Winamp Logo
Wetenschap Vandaag | BNR Cover
Wetenschap Vandaag | BNR Profile

Wetenschap Vandaag | BNR

Dutch, Political, 1 seasons, 1190 episodes, 3 days 13 hours 38 minutes
About
Over diepzeediertjes die broeikasgassen eten, immuuncellen die zichzelf opofferen en de zoektocht naar planeten. Over de nieuwste medicijnen, zonnecellen en sensoren. Kortom: hoe werkt de wereld om ons heen en hoe kunnen we hem nog beter maken?
Episode Artwork

De dans van dopamine en serotonine in het brein wanneer we sociale keuzes maken

Wat gebeurt er in onze hersenen als we sociale keuzes maken? Wetenschappers zijn er in geslaagd om hier meer over te kunnen zeggen door in realtime naar twee hersenstofjes tegelijk te kijken. Dit deden ze in mensen, terwijl ze bij waren en een spelletje speelden.  Uiteindelijk hopen de onderzoekers niet alleen wat te kunnen zeggen over wat er in ons brein gebeurt op het moment dat we dit soort keuzes maken, maar ook wat er bij ziektes als Parkinson gebeurt als de neuronen die deze stofjes produceren afnemen.  Lees hier meer over het onderzoek van Virginia Tech: First-in-humans discovery reveals brain chemicals at work influencing social behaviorSee omnystudio.com/listener for privacy information.
27/02/20245 minutes 50 seconds
Episode Artwork

Link gevonden tussen lang tv-kijken en vaker uit bed om te plassen

Hier zeg ik meteen even bij: dit onderzoek heeft zo zijn beperkingen. Daar zo meer over, eerst even wat ze denken te hebben gevonden: mensen die lang achter elkaar televisiekijken, moeten er 's nachts vaker uit om te plassen.  Dit onderzoek gedaan door Chinese wetenschappers kijkt naar data uit de National Health and Nutrition Examination Survey van de VS. Specifiek naar vragenlijsten die zijn ingevuld tussen 2011 en 2016, door iets meer dan 13.000 mensen boven de 20.   Van die groep gaf 32 procent aan twee keer of meer uit bed te moeten tijdens de nacht om naar de wc te gaan. Nadat werd gecorrigeerd voor dingen als leeftijd, geslacht, afkomst, BMI en het wel of niet hebben van diabetes, zagen ze dat mensen die minstens vijf uur achter elkaar naar een scherm keken een bijna 50 procent grotere kans hadden om er 's nachts veel uit te moeten. Ten opzichte van mensen die minder dan een uur achter elkaar keken.   Nou gaat het hier om vragenlijsten die mensen zelf
27/02/20242 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Uniek strottenhoofd laat walvissen zingen, maar boven onze herrie komen ze niet uit

Baleinwalvissen - waar de grootste walvissen onder vallen die we kennen - blijken een uniek strottenhoofd te hebben ontwikkeld waarmee ze geluid produceren. Alleen kunnen ze daarmee één belangrijk probleem niet oplossen: zich verstaanbaar maken tussen onze luidruchtige scheepvaart. Onderzoeker Coen Elemans van de universiteit van Southern Denmark vertelt hoeveel geluk ze hadden bij dit onderzoek, hoe anders deze structuur bij de dieren werkt en waarom die er ook voor zorgt dat ze niet aan ons lawaai kunnen ontsnappen.  Lees hier meer over het onderzoek: Baleen whales evolved a unique larynx to communicate but cannot escape human noiseSee omnystudio.com/listener for privacy information.
26/02/20245 minutes 36 seconds
Episode Artwork

Alleen sporten in het weekend goed genoeg voor afvallen, zegt onderzoek

Uit eerdere studies bleek al dat alleen sporten in het weekend even gezond is voor je hart als het verdelen over de week. Volgens nieuw onderzoek geldt hetzelfde voor afvallen.    Als je traint voor een specifiek sportdoel, of je wilt je spieren op een bepaalde manier opbouwen, dan zou een ander schema mogelijk beter werken, maar al je sportactiviteit concentreren in een langere sessie op één of twee dagen is voor de gezondheid van je hart en het verliezen van gewicht geen probleem, zeggen onderzoekers.   In dit nieuwe onderzoek is gekeken naar 9600 mensen tussen de 20 en 59 die in drie groepen waren verdeeld: niet actief, weekend sporter, of regelmatige sporter. Van deze mensen hadden ze ook meetgegevens over hun lichaamssamenstelling.  De onderzoekers vonden een link tussen de twee actieve groepen en het hebben van minder vet, ten opzichte van de niet actieve groep. Of de sporters hun training nou concentreerden op één dag of het verdeelden over kortere ses
25/02/20242 minutes
Episode Artwork

De mensen die al twee jaar zorgen voor de dieren in Oekraïne

Al twee jaar is het oorlog in Oekraïne. Hulporganisaties doen hun uiterste best om de miljoenen vluchtelingen te helpen. Maar daarmee kunnen ze niet voorkomen dat er nog elke dag mensen sterven. Maar het zijn niet alleen de mensen die hulp nodig hebben. Sommige reddingswerkers zijn juist die kant opgegaan om de dieren van Oekraïne te helpen. Annelyn Close bijvoorbeeld, van het IFAW. Ze vertelt meer over hoe de afgelopen twee jaar zijn geweest en wat de grootste zorgen op het moment zijn.  Lees hier meer over wat er voor de dieren in Oekraïne wordt gedaan: IFAW biedt noodhulp aan dieren in OekraïneSee omnystudio.com/listener for privacy information.
24/02/20246 minutes 2 seconds
Episode Artwork

ESA kiest Nederlandse satellieten om vervuilende uitstoters wereldwijd in kaart te brengen

De Europese ruimtevaartorganisatie heeft Nederland groen licht gegeven voor de bouw van twee nieuwe satellieten die wereldwijd uitstoot in kaart gaan brengen.   We zijn hier nogal goed in het bouwen van instrumenten voor klimaatmonitoring vanuit de ruimte. Zo spoort het Nederlandse satellietinstrument TROPOMI al sinds 2017 wereldwijd het broeikasgas methaan op.  En terwijl TROPOMI rond de 5 procent van de uitstootbronnen in beeld kan brengen, kan dat met opvolger TANGO straks voor 75 procent van de bronnen.  Ook kan TANGO straks inzoomen tot op de schaal van een huizenblok. En wordt in de missie naast naar methaan onder andere ook naar CO2 gekeken.   Dit zal het mogelijk maken om straks de uitstoot van één enkele fabriek of centrale te kunnen controleren. Wat overheden, wetenschappers en bedrijven wereldwijd helpt om te checken of klimaat- en milieuregels wel worden nageleefd. Want wat op papier wordt opgegeven, klopt lang niet altijd met de praktijk.
23/02/20241 minute 43 seconds
Episode Artwork

Astronomen zien allerhelderste object dat ooit is waargenomen

Met behulp van de Very Large Telescope in Chili hebben astronomen de helderste quasar in zijn soort waargenomen.   Quasars zijn de heldere kernen van verre sterrenstelsels. Ze worden van energie voorzien door superzware zwarte gaten. In dit geval is dat een zwart gat dat per dag een zonsmassa aankomt, waarmee het ook het snelst groeiende zwarte gat is dat we kennen.  De nu ontdekte quasar is zover van de aarde af, dat zijn licht er meer dan 12 miljard jaar over heeft gedaan ons te bereiken. De schijf aan materie die zich rondom zijn zwarte gat heeft opgehoopt is ongelooflijk helder. 500 biljoen keer zo fel als onze zon.   In 1980 was deze heldere kern al eens vastgelegd, maar vervolgens afgedaan als iets anders, want: te fel om een quasar te kunnen zijn. Er waren nieuwe metingen met de VLT voor nodig om te bevestigen dat het er toch echt eentje was. En wat voor één. Lees hier meer over de ontdekking: <a href="https://www.allesoversterrenkunde.nl/!/!/a
23/02/20241 minute 28 seconds
Episode Artwork

Slim horloge kan hartstilstand detecteren, laat onderzoek zien

Onderzoekers zijn erin geslaagd om met een slim horloge en een nieuw algoritme betrouwbaar te meten of de bloedsomloop stilvalt bij een patiënt, zoals ook gebeurt bij een hartstilstand. Technisch geneeskundige Roos Edgar en cardioloog Judith Bonnes van het Radboudumc vertellen in deze audio meer over het onderzoek en de vervolgstappen.  Meer lezen over het onderzoek - dat door de Hartstichting werd geïnitieerd - kan hier: Mijlpaal: hartstilstand betrouwbaar vast te stellen met slim horlogeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
22/02/20245 minutes 53 seconds
Episode Artwork

Maakt microdoseren gelukkig?

Microdoseren is het regelmatig innemen van hele kleine hoeveelheden psychedelica, zoals LSD, truffels of mescaline wat je in cactussen vindt. Dat is niet om te trippen, maar om net een beetje creatiever of gefocust te worden. Maar werkt dat wel? Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Eliane Neuteboom.See omnystudio.com/listener for privacy information.
21/02/20246 minutes 15 seconds
Episode Artwork

Deze borstband kan plakkers en draden vervangen bij monitoren te vroeg geboren baby's

De hartslag en de ademhaling van te vroeg geboren baby's worden nu nog in de gaten gehouden met elektroden die op de huid worden geplakt, maar daar heeft een startup iets beters voor bedacht: een draadloze band.  Fabio Bambang Oetomo, CEO van Bambi Medical, vertelt meer over hoe de Bambi Belt werkt, waarom het nodig was om iets anders te ontwikkelen dan de bestaande middelen en hoe de reacties uit de praktijk zijn. Technisch gezien is de band al goedgekeurd. Momenteel kijkt het Máxima Medisch Centrum in Veldhoven hoe hij in de workflow van de afdeling past. Zowel de verloskundigen als de ouders hebben tot nu toe positief gereageerd. See omnystudio.com/listener for privacy information.
20/02/20246 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Amateur paleontologen ontdekken honderden bijzondere fossielen in Frans bos

Het zou zomaar eens kunnen dat je er een wandelingetje overheen hebt gemaakt: de bijna 400 ongelooflijk goed bewaard gebleven fossielen van 470 miljoen jaar oud die recent zijn ontdekt in het zuiden van Frankrijk in een dal van de Montagne Noire.   Ze werden gevonden door twee amateur paleontologen, die zelf ook meteen doorhadden dat ze op iets bijzonders waren gestuit. Het is namelijk één van de meest diverse en rijkste vondsten uit dat tijdperk. Dat maakt de ontdekking ontzettend belangrijk voor onderzoek naar ecosystemen uit die tijd.   Tussen de fossielen zitten stukken schelp, maar ook zeldzame zachtere lichaamsdelen die niet vaak bewaard blijven zoals spijsverteringskanalen. De enorm diverse groep organismen, waar onder meer garnaalachtigen tussen zitten, algen, sponzen en kwallen, bevond zich ooit helemaal bij de zuidpool, maar is wellicht verder naar het noorden getrokken toen temperaturen opliepen.  De fossielen zullen de komende tijd uitvoerig worde
20/02/20241 minute 54 seconds
Episode Artwork

Hoe goed begrijpen we onze streektalen nog?

Streektalen, die hoor je weinig op nationale radiozenders. Ook in het dagelijks leven neemt het gebruik ervan steeds verder af en daarmee ook onze algemene kennis over dit cultureel erfgoed. Daar hopen drie taalonderzoekers wat aan te doen. Met een bordspel dat iedereen kan spelen.  In deze audio hoor je taalwetenschapper Hedwig Sekeres van de Rijksuniversiteit Groningen. Meer informatie over het spel vind je hier: Streektaalstrijd.See omnystudio.com/listener for privacy information.
19/02/20245 minutes 51 seconds
Episode Artwork

Hier worden de implantaten van de toekomst gemaakt

Implantaten gemaakt van materiaal dat afbreekt, of dat zelfs bestaat uit levende cellen: onderzoekers van de TU Delft werken in verschillende labs aan de implantaten van de toekomst. Daarvoor zoomen ze onder andere in op hoe cellen en de moleculen in cellen reageren op verschillende soorten materialen. Ook worden er - inmiddels met behulp van AI - nieuwe materialen ontworpen die we eerder niet voor mogelijk hielden. Materialen die vervolgens een deur verder uit de 3D-printer komen, om daarna weer naast levende cellen onder een microscoop te belanden.  Onderzoekers Amir Zadpoor en Roderick Tas vertellen vanuit één van de labs meer over hun werk. See omnystudio.com/listener for privacy information.
19/02/20248 minutes 47 seconds
Episode Artwork

Wanneer ontstond humor? Ten minste 13 miljoen jaar geleden, denken onderzoekers.

Wanneer ontstond humor? Ten minste 13 miljoen jaar geleden, denken onderzoekers.  Zelfs voor taal tot onze beschikking staat, halen we al plezier uit elkaar een beetje voor de gek houden, grapjes maken en plagen. Nu vroegen onderzoekers zich af of dat plaaggedrag - wat mensen al laten zien als ze nog piepjong zijn - ook voorkomt bij apen.  Grappen maken lijkt makkelijk, maar er is flink wat sociale intelligentie voor nodig en de vaardigheid om vooruit te kunnen denken. Behoorlijk knap dus dat mensenbaby's zo jong als acht maanden al een beginnetje van dit gedrag laten zien.  En nu blijkt uit nieuw onderzoek dat dit ook voor apen geldt.   Bij orang-oetangs, gorilla's, bonobo's en chimpansees wisten de wetenschappers gedrag vast te leggen en bestuderen dat lijkt op ons spelend plagen, met elementen van verrassing en uitdaging erin, net als bij ons.   Omdat dit gedrag bij alle vier de grote aapsoorten werd gezien, vermoeden de onderzoekers dat deze voorl
18/02/20242 minutes 4 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers laten vlees groeien in rijstkorrels

Er wordt hard gewerkt aan eiwitrijke alternatieven voor dierlijk vlees. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar producten gemaakt van insecten, of kweekvlees. Koreaanse onderzoekers komen nu met een wel heel bijzonder recept: rijstkorrels met kweekvlees erin.   Volgens de onderzoekers heeft de poreuze binnenkant van een rijstkorrel de ideale structuur om dierlijke spier- en vetcellen in te laten groeien. Ook zijn er in rijstkorrels al stofjes aanwezig die deze groei stimuleren.   Het proces werd nog wat extra geholpen door de rijstkorrels een coating van vis-gelatine te geven. Vervolgens werden de spiercellen en vetcellen van koeien in de rijstkorrels gezaaid en na zo'n 9 tot 11 dagen in het lab was de vlees-rijst klaar.   Wat levert dat dan precies op? Rijst met 8 procent meer eiwit en 7 procent meer vet. Het idee is dat dit nog wel wat omhoog kan worden gebracht als aan de omstandigheden in de rijstkorrels gesleuteld wordt.   De onderzoeker menen hiermee
17/02/20241 minute 44 seconds
Episode Artwork

Duurzame chirurgische robots en instrumenten maken te moeilijk? Welnee

Veel instrumenten die gebruikt worden om te opereren zijn ontzettend kostbaar, maar gaan toch na één keer gebruiken de prullenbak in. Dit moet anders als we de zorg willen verduurzamen en dat kan het ook, meent onderzoeker Tim Horeman van de TU Delft.  Hij laat het ons zien in zijn lab, waar de duurzame ontwerpen gemaakt en getest worden. Hij hoopt met zijn ideeën voor een nieuwe beweging te zorgen in de medische wereld, hoe moeilijk het ook is om dat in gang te zetten. Zelf mochten we ook even een operatie uitvoeren. Of dat een goed idee was hoor je aan het einde van deze aflevering. See omnystudio.com/listener for privacy information.
16/02/202411 minutes 35 seconds
Episode Artwork

Hoe onze handgebaren voorspellen wat we gaan zeggen

Als we met elkaar in gesprek zijn gebruiken we veel meer dan alleen woorden. Denk aan gezichtsuitdrukkingen, knikjes, het hoofd schudden, of handgebaren. Het help allemaal om de boodschap of onze reactie begrijpelijker te maken.  Tijdens zo'n gesprek zijn onze hersenen constant bezig met het voorspellen van wat er gezegd gaat worden. Zouden we daarbij misschien die handgebaren gebruiken? Helpen die ons bij het vooruit denken?   Dat zoekt Marlijn ter Bekke van het Donders Instituut en het Max Planck Instituut samen met haar collega's uit. Hun laatste publicatie vind je hier: Hand Gestures Have Predictive Potential During Conversation: An Investigation of the Timing of Gestures in Relation to Speech. See omnystudio.com/listener for privacy information.
15/02/20244 minutes 59 seconds
Episode Artwork

Verliefd worden werkt nog net als in de jaren '70

Als je samen iets spannends meemaakt, word je sneller verliefd. Die wijsheid komt uit onderzoek uit de jaren '70. Maar zou dat nog steeds zo werken? Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
14/02/20246 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Onderzoek naar hoe microben weefsel afbreken veelbetekenend voor forensisch onderzoek

We hebben het allemaal wel eens voorbij zien komen in een misdaadserie of -film: aan de hand van de beestjes op een lichaam wordt door een forensisch expert bepaald hoe lang geleden iemand is overleden.   Dankzij een nieuw onderzoek, waarbij wetenschappers voor het eerst een netwerk van zo'n 20 soorten microben in kaart hebben gebracht die verantwoordelijk zijn voor het afbreken van dierlijk materiaal, moet dit straks een stuk nauwkeuriger kunnen.    Het proces achter de afbraak van plantenmateriaal, iets wat op grote schaal gebeurt in de natuur, begrepen we al een stuk beter. Dit onderzoek, dat jaren heeft geduurd, levert belangrijke kennis op over hoe buiten menselijk materiaal wordt afgebroken.  Voor het onderzoek lieten ze 36 lichamen bij drie verschillende forensische instituten afbreken onder verschillende klimaat- en bodemomstandigheden en tijdens verschillende seizoenen. Tijdens dat proces werden huid- en bodemmonsters bestudeerd.   Dit maakte
14/02/20242 minutes 10 seconds
Episode Artwork

Honderden kinderen de 3D-scannner in om Europese veiligheidsnormen te verbeteren

Bij het ontwerpen van veel voorwerpen wordt nog onvoldoende rekening gehouden met kindveiligheid. Dat geldt zowel voor voorwerpen als fietshelmen, als voor bankjes in bushokjes en andere objecten in de openbare ruimte.  In veel gevallen zijn de maten die hiervoor worden gebruikt (als ze al worden gebruikt) achterhaald of beperkt. Onderzoekers van de TU Delft hopen daar met nieuwe metingen iets aan te veranderen. Ze krijgen daarbij hulp van een heleboel kinderen en een 3D-scanner.  In deze audio hoor je onderzoeker Toon Huysmans. Lees hier meer over het KidsCAN-project: Help ons een veiligere wereld te creëren voor kinderen De TU Delft doet ook mee aan De Slimme Zorg Estafette 2024, onder andere door het organiseren van hun eigen Health Maand.See <a href="https://omnystudio.com/list
13/02/20247 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Nieuwe test kan bevolkingsonderzoek darmkanker verbeteren

Sinds 2014 doen we in Nederland bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Dat heeft er al voor gezorgd dat de ziekte vaker in een vroeg stadium al wordt opgespoord. Maar nu denken onderzoekers dat de test die hiervoor wordt gebruikt ook nog verbeterd kan worden. Zo'n 10 jaar werkten ze aan een nieuwe test en de laatste onderzoeken laten zien dat er inderdaad ruimte voor verbetering is. Onderzoeker Gerrit Meijer van het Nederlands Kanker Instituut vertelt er meer over.  Meer lezen over het onderzoek kan hier: Nieuwe test kan darmkankerscreening verbeterenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
12/02/20246 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Doneren we meer geld als we precies weten waar het aan besteed wordt?

Veel mensen zien zichzelf graag als behulpzaam en vrijgevig. Maar zijn we dat eigenlijk wel echt? Linh Vu van de Universiteit van Amsterdam en haar collega's doen hier onderzoek naar. In hun laatste werk keken ze naar het doneren van geld aan kinderen in nood. Wat bleek: als we alle informatie hebben over waar ons geld naar toe gaat, dan staat het er behoorlijk goed voor met onze vrijgevigheid.  In een eerdere aflevering bespraken we Waarom sommige mensen voor onwetendheid kiezenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
12/02/20244 minutes 18 seconds
Episode Artwork

Met een natte huid waarschijnlijk minder schade bij blikseminslag

Laten we even vooropstellen dat je het beste een veilige beschutte plek kunt opzoeken als het onweert. Maar mocht je onverhoopt toch midden in een storm belanden, dan zou het weleens beter kunnen zijn om jezelf helemaal nat te laten regenen.  Er bestonden al wel wat theorieën hierover, er zijn - helaas - ook experimenten met dieren gedaan, maar het is zoals je zult begrijpen niet iets wat je makkelijk bij mensen kunt testen. Duitse onderzoekers hebben nu een poging gedaan met behulp van twee 3D-modellen van het menselijk hoofd.  Daarop smeerden ze een paar lagen met iets wat nog het meeste wegheeft van agar, het poeder dat van zeewier wordt gemaakt. De geleidende eigenschappen van ons eigen hoofd werden daarmee zo goed mogelijk nagebootst. Elk laagje kreeg ook een aantal elektroden.    Vervolgens werd één van de twee modellen natgemaakt met een spray van regenachtige vloeistof. Daarna werden de twee modellen blootgesteld aan een simulatie van 10 blikseminslag
11/02/20242 minutes
Episode Artwork

Orkanen worden zo hevig dat we een nieuwe categorie moeten toevoegen, menen onderzoekers

Hij stamt uit begin jaren zeventig: de Schaal van Saffir-Simpson. Daarmee worden sindsdien - aan de hand van windsnelheid, luchtdruk en stormvloed - orkanen ingedeeld in één van vijf categorieën.  Qua windsnelheid begint categorie één bij 119 kilometer per uur. Categorie vijf begint bij windsnelheden van 250 kilometer per uur. Maar door klimaatverandering zijn stormen heviger geworden, zeggen wetenschappers in een nieuw onderzoek, wat volgens hen betekent dat er een extra categorie bij moet komen.   In de afgelopen 10 jaar zijn er al vijf megastormen geweest die in deze zesde categorie zouden vallen, met windsnelheden van meer dan 300 kilometer per uur. Ondanks dat het aantal orkanen niet lijkt toe te nemen, doet de heftigheid van de stormen dat wel, zou blijken uit satellietmetingen van de afgelopen 40 jaar.   Dit zou het gevolg zijn van de warmere water- en luchttemperaturen en de luchtvochtigheid. Lopen die temperaturen verder op, dan zal die hevigheid van
10/02/20242 minutes 18 seconds
Episode Artwork

We weten eindelijk waarom blauwe bessen blauw zijn

Als je een blauwe bes perst, dan krijg je geen sap van dezelfde blauwe kleur. Daarin zie je eerder de dieprode pigmenten die schuilgaan in de schil terug. Dat moet betekenen, dachten onderzoekers, dat de kleur die wij zien ergens anders vandaan komt. Wat is hier aan de hand?    Na zorgvuldig onderzoek blijkt nu dat de kleur afkomstig is van de structuur in het waxlaagje op de schil. De manier waarop de kristallen in dat buitenste laagje zijn opgebouwd zorgt ervoor dat het licht dat op de bessen valt zo wordt weerkaatst dat wij en sommige andere dieren het zien als blauw.  Natuurlijk hebben ze ook even geprobeerd of dit ook na te maken is. En dat lukte inderdaad. In het lab creëerden ze een coating van de wax die ze hadden geoogst. Niet meer dan twee micron dik. Het weerkaatst minder goed dan het echte werk, maar is voor ons wel overduidelijk blauw van tint.   De onderzoekers hopen dat ze hiermee een nieuw soort verf kunnen maken. Eentje die duurzaam, biocompa
09/02/20241 minute 48 seconds
Episode Artwork

We begrijpen weer iets beter hoe zebravissen moeiteloos weefsel laten teruggroeien

In tegenstelling tot mensen zijn zebravissen ontzettend goed in het laten teruggroeien van beschadigd weefsel. Dit regeneratieve trucje willen we natuurlijk maar al te graag kopiëren, maar dan moeten we het eerst tot op de molecuul begrijpen. Dat doen we zeker nog niet helemaal, maar we komen wel steeds iets dichterbij. Eén van de onderzoekers die hier in is gedoken is Maaike Allers. Zij deed haar werk bij het Hubrecht Instituut en heeft net haar promotie achter de rug. Ze vertelt meer over waar ze precies naar hebben bekeken. See omnystudio.com/listener for privacy information.
08/02/20246 minutes 37 seconds
Episode Artwork

Honderd meter sprinten zonder te ademen: het kan!

Kun je de honderd meter sprint volbrengen zonder te ademen? Ja, dat blijkt te kunnen. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs, met het antwoord op een vraag waarvan je niet wist dat je hem had. Vandaag in de studio: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
07/02/20246 minutes 31 seconds
Episode Artwork

Nieuw soort pterosaurus ontdekt in Schotland

Op het Isle of Skye in Schotland is een nieuw soort pterosaurus ontdekt. Onder deze soort vallen de grootste vliegende dieren die ooit op aarde zijn voorgekomen. Van het dier zijn delen van de schouders, vleugels, poten en ruggenwerf gevonden. Veel van de botten zitten volledig vast in steen en kunnen alleen met CT-scans worden bekeken. De gevonden ceoptera, zoals hij is genoemd, verraste de onderzoekers, omdat de vliegende reptielen blijkbaar dus ook voorkwamen in de Middle Jurassic periode in het Verenigd Koninkrijk.  Dat geeft nieuwe kennis over belangrijke gebeurtenissen in de evolutie van de soort. Ze kwamen al eerder voor dan gedacht, bleven langer en verspreiden zich vrijwel over de hele wereld. Ook leefden ze op het eind naast de vliegende dino's die daarna evolueerden richting onze moderne vogelsoorten. Lees hier meer over het onderzoek: New species of Jurassic pterosaur discovered on
07/02/20241 minute 24 seconds
Episode Artwork

Deze bacterie kan leven zonder celwand en daardoor DNA opnemen en uitwisselen

We snappen steeds beter hoe bacteriën zich op slimme manieren verstoppen voor ons immuunsysteem en voor medicatie. Een Leidse onderzoeker dook voor haar promotie in één van de trucjes die we nog niet zo goed begrijpen. Ze bestudeerde ongevaarlijke bodembacteriën die zonder celwand kunnen leven en DNA uit hun omgeving op kunnen slurpen. Zouden ziekmakende bacteriën in ons lichaam dit ook doen, dan maakt dat ze dubbel zo gevaarlijk. Ze kunnen zich zonder celwand beter verstoppen en het opnemen en doorgeven van DNA kan zorgen voor resistentie. Nou zitten de bestudeerde bodembacteriën niet in ons lichaam, maar er zijn genoeg plekken - denk aan afvalwaterzuiveringsinstallaties - waar veel verschillende soorten bacteriën bij elkaar zitten. Waarvan in ieder geval sommigen dit trucje kunnen uitvoeren. Hoe beïnvloedt dit de verspreiding van ziektes en het ontstaan van resistentie? In deze audio hoor je Renée Kapteijn. Zij deed haar onderzoek bij het Instituut Biologie
06/02/20245 minutes 56 seconds
Episode Artwork

Indrukwekkend Nederlands klimaatinstrument klaar om met NASA-satelliet de lucht in te gaan

Morgenochtend zal vanaf het Kennedy Space Center in Florida - naar alle waarschijnlijkheid, zoals dat gaat - een nieuwe klimaatsatelliet gelanceerd worden. Met aan boord: een nogal indrukwekkend instrument van Nederlandse bodem.  We spreken SRON-onderzoeker Aaldert van Amerongen over de laatste voorbereidingen, over wat het SPEXone-instrument dat ze met Airbus Netherlands bouwden precies gaat meten en wat ze daarmee hopen te kunnen zeggen over het klimaat. De verwachting is dat we dankzij deze metingen straks veel en veel meer te weten komen over de verschillende soorten fijnstofdeeltjes en hun effect op het klimaat. Daarover bestaat nu nog veel onduidelijkheid.  Lees hier meer over het instrument: SPEXone for PACESee omnystudio.com/listener for privacy information.
05/02/20245 minutes 47 seconds
Episode Artwork

Groot of klein maakt geen verschil: bacteriën zwemmen even snel

Langere ledematen: sterkere slagen. Voor sommige zwemkampioenen is dat zeker waar, maar hoe zit dat bij bacteriën? Net even anders, hebben onderzoekers ontdekt.   Zowel grote als kleine bacteriën gebruiken een piepklein zweepstaartje om zich voort te bewegen. Deze mini propellertjes helpen de bacteriën om eten te bereiken en aan vijanden te ontsnappen.   Nou zou je kunnen denken - en dat deden sommige onderzoekers ook: een langere loggere bacterie zwemt door zijn grootte tegen meer weerstand in. Grote bacteriën zouden daardoor langzamer voortbewegen dan kleinere.   Om dat te testen zijn de bewegingen van 25.000 bacteriën in hoge resolutie bestudeerd. En wat bleek: of ze nou 2, 4, of 6 micrometer lang waren: ze zwommen allemaal precies even snel. Namelijk zo'n 20 micrometer per seconde. Even ter verduidelijking: een micrometer is 0,001 millimeter. En dat alles lukt ze dankzij dat piepkleine zweepstaartje dat 100 keer per seconde rondzwaait.   Maar hoe
05/02/20242 minutes 8 seconds
Episode Artwork

De sterren aan de rand van onze Melkweg bewegen trager dan gedacht

Astronomen hebben ontdekt dat de sterren in de buitenwijken van onze Melkweg trager hun rondjes om het centrum draaien dan werd gedacht. Dat zou volgens de onderzoekers betekenen dat we nog eens even heel goed naar bestaande donkere materie-modellen moeten kijken.  Hoe sterren aan de buitenranden van sterrenstelsels bewegen vertelt ons namelijk iets over de aanwezigheid van die donkere materie. Als die materie er niet zou zijn, dan zouden sterren ver van het midden van een stelsel vertragen.   In de jaren 60 en 70 werd al gezien dat dit bij veel stelsels niet het geval is: de sterren aan de buitenkant maken hun rondje even snel als de sterren dichter bij het centrum. De verklaring hiervoor moet een krans van donkere materie zijn. Het zwaartekrachtseffect daarvan zorgt ervoor dat de sterren blijven bewegen.   Nou zou je denken dat we onze eigen Melkweg door en door kennen. Maar omdat we er middenin zitten is iets als het meten van de bewegingen van die sterren
04/02/20242 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Fruitvliegjes geven inkijkje in evolutie mannelijke geslachtsdelen

Met dank aan de fruitvlieg hebben onderzoekers nieuwe ontdekkingen gedaan over de evolutie van mannelijke geslachtsdelen.   Ze keken hier naar secundaire geslachtskenmerken, daaronder vallen bij ons: lichaamshaar, borsten, de adamsappel, maar ook het mannelijke geslachtsdeel zelf. Eigenlijk alles wat zich in de puberteit ontwikkelt. Bij een pauw zijn dat bijvoorbeeld de staartveren. Bij insecten zijn het ook de externe geslachtsdelen.   En dat zijn de snelst evoluerende lichaamsdelen van dieren die er maar zijn. Ze vormen zich snel maar zijn door de tijd heen ook flink van vorm en grootte veranderd. Waarschijnlijk grotendeels door seksuele selectie: dat wat het meest werd gekozen of getolereerd door vrouwen.   Nou proberen onderzoekers natuurlijk steeds vaker zoveel mogelijk uit te zoeken over de genetische oorsprong van dit soort aanpassingen. En dus hebben ze eerst maar eens twee fruitvliegsoorten bestudeert. Waarbij ze keken naar een deel van de mannelijke
03/02/20243 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Nemo kan strepen tellen

Anemoonvissen, zoals kleine Nemo en zijn vader, hebben dankzij Pixar een vrij schattige reputatie. Maar eigenlijk zijn de diertjes behoorlijk fel. Met veel overgave verdedigen ze hun woonplekken in zeeanemonen tegen indringers. Met name als het om indringers van hun eigen soort gaat.  Maar hoe weten die visjes eigenlijk dat ze te maken hebben met hun eigen soort? Hoe onderscheiden ze die van andere gestreepte anemoonvissen? Want die zijn er genoeg.  Om hierachter te komen creëerden onderzoekers een school van jonge Nemo's. Ze lieten ze opgroeien zonder ooit een andere vissoort te hebben gezien. Toen ze 6 maanden oud waren filmden ze de reactie van de vissen op verschillende andere soorten en op onbekenden van hun eigen soort.  En toen zagen ze het gebeuren: anemoonvissen van dezelfde soort - in het Engels de common clownfish - die met drie witte strepen, werden verreweg het hardst aangepakt. Vissen van een andere anemoonvissensoort, eentje zonder str
02/02/20242 minutes 28 seconds
Episode Artwork

Hersenscans suggereren: oudere vrouwen gevoeliger voor pijn door verschil in hersenactiviteit

De wat oudere mensen onder ons zullen het vast herkennen: de pijntjes nemen met de jaren toe. Maar is het simpelweg slijtage? Of zit het hem bijvoorbeeld ook in hoe onze hersenen pijn verwerken? En hoe zit het met de verschillen tussen mannen en vrouwen?  Vooral naar dat laatste hebben onderzoekers nu gekeken. Juist in oudere leeftijdsgroepen. Ze zagen een verminderde reactie in specifieke gebieden in het brein bij oudere vrouwen, terwijl ze dezelfde hoeveelheid pijn als oudere mannelijke deelnemers ervaarden.  De onderzoekers vermoeden dat de verminderde reactie betekent dat het pijnverkwerkingssysteem in de hersenen onder andere minder goed in staat is om pijnstilling in gang te zetten. En dat zou betekenen dat vooral oudere vrouwen gevoeliger zijn voor pijn. Lees hier meer over het onderzoek: Brain changes behind pain sensitivity may affect older women more Lees hier meer over het anest
01/02/20246 minutes 41 seconds
Episode Artwork

Soms kan een boycot werken

Een boycot kan werken. Maar dan moet hij wel aan een aantal eisen voldoen. Welke, hoor je van historicus Peter van Dam van de Universiteit van Amsterdam. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
31/01/20245 minutes 30 seconds
Episode Artwork

Robot leert twee keer zo snel braille lezen als een mens in onderzoek naar namaken vingertoppen

Wetenschappers hebben een robotische sensor ontwikkeld die, mede dankzij kunstmatige intelligentie, twee keer zo snel braille kan lezen als een mens. 315 woorden per minuut met een nauwkeurigheid van bijna 90 procent.   Nou is het niet zo dat deze robot is ontwikkeld om mensen met slecht of geen zicht te helpen. Al zou dat wel een optie zijn. Het was onderdeel van een onderzoek naar het nabootsen van de gevoeligheid van menselijke vingertoppen.  Dat is één van de moeilijkste onderdelen om goed te krijgen in robots en protheses omdat onze zachte vingertoppen nogal indrukwekkend zijn. Ze kunnen de kleinste veranderingen in textuur voelen, zijn temperatuurgevoelig en ze helpen ons in te schatten hoe en met hoeveel kracht we iets moeten vastpakken of verplaatsen zonder het te beschadigen.   Voor een robot of prothese zou het ook handig zijn om die gevoelige kussentjes te hebben, alleen moeten er dan vaak ook sensoren in verwerkt worden.  Vandaar deze test
31/01/20242 minutes 18 seconds
Episode Artwork

Kun je charisma aanleren?

Genoeg boeken en cursussen die zeggen dat het kan: jezelf charismatischer maken. Of in ieder geval: zo overkomen op anderen. Maar wat zegt een persoonlijkheidsonderzoeker daarover?  In dit artikel van BBC Science Focus wordt met expert Ryne Sherman besproken of de verschillende facetten van charisma te trainen zijn. Al vrij snel wordt duidelijk: makkelijk is het niet. See omnystudio.com/listener for privacy information.
30/01/20246 minutes 31 seconds
Episode Artwork

Razendsnel meerdere eiwitten tegelijk volgen in een cel: met deze nieuwe methode lukt het

Wetenschappers hebben een methode ontwikkeld waarmee voor het eerst razendsnel de bewegingen van meerdere eiwitdeeltjes in een bacteriële cel tegelijk gevolgd kunnen worden. De methode is interessant voor allerlei onderzoeken en toepassingen waarin processen in cellen een rol spelen. Zelf bestudeert onderzoeker Koen Martens bijvoorbeeld vooral DNA-herstel en dat doet hij in een wel heel bijzonder organisme.  Lees hier meer over het onderzoek: Tracking Molecules at Turbo Speed of Nieuwe manier om beweging in cel te volgenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
29/01/20245 minutes 30 seconds
Episode Artwork

Met de hand schrijven mogelijk beter voor hersenenverbindingen

Veel mensen zijn inmiddels gewend om notities, berichtjes aan anderen, agendapunten, boodschappenlijstjes en hersenspinsels in hun telefoon of laptop te tikken.   Maar daar moeten we misschien toch weer een beetje op terugkomen, menen onderzoekers. Schrijven met de hand zou namelijk veel beter zijn voor zowel ons geheugen als onze taalvaardigheid.   In dit Noorse onderzoek bestuurden ze hersenverbindingen en hersenactiviteit terwijl ze de twee schrijfstijlen met elkaar vergeleken. Ze zagen dat er tijdens het schrijven met de hand veel complexere patronen te zien waren dan tijdens het typen.  Activiteit die gelinkt wordt aan het opslaan en verwerken van informatie. Iets wat dus belangrijk is voor het leren en onthouden van nieuwe dingen.   Nou is het wel een onderzoek dat is uitgevoerd met een beperkte groep universiteitsstudenten. Ook schreven de deelnemers met een digitale pen op een touchscreen en typten ze met één vinger. Daar zou je zeker nog wat
29/01/20242 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Nog maar twee over: kan IVF de noordelijke witte neushoorn redden?

Van de noordelijke witte neushoorn bestaan nog maar twee dieren. Twee vrouwtjes in Kenia die 24 uur per dag worden bewaakt. Beide kunnen ze geen jongen meer krijgen en dus is het einde voor deze soort in zicht.   Toch is er nog wel enige hoop. In de vorm van 30 embryo's. Als het lukt om een andere neushoornsoort als draagmoeder te laten fungeren, dan is het misschien nog niet te laat. Makkelijk is dit plan niet. Maar een succesvolle eerste embryotransplantatie in een zuidelijke witte neushoorn laat nu zien dat het niet onmogelijk moet zijn.   Het plaatsen van de embryo's vond plaats in september vorig jaar. De embryo's kwamen van een zuidelijke witte neushoorns en werden bij draagmoeders van dezelfde soort geplaatst. Met een succesvolle zwangerschap als gevolg.   Alleen stierven zowel de vader als de zwangere moeder helaas aan een bacteriële infectie die niets met de ingreep te maken had. Het baby'tje dat de moeder in haar droeg was toen 70 dagen oud.
28/01/20242 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Algoritme kan zelfs op onduidelijke foto's zeehonden tellen en soorten onderscheiden

Marien bioloog Jeroen Hoekendijk onderzocht voor het NIOZ en de universiteit van Wageningen of het mogelijk is om het tellen van zeehonden met de computer te doen, in plaats van met de hand.  Dat op zich zou het onderzoekers al veel makkelijker maken, maar als dit ook nog eens lukt met satellietbeelden, of minder scherpe foto's, dan zouden de zeehondenpopulaties in het Noordpoolgebied ook veel beter in de gaten gehouden kunnen worden.  Hoekendijk en zijn collega's is het gelukt om een slim computermodel te ontwikkelen en testen, waarmee dat zou moeten kunnen. Ze vonden zelfs een oplossing voor het onderscheiden van verschillende soorten zeehonden, want dat gaat op foto's die van heel hoog zijn genomen niet zomaar.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/01/20244 minutes 9 seconds
Episode Artwork

Hoe een mier een leeuw verslaat

Een miezerig invasief miertje zal je niet direct zien als een waardige vijand voor een machtige Afrikaanse leeuw. Toch blijkt uit nieuw onderzoek dat mieren het de leeuwen in Oost-Afrika behoorlijk moeilijk maken. Ze zijn zelfs van invloed op het dieet van de grote katten.  Tientallen jaren bestudeerden wetenschappers met zenders, camera's, satellieten en modellen het ecosysteem in een wildpark in Kenia. Naast een indrukwekkende hoeveelheid dieren, vind je daar ook de acaciaboom.   De bladeren van deze boom zijn een gewilde snack onder de planteneters, maar de boom heeft daar iets op bedacht. Een samenwerking met een lokale miersoort. Zij een veilig huis, de boom een leger van beestjes dat de strijd aangaat met hongerige olifanten en giraffen.  Een complexe balans, die al heel lang goed werkt. Maar 15 jaar geleden arriveerde een invasieve miersoort - de glimmende dikkop - die de boel in de war begon te schoppen. De met mensen meegereisde mierensoort opende de
26/01/20242 minutes 20 seconds
Episode Artwork

Nieuwe methode maakt productie biokoolstof op grote schaal mogelijk

Nederlandse onderzoekers hebben een nieuwe methode ontwikkeld om biokoolstof te produceren voor diverse toepassingen. Het zou onder andere heel geschikt zijn om veen mee te vervangen in potgrond. Ook wordt gekeken of het uiteindelijk fossiele koolstof in batterijen, in de staalindustrie, in de waterzuivering en in cement kan vervangen. In deze audio hoor je onderzoeker Rian Visser. Lees hier meer over het onderzoek: TNO ontwikkelt methode om biokoolstof te producerenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
25/01/20246 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Nederlands satellietinstrument verstuurt voor het eerst succesvol data via laser naar de aarde

Een Nederlands satellietinstrument heeft voor het eerst succesvol data via een laser naar de aarde verstuurd. De geslaagde test is een belangrijke mijlpaal voor de ruimtevaartindustrie in ons land. Dick de Bruijn van TNO legt uit wat de techniek ook alweer inhoudt, wat ze nu precies is gelukt en wat er de komende tijd gaat gebeuren. Een animatie over het experiment vind je hier: How does laser satellite communication work? Meer lezen over het project kan onder andere ook hier: Optische satellietcommunicatieSee omnystudio.com/listener for privacy information.
24/01/20246 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Megalodon: niet massief en snel, maar slank en sloom?

Hij was gigantisch en angstaanjagend en... slank? Uit nieuw onderzoek zou blijken dat de enorme prehistorische Megalodon haai een stuk minder bonkig was dan eerder werd gedacht.   We zijn natuurlijk constant onze ideeën over uitgestorven dieren aan het bijschaven, onder andere omdat we met elke technologische stap vooruit of nieuwe fossiele vondst weer nieuwe details ontdekken.  Nu zouden we dus ook ons beeld van The Meg moeten bijstellen. Niet massief als een witte haai, maar langer en slanker. Dat baseren onderzoekers op een analyse van een incomplete set fossiele wervels.   Volgens deze groep wetenschappers zijn er in het verleden wat foute aannames gedaan over Megalodon. Zo zou als vergelijkingsmodel meer dan eens een jonge witte haai gebruikt zijn, terwijl er toch echt duidelijke anatomische verschillen aan te wijzen zijn. Er bestaan nu van eenzelfde fossiel verschillende schattingen in lengte. Dat schiet natuurlijk niet op.   Eerder onderzoek su
24/01/20242 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Onderzoek naar bestaande bloedtest Alzheimer suggereert: evengoed als ruggenpik of scan

Er wordt al jaren hard gewerkt aan een bloedtest voor het diagnosticeren van Alzheimer. Onderzoekers van een Zweedse Universiteit hebben één van de reeds ontwikkelde testen nu nader onderzocht. Hun conclusie: dit werkt evengoed als een ruggenprik of hersenscan. Omdat een ruggenprik invasief en onprettig is en een scan vaak enorm kostbaar, is de hoop dat een bloedtest een makkelijk en goedkoop alternatief is voor het stellen van de diagnose. Zeker als we ooit richting bevolkingsonderzoeken willen bewegen. Het uitvoerig bestuderen van ontwikkelde bloedtesten was nog moeilijk, omdat er vaak niet genoeg testen beschikbaar waren. Experts reageren hoopvol op een onderzoek waarin dat wel gelukt lijkt te zijn. Hierin werd gekeken naar een bestaande bloedtest die de aanwezigheid van het eiwit p-tau217 aantoont.
23/01/20245 minutes 59 seconds
Episode Artwork

Terwijl de wereld keek naar de maanlader, ontvingen ze in Dwingeloo de eerste amateurradio vanaf de maan ooit

Japan is sinds afgelopen vrijdag het vijfde land op de maan. Wel is het nog onduidelijk hoe het precies gaat aflopen met hun maanlander SLIM. De zonnepanelen doen het niet en na een paar uur waren de batterijen leeg. Maar terwijl alle ogen en schotels gericht waren op SLIM, keken ze bij de radiotelescoop in Dwingeloo naar iets anders: een klein apparaatje dat tijdens de landing over boord werd gegooid. Waarom? Vanaf dat hoppertje werd door Japanse radioamateurs een signaal gestuurd dat ze hier in Nederland beter binnen konden halen dan in de Japanse controlekamer zelf lukte. Daarmee hebben ze ook in Dwingeloo een primeur: ze ontvingen de eerste amateurradio vanaf de maan.  Tammo Jan Dijkema, vrijwilliger bij de radiotelescoop in Dwingeloo en onderzoeker bij Astron, vertelt meer over wat ze hebben ontvangen en wat daar nou zo bijzonder aan is. Lees hier meer over de maanmissie: <a href="https://www.nature.com/articles/d41586-024-00151-3?error=cookies_not_suppo
22/01/20246 minutes 9 seconds
Episode Artwork

Kwispelen honden omdat wij van ritme houden?

De mens heeft een enorme invloed gehad op hoe dieren, vooral huisdieren, er nu uitzien. Zo heeft de manier waarop we honden hebben gefokt er waarschijnlijk voor gezorgd dat ze nu voornamelijk bruine ogen hebben.   Nu denken onderzoekers dat we ook van invloed zijn geweest op hoe ze kwispelen. Vandaag de dag wordt de kwispelende staart van dit trouwe gezelschapsdier gezien als een uiting van gevoel. Een blij gevoel over het algemeen. Maar hoe is dat gedrag ooit ontstaan?   Uit onderzoek is bijvoorbeeld al gebleken dat door mensen opgevoede hondenpuppies veel meer kwispelen dan door mensen opgevoede wolvenpups. Ook is al eens ontdekt dat honden naar rechts kwispelen bij positieve ervaringen, zoals het terugzien van hun baasje, maar naar links bij spannende situaties waaruit ze zich willen terugtrekken.   Honden kwispelen meer dan andere hondachtigen, ook als ze volwassen zijn. Vermoedelijk heeft dat met ons selectieproces bij het fokken te maken gehad. En mogel
22/01/20241 minute 50 seconds
Episode Artwork

Potvissen leven in enorme groepen met elk hun eigen cultuur, net als wij

Potvissen: ze kunnen 15 meter lang worden, 45.000 kilo wegen en wel twee uur duiken op zoek naar eten. En, weten we nu: ze leven in gigantische sociale groepen van wel 20.000 individuen. Voornamelijk vrouwen en kinderen.   Voor het onderzoek werden geluidsopnames en dronebeelden gebruikt. Zo konden ze onder andere horen hoe de groepen zich van elkaar onderscheiden: door hun morsecode achtige dialecten. In de Stille Oceaan vonden ze in totaal zeven van dit soort grote clans, elk met hun eigen dialect.   De groepen komen elkaar af en toe tegen, zagen ze, maar daten gebeurt alleen binnen de eigen groep. Volgens de onderzoekers lijkt het alsof ze zich bewust zijn van hun verschillen en dit ook in stand houden. Inderdaad: niet heel veel anders dan cultuur werkt bij ons.  In de potvismaatschappij lijkt ook sprake te zijn van overleg in plaats van hard leiderschap. Beslissingen lijken gezamenlijk te worden gemaakt. ‘Soms', vertelt een onderzoeker, ‘deed een groep er
21/01/20242 minutes 14 seconds
Episode Artwork

James Webb ontdekt oudste zwarte gat ooit

Onderzoekers hebben de James Webb telescoop gericht op het oudste heelal dat eerder is gevonden door de Hubbletelescoop. In het binnenste van dat heelal ontdekten ze iets indrukwekkends: een superzwaar zwart gat. Het is het oudste zwarte gat dat ooit is gedetecteerd.  Dat er zo vroeg in het universum - namelijk 400 miljoen jaar na de oerknal - al zo'n zwaar zwart gat kon ontstaan verbijstert onderzoekers wereldwijd. Van de superzware zwarte gaten die we al kenden, zoals die in het centrum van onze Melkweg, werd gedacht dat ze er miljarden jaren over hebben gedaan om zo groot te groeien.   Maar dit nieuwe superzware zwarte gat moet in een veel kortere tijd heel groot zijn geworden. Vermoedelijk kunnen zwarte gaten ook groot geboren worden, of eet het zwarte gat veel sneller materie uit de omgeving op. Dat zou dan zo'n vijf keer sneller moeten zijn dan wat tot nu toe voor mogelijk werd gehouden.   Het kleine heelal waarin dit superzware zwarte gat zich bevindt
20/01/20241 minute 46 seconds
Episode Artwork

Enorme ijsformatie ontdekt op Mars

15 jaar geleden werden tijdens de onbemande Mars Express-missie indrukwekkende afzettingen ontdekt op de evenaar van de planeet. Het was alleen niet duidelijk waar de formatie uit bestond. Misschien stof en as, mogelijk iets anders.   Die duidelijkheid lijkt er nu wel te zijn: het moet gaan om een enorme laag ijs, van wel 3.7 kilometer dik. Dat blijkt uit de analyse van nieuwe radarbeelden. Het gaat om een hoeveelheid die, als het zou smelten, het hele oppervlak van Mars zou bedekken met een laag water van 1.5 tot bijna 3 meter.   De volgende vraag is: wanneer is deze ijs-formatie ontstaan? En hoe zag de planeet er destijds uit? Als bevestigd kan worden dat het hier om waterijs gaat, dan zou dat volgens de onderzoekers ons kennis over de klimaatgeschiedenis van de Rode Planeet enorm verrijken.   Ook is de locatie van deze ijsafzettingen gunstig voor toekomstige missies naar Mars. Het is één van de weinige plekken waar een basis gebouwd zou kunnen worden en da
19/01/20241 minute 36 seconds
Episode Artwork

Nederlandse onderzoekers gaan Uruguay helpen bij meten luchtvervuiling

Het Uruguayaanse Ministerie van Milieu heeft het Nederlandse TNO ingeschakeld om te helpen bij het beter in kaart brengen van de luchtvervuiling in het land.  Daar gaan ze verschillende technieken voor inzetten. Anton Leemhuis van TNO vertelt meer over wat er precies gemeten gaat worden, hoe ze dat gaan doen en waarom het belangrijk is om dit soort projecten op te zetten in andere landen.  Lees hier meer: TNO ondersteunt Uruguay in gebruik satellietdata bij voorspelling luchtkwaliteit Lees hier het artikel van het FD (abonnement nodig): De groene revolutie in Uruguay van wind en waterSee omnystudio.com/listener for privacy information.
19/01/20245 minutes 39 seconds
Episode Artwork

Hoe vanuit Rotterdam geprobeerd wordt het Caribisch koraal te redden, met behulp van vissen

Het gaat enorm slecht met het koraal in het Caribisch gebied. Er wordt dan ook van alles geprobeerd om hier nog wat aan te veranderen. Eén van de mogelijke oplossingen komt uit een dierentuin in Rotterdam.  We spreken Sander van Lopik van Diergaarde Blijdorp, oprichter van het RoffaReefs-project. Daarin ligt de nadruk niet op het koraal zelf, maar op de belangrijke rol van de vissen die er in en rondom leven. Tijdens hun poging om in de riffen van Bonaire met een drijvende kraamkamer de lokale vissoorten op te kweken, ontdekten ze nog iets: waar ze eigenlijk aan werken is een enorme niet eerder gemaakte database met waardevolle kennis over de voortplanting van tropische vissen.  Lees hier meer over de rol van Diergaarde Blijdorp: Blijdorp omarmt RoffaReefs Zelf meewerken aan dit project? Neem dan even via Blijdorp contact op. Ze zo
18/01/20246 minutes 5 seconds
Episode Artwork

Deo helpt niet tegen angstzweet

Sportzweet en angstzweet hebben een heel andere samenstelling. Niet zo gek, want ze hebben ook een heel ander doel. En belangrijk: deo helpt niet tegen angstzweet. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Eliane Neuteboom.See omnystudio.com/listener for privacy information.
17/01/20245 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Eindelijk ontdekt hoe moordende bacterie zijn slachtoffers kiest

We weten al dat het gebeurt sinds de jaren zestig: Bdellovibrio bacterivorous is een rovende bacteriesoort die in staat is om andere soorten op te sporen en te doden.   Dat doet de bacterie door de cel binnen te dringen en die van binnenuit op te eten, om vervolgens naar buiten te barsten.  Maar om dit te doen, moet de bacterie toegang krijgen tot het slachtoffer. Ze moeten zich op de één of andere manier hechten. Maar omdat de slachtoffers die ze kiezen enorm gevarieerd zijn, snapten onderzoekers niet hoe ze dit deden. Hoe kunnen ze zich hechten aan al die verschillende vormen?   Daar zijn ze nu achter: de bacterie heeft verschillende lange sliertachtige eiwitten op het oppervlak. Een stuk of twintig. Een beetje als een sleutelbos. Waarbij elke sleutel toegang geeft tot een ander slachtoffer. Het lukte de onderzoekers zelfs om één zo'n sleutel-slachtoffercombinatie te achterhalen. Waarom doen ze hier nou al zolang onderzoek naar en is het ni
17/01/20241 minute 46 seconds
Episode Artwork

Mogelijk stroomde er honderden miljoenen jaren lang water op Mars, maar niet onafgebroken

Waarschijnlijk heeft er honderden miljoenen jaren lang water gestroomd door de riviervalleien van de planeet Mars. Veel langer dan eerder werd gedacht. Maar dat stromende water werd wel afgewisseld met lange droge periodes.  Lees hier meer over het onderzoek: Water May Have Flowed Intermittently in Martian Valleys for Hundreds of Millions of Years, waarin naar de inslagkraters op de rivierbodem is gekeken om te bepalen wanneer en hoelang het water stroomde.  En hier meer over het werk van onderzoeker Lonneke Roelofs van de Universiteit Utrecht, ook te horen in deze audio.See omnystudio.com/listener for privacy information.
16/01/20246 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Verhalend lezen zorgt voor sterkere sociaal-cognitieve vaardigheden

Veel en vaak verhalen lezen zorgt voor sterkere sociaal-cognitieve vaardigheden, zoals empathie. Bij zowel kinderen als volwassenen. En dat zorgt er weer voor dat we ons tijdens het lezen beter en sneller kunnen inleven in personages. Dat blijkt uit onderzoek van taalwetenschapper Lynn Eekhof van de Radboud Universiteit. Ze promoveerde vandaag op dit onderwerp: Verdiep je empathie door meer en vaker te lezen!See omnystudio.com/listener for privacy information.
15/01/20246 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Oeroud DNA laat onder andere zien hoe de ziekte MS naar Europa kwam

Onderzoekers hebben dankzij oeroud genetisch materiaal een beter beeld gekregen van hoe sommige genetische aanpassingen hun weg naar Europa hebben gevonden. Eén daarvan is een verhoogd risico op de ziekte MS.   De oorspronkelijke dragers zijn in drie golven naar ons continent gekomen. De eerste golf vond zo'n 45.000 jaar geleden plaats, toen jagers-verzamelaars vanuit Azië deze kant op kwamen. Rond 11.000 jaar geleden trokken boeren uit het Midden-Oosten naar Europa en 5000 jaar geleden voegden zich daar ook nog herders uit het westen van Azië bij.   Wat werd gedacht is dat de meeste genetische verschillen die we nu zien zijn ontstaan doordat al deze groepen en de al aanwezige populatie zich mengden en mensen zich door de tijd heen aanpasten aan de omstandigheden in verschillende delen van Europa. Maar dat blijkt toch niet het geval te zijn.   Zo zagen de onderzoekers onder andere dat sommige migratiegroepen vrijwel niet mixten met de bewoners die er al waren
15/01/20242 minutes 24 seconds
Episode Artwork

Waarom de grootste aap die ooit leefde het niet overleefde

Zo'n drie meter lang en tegen de 300 kilo was ie waarschijnlijk: de grootste aapachtige die ooit over de aarde liep. Onderzoekers weten nu iets beter waarom andere soorten het wel hebben gered, maar deze reus, Gigantopithecus blacki, het niet heeft gehaald.  Antropoloog Ralph von Koenigswald was degene die, 90 jaar geleden, in een apotheek in Hong Kong de eerste enorme tand van het uitgestorven dier vond. Inmiddels hebben onderzoekers in grotten verspreid door China in totaal vier kaakbotten en zo'n 2000 tanden gevonden. Maar dat is het ook. Andere delen van het skelet zijn nooit ontdekt en dat maakt het nogal moeilijk om veel over de enorme aap te kunnen zeggen.  En dus hebben onderzoekers bestaande fossielen en de bodem op de plek waar deze werden gevonden nog eens beter bestudeerd. Zes verschillenden technieken werden gebruikt om te bepalen wanneer het dier heeft geleefd en in welke omstandigheden het uitstierf.  De nieuwe schatting zegt dat de aapachtige
14/01/20242 minutes 42 seconds
Episode Artwork

Biomaterialen zorgen voor veel minder uitstoot, maar klimaatneutraal zijn ze nog niet

Een heleboel fossiele materialen kunnen tegenwoordig vervangen worden door biomaterialen. Denk bijvoorbeeld aan plastic of kleding gemaakt van plantenmateriaal. Het idee hierachter is natuurlijk dat dit beter is voor het milieu.   Maar in hoeverre is dat ook zo? Onderzoekers van de Radboud Universiteit legden de resultaten van 130 internationale studies naast elkaar om daar antwoord op te kunnen geven. Ze keken naar de hele keten: van grondstofwinning, tot productie en afvalverwerking.   Zo zagen ze dat gemiddeld genomen biomaterialen 45 procent minder CO2 uitstoten dan hun tegenhangers gemaakt van fossiele brandstof. Maar er zijn wel grote verschillen tussen de biomaterialen. Geen één is volledig klimaatneutraal, al kwamen enkelen al wel in de buurt. Sommigen stoten zelfs meer CO2 uit dan de fossiele variant.   Willen we op grote schaal overstappen op biomaterialen, dan is er dus nog wel wat werk aan de winkel. Naast uitstoot ook wat betreft andere effecten
13/01/20241 minute 52 seconds
Episode Artwork

Lignine als rendabele basis voor duurzame vliegtuigbrandstof stapje dichterbij

Terwijl kleinere voertuigen steeds vaker elektrisch zijn, is dat voor het massatransport - denk vliegtuigen en schepen - een stuk moeilijker te realiseren. Daarom wordt er hard gewerkt om dan in ieder geval alvast de brandstoffen die ze nu nog nodig hebben te verduurzamen.   Zo maakt een Engels bedrijfje – het zit nog in een testfase, maar toch - al kerosine van rioolslib. In Eindhoven kijken onderzoekers met veel interesse naar het plantaardige lignine als alternatief voor aardolie. Dat vind je naast suiker in biomassa.   Nou kunnen suikers worden omgezet in ethanol, en kun je chemicaliën en brandstoffen maken van lignine. Het probleem is dat dit laatste alleen nog niet efficiënt genoeg lukt om rendabel te zijn.   Dat heeft ermee te maken dat de sterke koolstof-koolstofverbindingen in lignine moeilijk uit elkaar te krijgen zijn. En daar hebben onderzoekers van de TU Eindhoven nu een oplossing voor gevonden.  Door de koolstofverbindingen eerst te acti
12/01/20241 minute 48 seconds
Episode Artwork

Oudste fossiel van stukje huid ooit gevonden

Onderzoekers hebben in een grot een gefossiliseerd stukje van de buitenste laag van de huid van een oeroud reptiel ontdekt. Het is het oudste huidfossiel dat tot nu toe is gevonden. 21 miljoen jaar ouder dan de vorige recordhouder.  Met het geribbelde oppervlak lijkt het een beetje op de huid van een krokodil, maar het heeft ook kenmerken die gevonden worden bij slangen en wormhagedissen. Het moet dus om een reptiel gaan, maar omdat er geen botten zijn gevonden of andere overblijfselen, weten de onderzoekers niet precies om welk soort het moet gaan.   Het vinden van restanten van deze laag van de huid, ook al gaat het in dit geval maar om een stukje niet groter dan een vingernagel, geeft belangrijke informatie over de evolutie van dieren. Bij de transitie van leven in het water naar leven op het land was die beschermende buitenste laag huid namelijk erg belangrijk.  Huid en ander zacht weefsel blijven zelden bewaard, maar in dit geval is dat door unieke omsta
12/01/20241 minute 52 seconds
Episode Artwork

Bestaand vaccin blijkt in sommige mensen 'slapende' immuuncellen wakker te maken

Het meer dan honderd jaar oude BCG-vaccin blijkt bij sommige mensen 'slapende' immuuncellen wakker te maken. Het begrijpen van dit mechanisme en weten waarom het vaccin niet bij iedereen hetzelfde effect heeft is heel belangrijk voor de ontwikkeling van nieuwe, betere vaccins tegen infectieziektes als tuberculose, hiv en malaria. Voor alle drie geldt dat die verbetering nog hard nodig is.  We bespreken de ontdekking met internist infectioloog van het Radboudumc: Mihai Netea. Meer over het onderzoek lees je hier: Vaccin versterkt aangeboren immuniteit bij mensen met ‘slapende’ immuuncellenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
11/01/20245 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Elke vingerafdruk uniek? AI zegt van niet.

Vingerafdrukken zijn nog altijd een belangrijk onderdeel van forensisch onderzoek. In veel zaken gaven ze de doorslag en linkten ze een dader aan een wapen of plaats delict. Maar stel die dader doet op twee locaties iets misdadigs. Op de ene laat diegene een vingerafdruk van de duim achter en op de ander een vingerafdruk van de wijsvinger. Dan zijn die twee niet zomaar aan elkaar te linken. Want: elke vingerafdruk is uniek geldt niet alleen per persoon, maar zelfs per vinger aan dezelfde hand. Werd gedacht.   Dat spreken onderzoekers van de universiteit van Columbia nu tegen. 60.000 vingerafdrukken gingen in paartjes een algoritme in, sommige waren van verschillende mensen, sommige van dezelfde persoon maar andere vingers.   Na wat training kon het algoritme met behoorlijk wat zekerheid - bijna 80 procent - aangeven wanneer twee vingerafdrukken van verschillende vingers van dezelfde persoon waren. Toch waren collega-onderzoekers en forensische experts sceptis
11/01/20242 minutes 28 seconds
Episode Artwork

De tijd is bijna op

19 januari 2038, om veertien minuten en zeven seconden na vier uur 's nachts is de tijd op. In elk geval voor computers. Logisch, want dat is 2.147.483.648 seconden na middernacht 1 januari 1970. Gelukkig kunnen we makkelijk tijd bij maken. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
10/01/20246 minutes 9 seconds
Episode Artwork

150.000 liter regenwater opslaan: onder dit dierentuinplein kan het

Onder het vernieuwde plein bij de oude ingang van Diergaarde Blijdorp vind je tegenwoordig 5000 - deels holle - betonnen bufferblokken. Daarmee zijn de zakkende straatstenen verhoogd, maar ze zitten er ook zodat regenwater kan worden opgeslagen. Regenwater dat na zorgvuldig zuiveren weer kan worden ingezet in de dierentuin. En dat scheelt flink wat drinkwater. We spreken Rene Reusen, verantwoordelijk voor alle bouwprocessen in de dierentuin, Dorian Hill van Bufferblock en Kieran Dartée van Field Factors over dit gezamenlijke project.See omnystudio.com/listener for privacy information.
10/01/202410 minutes 35 seconds
Episode Artwork

De dierentuin als veldlab voor de rest van de stad

In een stad kun je als onderzoeker niet zomaar alles testen. Zelfs op een universiteitscampus kan het lang niet allemaal. Wetenschappers uit Delft hebben daar al een tijdje een mooie oplossing voor: ze doen hun experimenten eerst tussen de olifanten en zeeleeuwen.  Lindsey Schwidder van het TU Delft Innovation &amp; Impact Centre vertelt in deze aflevering meer over de verschillende experimenten die hun studenten en onderzoekers uitvoeren in Diergaarde Blijdorp in Rotterdam.  In deze audio hoor je ook Leon Haimes van Reefy over een nieuw soort kunstmatig rif dat zowel dient als golfbreker als voor de bevordering van biodiversiteit. En Jelle Dercksen, hij doet onderzoek naar het opsporen en monitoren van dieren aan de hand van eDNA in het water. Meer over het ond
09/01/202416 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Ballontelescoop succesvol gelanceerd vanaf Antarctica, eerste testen goed

Terwijl wij hier tijdens de jaarwisseling voor miljoenen aan vuurwerk omhoog zagen gaan, ging er in Antarctica iets heel anders de lucht in: een telescoop aan een ballon ter grootte van een voetbalveld. En met succes, weten we inmiddels.  We praten bij met onderzoeker Jose Silva van SRON. Hij was bij de voorbereidingen en de lancering. Eerder spraken we hem ook al over de voorbereidingen en hoe het is om op Antarctica te werken. Die afleveringen vind je hier: Ballontelescoop Gusto klaar voor vertrek vanaf AntarcticaTelescoop die aan ballon de lucht in zal gaan is aangekomen op AntarcticaSee omnystudio.com/listener for privacy information.
08/01/20245 minutes 42 seconds
Episode Artwork

Gehoorapparaatjes verminderen kans op overlijden met 25 procent, zeggen onderzoekers

Voor veel van ons geldt: als we ouder worden, werkt ons gehoor minder goed. Je kunt dan gehoorapparaatjes aanschaffen. Maar ondanks dat ze vandaag al een stuk minder opvallen dan vroeger, kiezen er toch nog altijd aardig wat mensen voor om zonder door het leven te gaan. Het gehoorverlies op de koop toe nemend.   In de VS draagt bijvoorbeeld slechts 1 van de 10 mensen die het nodig heeft een gehoorapparaat. In het Verenigd Koninkrijk is dat 3 op de 10. Geen goeie cijfers, zeggen onderzoekers nu, want wat blijkt: het dragen van gehoorapparaatjes als je ze nodig hebt kan de kans op overlijden met zo'n 25 procent verminderen.   Waar dat hem volgens de onderzoekers in zit is de link tussen verbetering van het gehoor en mentale- en cognitieve gezondheid. Dit zou de algemene gezondheid weer ten goede komen en daarmee ook de levensverwachting.   Ze bestudeerden voor dit onderzoek meer dan 1800 mensen met gehoorverlies uit een groep van 10.000 deelnemers. Slechts 237
08/01/20242 minutes 4 seconds
Episode Artwork

Sommige zeekomkommers houden van extreem

Een hydrothermale bron, je weet wel: zo'n eruptiekanaal in de zeebodem, klinkt nou niet echt als de beste plek om te gaan leven. Donker, hoge druk, bizarre wisselingen in temperatuur, zuur met veel methaan en zwavel: ik zou er als zeedier met een grote boog omheen zwemmen. Maar sommige zeekomkommers gaan hier juist heel goed op.  Natuurlijk waren onderzoekers benieuwd naar dit dier dat in deze extreme omstandigheden kan overleven, want daar kunnen we vast weer van alles van leren. En dus zochten ze het hele genoom van een zeekomkommersoort uit die ze vonden in de buurt van deze bronnen op de bodem van de Indische Oceaan, op bijna 2500 meter diepte.   Van zeekomkommers die op andere plekken voorkomen hebben we deze data ook al en zo konden ze mooi zien dat de extreme zeekomkommer genetisch anders in elkaar zit. Het dier blijkt onder andere unieke genen voor DNA-reparatie en de regulatie van ijzer te hebben.  Naast het verder bestuderen van deze vondsten, wille
07/01/20241 minute 36 seconds
Episode Artwork

518 miljoen jaar oude enorme wormensoort ontdekt

In Noord-Groenland zijn de meer dan 518 miljoen jaar oude fossielen van een nieuwe diersoort gevonden. Het gaat om een grote worm met flinke kaken.   Het dier kreeg de naam Timorebestia, terror beest in Latijn. Nou is het met 30 centimeter misschien iets minder beestachtig dan je had verwacht, destijds was het één van de grootste zwemmende roofdieren en mogelijk één van de eerste vleeseters. Het was, zeg maar, de haai van z'n tijd.  De worm had vinnen, een antenne op zijn hoofd en dus die flinke kaken. Pijlwormen zijn de meest verwante nog levende familieleden. Al zijn die tegenwoordig een stuk kleiner en hebben ze niet langer kaken, maar buitenboordborstels om prooi mee te vangen.   De grote worm was toen der tijd niet het enige roofdier in zee, die plek moest hij onder andere delen met de Anomalocaris. Een opmerkelijk beestje dat moeilijk te omschrijven is, maar misschien nog wel het meest lijkt op een garnaal-inktvis-duizendpoot-zeekomkom
06/01/20242 minutes
Episode Artwork

Het ruimtevaartuig dat dit jaar dichterbij de zon gaat vliegen dan ooit is geprobeerd

Aan het einde van dit nieuwe jaar is het zover, dan zal Nasa's Parker Solar Probe met een snelheid van 195 kilometer per seconde langs onze zon racen, dichter bij het oppervlak dan welk door mensen gemaakt object ooit eerder kwam.   We landen praktisch op de ster, zegt een betrokken onderzoeker. Even voor de duidelijkheid: dat betekent nog steeds dat Parker zich op het dichtstbij zo'n 6.1 miljoen kilometer van de zon zal bevinden. Maar als je kijkt naar de totale afstand tussen de aarde en de zon, dan is dat wel slechts de laatste 4 procent.   De missie begon al in 2018. Toen werd het onbemande ruimtevaartuig gelanceerd. In de tussentijd is hij al langs de zon gevlogen, elke keer zal dat wat dichterbij zijn. Met aan het einde van dit jaar de spannendste vliegroute tot nu.   Eentje met ongekende uitdagingen. Want zo dichtbij de zon krijgt Parkers voorkant te maken met temperaturen van zo'n 1400 graden. De instrumenten die metingen moeten uitvoeren die ons meer
05/01/20241 minute 58 seconds
Episode Artwork

Nederlandse onderzoekers tonen oorzaak extreme vermoeidheid bij long-covid aan

Voor veel mensen met long-covid - ook wel post-covid - is het herkenbaar: een extreme vermoeidheid waardoor je bijna aan niets meer toekomt. Onderzoekers van het Amsterdam UMC tonen nu aan wat de lichamelijke oorzaak van die vermoeidheid is.  In deze audio hoor je Brent Appelman, arts-onderzoekers bij het Amsterdam UMC. Lees hier meer over het onderzoek dat hij en zijn collega's uitvoerden: Vermoeidheid van patiënten met post-covid heeft lichamelijke oorzaakSee omnystudio.com/listener for privacy information.
04/01/20246 minutes 53 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers hebben ontdekt waarom onze plas geel is

Amerikaanse wetenschappers hebben ontdekt welk eiwit verantwoordelijk is voor de gele kleur in urine. Een vondst die onder andere kan helpen in onderzoek naar de link tussen de microben in ons spijsverteringsstelsel en verschillende ziektes.  Nou weten de meesten van ons wel dat de kleur van je plas iets kan zeggen over je gezondheid, of in ieder geval over hoeveel water je die dag hebt gedronken. Maar gek genoeg was dus nog niet bekend hoe die gele kleur nou precies ontstaat.   Het blijkt zo te zitten: wanneer rode bloedcellen in ons lichaam afbreken na zo'n zes maanden te hebben geleefd, wordt ook een feloranje bijproduct geproduceerd. Dat eiwit komt terecht in ons spijsverteringskanaal, waar het of als afval het lichaam uit wordt gewerkt, of deels opnieuw wordt opgenomen. Gebeurt dat opnieuw opnemen te veel, dan kun je daar ziek van worden.   Gelukkig zitten er in ons spijsverteringsstelsel microben die dit eiwit afbreken naar een ander bijproduct. Niet la
04/01/20241 minute 40 seconds
Episode Artwork

Wat je tanden allemaal over je afkomst verraden

Wetenschappers kunnen aan jouw tanden zien waar je vandaan komt. Dat werkt zo: in alles wat we eten zitten stoffen, zogeheten 'isotopen', die in je tandglazuur terechtkomen. Door die isotopen uit je tanden te halen en te analyseren, kunnen onderzoekers van alles te weten komen over waar jouw eten vandaan kwam. Zelfs al komt het eten dat je in je mond stopt lang niet altijd van de plek waar je woont, dan nog verraden de isotopen deels waar je vandaan komt. Mensen in verschillende delen van de wereld hebben immers nogal verschillende diëten; in Oost-Europa en Zuid-Amerika wordt aanzienlijk meer maïs en giers gegeten dan hier. Verraden de isotopen in je tanden dus zien dat je heel veel maïs en gierst hebt gegeten, dan is de kans groot dat je niet uit Nederland komt. De grote kracht van deze onderzoeksmethode blijkt in de combinatie van verschillende isotopen te zitten. Hoe meer je er combineert, hoe preciezer je kan bepalen waar een individu vandaan komt. Dat geldt zelf
03/01/20246 minutes 54 seconds
Episode Artwork

In mei leggen alle vogels een ei, behalve de pinguïns en gieren van ARTIS

Niet alle vogels wachten tot het lente is met het leggen van een ei. We gingen langs bij ARTIS waar oppasser Job van Tol vertelt dat de Afrikaanse pinguïn en de vale gier daar al druk bezig zijn.  Ook bespreken we hoe het met deze vogelsoorten gaat in het wild en hoe ze hier als dierentuin bij proberen te helpen.  Lees hier meer over de pinguïns van ARTIS: In december leggen alle pinguïns een ei Job van Tol schreef ook een heel mooi boek, dat vind je hier: De oppasserSee omnystudio.com/listener for privacy information.
02/01/202419 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Brandstof voor vliegtuigen gemaakt van mensenpoep

Ja dat klinkt vies en ook een beetje onwerkelijk, maar scheikundigen uit Engeland hebben volgens de BBC kerosine gecreëerd van wat wij door de wc spoelen.   Natuurlijk gaat daar een heel bewerkingsproces aan vooraf, maar chemisch gezien is wat er uiteindelijk geproduceerd wordt bijna niet te onderscheiden van de brandstof die nu wordt gebruikt in de luchtvaartsector.   De verwachting is niet dat alle vliegtuigen ter wereld hierop zullen kunnen vliegen, daarvoor is er onder andere niet genoeg rioolprut. Maar de hoop is wel dat het als één van de milieuvriendelijkere alternatieven kan dienen. Daarvoor moet het wel nog eerst worden goedgekeurd. Bekijk hier een kort filmpje: Gloucestershire firm making jet fuel entirely from human pooSee omnystudio.com/listener for privacy information.
01/01/20241 minute 9 seconds
Episode Artwork

Wortels elektrisch stimuleren om planten beter te laten groeien

Gerst blijkt gemiddeld 50 procent meer te groeien als het wortelsysteem van de plantjes elektrisch gestimuleerd wordt.   Het zou volgens de wetenschappers één van de oplossingen kunnen zijn in een tijd waar een groeiende populatie en klimaatverandering het moeilijk maken om voldoende voedsel voor iedereen te produceren.  In dit geval is gekeken naar het kweken van planten zonder daarbij grond te gebruiken. De plantjes groeien in zo'n geval in een gesloten systeem van water en voedingsstoffen, waarbij wel een geschikte ondergrond nodig is als houvast voor de wortels.   Voor deze experimenten ontwikkelden de onderzoekers een elektrisch geleidende ondergrond, gemaakt van cellulose en polymeer. Daarmee konden ze de wortels voorzichtig elektrisch stimuleren tijdens het groeiproces. Dit zou ervoor hebben gezorgd dat gerst in 15 dagen zo'n 50 procent meer groeide.   Het biologische proces hierachter moeten de onderzoekers nog wel uitpluizen. De jonge plantje
31/12/20231 minute 32 seconds
Episode Artwork

Trillende pil moet obesitas tegengaan door vol gevoel te creëren

Ook in Nederland is overgewicht een groeiend probleem. Had in 1990 nog één op de drie volwassenen matig of ernstig overgewicht, in 2022 was dat al opgelopen tot de helft van alle volwassenen.  De laatste jaren is er veel onderzoek gedaan naar medicijnen die - zeker bij obesitas - kunnen helpen. Met behoorlijk wat succes. Toch is het goed om meerdere werkende behandelingen te hebben, omdat niet alles voor iedereen werkt, sommige middelen duur zijn of bijwerkingen hebben en voorraden beperkt kunnen zijn.  En dus ontwikkelden Amerikaanse wetenschappers een trillende pil, die je door kan slikken en die in de maag de zenuwcellen stimuleert die normaal gesproken het oprekken van de maag detecteren. De trillingen van de pil laten de maag zo denken dat vol zit en het tijd is om te stoppen met eten.   De pil heeft een beschermend laagje dat oplost als het in aanraking komt met de vloeistoffen die in de maag aanwezig zijn. Dat zorgt ervoor dat de pil geactiveerd wordt
31/12/20232 minutes
Episode Artwork

Waarom missen er vaak vingers in oeroude handafdrukken?

Veel oeroude handafdrukken in grotten laten missende vingers zien. Er werd altijd gedacht dat dit of expres zo was afgebeeld, of dat de kunstenaars deze vingers waren kwijtgeraakt in de zware omstandigheden van toen.  Nu denken wetenschappers dat het nog weleens anders zou kunnen zitten. Vermoedelijk waren de ontbrekende vingers onderdeel van een ritueel waarbij ze, nouja, opzettelijk werden verwijderd. Dit is geen ongewoon verschijnsel. Er zijn gemeenschappen waarin het bijvoorbeeld gebruikelijk is om een vinger te verwijderen na het verliezen van een geliefde of kind.  De onderzoekers bestudeerden 25.000 jaar oude grottekeningen in Frankrijk en Spanje en vonden ten minste 200 afbeeldingen waarop vingers ontbraken. Het ging om zowel afdrukken als omtrekken van handen. Een paar jaar terug kwamen ze ook al met deze theorie aan, maar toen kwam er erg veel kritiek van collega-onderzoekers. Niet genoeg bewijs.  Dit keer menen ze dat bewijs wel vol
29/12/20231 minute 30 seconds
Episode Artwork

De Wetenschap Vandaag-quiz van 2023

Wat doet een zeehond in de Noordelijke IJszee om warm te blijven? Wat is de beste manier om te achterhalen of iemand liegt? Wat zijn wetenschappers dit jaar te weten gekomen over ochtendmensen? En welke aflevering van de rubriek is dit jaar het meest gedownload? Tijd om de kennis van onze presentatoren te testen. Hoe goed hebben ze geluisterd het afgelopen jaar?  Zelf ook meedoen? Lees dan niet verder, maar luister eerst. En laat het op X (@karlijnmeinders) of Instagram (@thesciencesection) even weten als je ze allemaal goed had (niet valsspelen hè), dan komt er in 2024 misschien wel een prijs jouw kant op.  Alle afleveringen die voorbijkomen zijn hier terug te vinden:  Mierenegels blazen snottenbellen om af te koelen (mierenegel dus, sorry voor de verspreking!)<a href="https://www.bnr.nl/podcast/wetenschap-vandaag/10535463/deze-ze
28/12/20237 minutes 42 seconds
Episode Artwork

Rendieren kunnen eten en bijslapen tegelijk

Voor rendieren in het Noordpoolgebied is het nu hartje winter. Geen probleem voor de dieren, mits ze zich in de zomer goed vol hebben gegeten.  Nou blijkt uit onderzoek dat rendieren iets heel bijzonders doen om in die zomermaanden zoveel mogelijk naar binnen te kunnen werken: ze eten en slapen tegelijk.   Hun hersenen gaan in een slaapachtige modus terwijl ze aan het kauwen zijn. Zo kunnen ze heel veel tijd besteden aan eten, zonder in te leveren op nachtrust.    Onderzoekers zagen dit toen ze de hersenactiviteit van een aantal tamme rendieren in Noorwegen bestudeerden.   Net als een koe heeft een rendier vier magen. In de eerste wordt gras bewaard, dat weer omhooggehaald kan worden om te herkauwen. En tijdens dit proces zagen ze de hersenactiviteit veranderen naar een staat die geassocieerd wordt met REM-slaap.   Hun lichaam ging ook in een soort rustmodus op deze momenten. Zelfs als ze hun ogen gewoon nog open hadden en stonden, werden ze r
28/12/20231 minute 40 seconds
Episode Artwork

Stofje in tranen vermindert agressie, zeggen onderzoekers

Er blijkt een stofje in emotionele tranen te zitten dat agressie bij anderen vermindert. Hier kwamen onderzoekers achter tijdens een onderzoek waarin proefpersonen aan opgevangen tranen moesten ruiken.  De proefpersonen (allemaal man) moesten of aan een zoutoplossing of aan de tranen van vrouwen die zielige films hadden gekeken ruiken, zonder te weten waar het om ging. Vervolgens moesten ze een computerspel spelen dat is ontwikkeld om agressie op te wekken. De mannen die aan de tranen hadden geroken lieten 40 procent minder agressie zien.  Nou moet het onderzoek nog wel herhaald worden en zou het mooi zijn als dan ook mannen zich melden als tranenleverancier (dat was nu amper het geval), maar het is een interessant gegeven om verder te bestuderen. De onderzoekers betwijfelen of het een effect heeft tijdens interactie tussen volwassen, maar denken dat het bij baby's wel degelijk een functie heeft. Welk stofje nou precies voor het kalmerende effect zorgt is nog
27/12/20236 minutes 12 seconds
Episode Artwork

In hoeverre beïnvloedt onze verwachting wat we zien?

Als er één zintuig is waar we op vertrouwen, dan is het wel ons zicht. Maar is dat eigenlijk wel terecht? Experimenteel psycholoog Surya Gayet is gefascineerd door de manier waarop onze hersenen visuele prikkels verwerken en interpreteren. Hoeveel zien we van de wereld om ons heen? En in hoeverre wordt dat beïnvloed door onze verwachting?  We spreken hem uitgebreid over zijn onderzoek dat onderdeel is van de Boost je bewustzijn-challenge van de Universiteit Utrecht. Meedoen kan nog tot en met januari.See omnystudio.com/listener for privacy information.
26/12/202321 minutes 13 seconds
Episode Artwork

Ballontelescoop Gusto klaar voor vertrek vanaf Antarctica

Ballontelescoop Gusto zal - als het weer het toelaat - één dezer dagen de lucht in gaan vanaf Antarctica. Onderzoeker Jose Silva van SRON vertelde vorige maand al meer over de voorbereidingen. We spreken hem nu weer, in de enorme hangar waar de telescoop staat te wachten op vertrek. Wat is er sinds november allemaal gebeurd?  De vorige aflevering vind je hier: Telescoop die aan ballon de lucht in zal gaan is aangekomen op AntarcticaSee omnystudio.com/listener for privacy information.
25/12/20234 minutes 26 seconds
Episode Artwork

Wilde bloemen switchen tactiek door tekort insecten

Het gaat niet goed met de insectenpopulaties wereldwijd en dat heeft een rimpeleffect op de rest van de natuur. Veel planten zijn afhankelijk van insecten voor bestuiving, dus je kunt je voorstellen wat het voor gevolgen heeft als die insecten er ineens minder of niet meer zijn.  Franse wetenschappers hebben dat effect nu verder uitgezocht en zo zagen ze dat wilde bloemenplanten zich aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Ze evolueren steeds meer richting zelfbevruchting. Dat klinkt als goed nieuws, maar dat is niet helemaal het geval.   Ze kwamen hierachter toen ze viooltjes die in de buurt van Parijs groeien vergeleken met zaadjes van dezelfde plant en locatie die tussen 1992 en 2001 zijn verzameld. De moderne bloemen bleken 10 procent kleiner, ze produceren 20 procent minder nectar, en ze worden minder bezocht door bestuivers.  Het vermoeden is dat dit een directe link heeft met de rap teruglopende aantallen insecten in Europa. In dit onderzoek laten ze n
24/12/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Waarom hebben de meest honden bruine ogen?

Het zou heel goed kunnen dat wij mensen er zelf voor hebben gezorgd dat de meeste honden nu bruine ogen hebben, zeggen onderzoekers.   Het is al wel langer bekend dat het selectief fokken van honden, waarmee we tienduizenden jaren geleden al zijn begonnen, invloed heeft gehad op hun karakter en uiterlijke kenmerken. Sommige daarvan, zoals grote voorhoofden en korte neuzen, zorgen nu zelfs voor gezondheidsproblemen.   Nu zou dus ook blijken dat de kleur van hun ogen is beïnvloed door onze voorkeuren. Terwijl wolven, waar alle honden van afstammen, licht gekleurde ogen hebben (iets wat waarschijnlijk helpt bij het makkelijker aflezen van elkaars bedoelingen), heeft 90 procent van de gedomesticeerde honden donkere ogen.   Om uit te zoeken waarom dit zo is lieten onderzoekers uit Japan in een experiment hondenfoto's aan deelnemers zien waarop de kleur van de ogen van de honden steeds iets was aangepast. Vervolgens moesten de honden gerangschikt worden op kenmerke
23/12/20232 minutes 24 seconds
Episode Artwork

Panda's ook gewoon druk met hun eigen vorm van social media

Panda's zijn misschien wel net zo bezig met social media als wijzelf. Alleen in hun geval gebruiken ze er geen telefoon, maar hun neus voor. Bomen met geursporen afgaan is hoe zij in de gaten houden wat hun vrienden en familie allemaal uitspoken.  Panda's vind je in het wild vaak in afgelegen dichtbeboste gebieden. Ze zijn zeldzaam en schichtig en daarom is er niet superveel bekend over hoe ze zich gedragen in het wild. Hun reputatie als een vrij op zichzelf levend dier, blijkt uit nieuw onderzoek een stuk minder terecht te zijn dan gedacht.  Panda's zijn hartstikke druk met het aflezen en achterlaten van geurboodschappen. Zo blijven ze op de hoogte van waar familie en vrienden rondhangen, geven ze updates over belangrijke gebeurtenissen en houden ze de date poel in de gaten.   Om hierachter te komen werden niet de panda's zelf, maar hun geursporen onder de loep genomen door wetenschappers. Ook DNA-materiaal uit de uitwerpselen van de dieren (panda's poepen w
22/12/20232 minutes 26 seconds
Episode Artwork

Sneeuwvlokken blijken in een voorspelbaar patroon naar beneden te komen

Een witte kerst is in ons land ver te zoeken dit jaar, toch is er zeker actueel sneeuwnieuws te melden. Onderzoekers hebben namelijk ontdekt dat sneeuwvlokjes - ondanks dat ze allemaal anders zijn - behoorlijk eensgezind uit de lucht vallen.  Of tenminste: wiskundig voorspelbaar. Met een flinke stapel high tech lukte het wetenschappers in Utah om een universeel patroon te ontdekken, iets wat zowel weersvoorspellingen als klimaatmodellen ten goede moet komen. Lees hier meer over het onderzoek: The science behind snowflakesSee omnystudio.com/listener for privacy information.
21/12/20235 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Het gevaar van de zevende paracetamol

Het staat gewoon in de bijsluiter: op een dag mag je maximaal zes paracetamol innemen. Maar wat gebeurt er als je er zeven neemt? Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
20/12/20236 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Chimpansees en bonobo's herkennen vrienden en familie zelfs na tientallen jaren zonder contact

Louise had haar zusje en neefje al 26 jaar niet gezien, maar het moment dat ze op een computerscherm voorbijkwamen herkende ze haar familieleden meteen. Dat zou al heel wat zijn voor een mens, maar al helemaal voor Louise, want Louise is een bonobo.   Het is een nieuwe ontdekking dat de meest met de mens verwante primaten de gezichten van vrienden en familie zo ontzettend lang kunnen onthouden. Iets waarvan hiervoor werd gedacht dat alleen mensen dit konden.   Natuurlijk is het niet makkelijk om te onderzoeken of een aap een familielid of vriend echt herkent. Je kunt het ze niet vragen. En dus maakten de wetenschappers gebruik van eye tracking en infraroodcamera's om de reactie van de apen te bestuderen op verschillende beelden op het scherm.   26 chimpansees en bonobo's uit dierentuinen en opvangcentra's werkten - in ruil voor wat lekkers - mee aan de experimenten waarbij tegelijk twee soortgenoten in beeld kwamen. Sommigen waren complete vreemden,
20/12/20231 minute 56 seconds
Episode Artwork

Computertje van hersencellen leert vorm van spraakherkenning

Het is onderzoekers gelukt om een biocomputertje gemaakt van hersencellen een vorm van spraakherkenning te laten uitvoeren.  De hersenorganoïde bestaande uit zo'n 100 miljoen zenuwcellen kreeg - verbonden aan een elektrisch circuit - honderden geluidsfragmenten van 8 verschillende mensen binnen in de vorm van elektrische pulsjes. In reactie daarop genereerden de hersencellen verschillende patronen, die weer afgelezen werden door een algoritme. Zo zagen ze dat de 8 stemmen na twee dagen training met 78 procent nauwkeurigheid van elkaar onderscheiden konden worden.  Nou is dit een hele basale vorm van spraakherkenning en lukt het ook nog niet om deze organoïden heel lang in leven te houden. Voorlopig is een functionele computerchip met levende cellen dus nog niet realistisch. En voordat het ooit wel zover is moeten ook de ethische voorwaarden van dit soort systemen beter zijn vastgelegd.  Maar er is wel veel interesse in het combineren van levende celle
19/12/20235 minutes 29 seconds
Episode Artwork

Deze zeehondensoort blijft warm mede dankzij z'n neus

Zeehonden die leven in de Noordelijke IJszee hebben zich op allerlei manieren moeten aanpassen om met de extreem koude omstandigheden om te gaan.   Sommige aanpassingen, zoals een dikke vacht, liggen voor de hand. Anderen zie je misschien minder snel aankomen. Zoals de aangepaste botten in hun neusholte die wetenschappers hebben bestudeerd aan de hand van computersimulaties.    Dankzij deze bijna sponsachtige botstructuur blijken ze minder warmte en minder vocht te verliezen tijdens het ademhalen. Zo'n 94 procent van het vocht dat ze inademen houden ze vast. De lucht die de longen bereikt is dankzij de werking van de neusholte dus zo warm en vochtig mogelijk, terwijl de lucht die wordt uitgeademd juist heel droog is.     Ook bij andere dieren die in de kou leven, zoals rendieren, vind je een vergelijkbare neusstructuur. Maar het was extra interessant om naar zeehonden te kijken, omdat je die in hele verschillende leefgebieden vindt. Zo konden ze mooi zien dat
19/12/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Waarom sommige mensen voor onwetendheid kiezen

Welke gevolgen hebben jouw eigen keuzes voor anderen? Sommige mensen doen zoveel mogelijk hun best om hier rekening mee te houden. Maar soms houden we ons bewust van de domme, om zo zorgelozer egoïstische keuzes te kunnen maken.  Naar dat fenomeen doen Linh Vu van de Universiteit van Amsterdam en haar collega's al een tijdje onderzoek. Wat zien ze als ze naar het gemiddelde resultaat kijken van de experimenten die al werden gedaan? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat de bewust onwetende groep kleiner wordt en we allemaal nog meer geneigd zijn om voor de sociale keuze te gaan? Lees hier meer over het onderzoek: Why Some People Choose Not to Know De laatste paper die ze over hun werk uitbrachten vind je hier: ‘I’d rather not know’: Why we choose ignoranceSee <a href="http
18/12/20236 minutes 46 seconds
Episode Artwork

Ochtendmens? Bedankt de Neanderthalers maar.

Genetisch materiaal van Neanderthalers zou weleens de oorzaak kunnen zijn voor het feit dat sommige, maar niet alle moderne mensen vroege vogels zijn, zeggen onderzoekers.   Het begon voor onze voorouders zo'n 300.000 jaar geleden in Afrika. Zo'n 70.000 jaar geleden trokken sommige van hen Eurazië in, wat heel Europa en Azië omvat. Deze mensen waren gewend aan het klimaat en dagritme van Afrika en moesten zich op sommige plekken dus flink aanpassen.   Maar in Eurazië leefden al andere mensachtigen, zoals de Neanderthalers. Hun voorouders waren hier 400.000 jaar geleden al terechtgekomen en hadden zich genetisch al beter aangepast aan de omstandigheden.   Nou heeft er ook aardig wat genetische uitwisseling plaatsgevonden tussen de moderne mensen die vanuit Afrika kwamen en de mensachtigen die al op het Eurazische continent leefden. En dat heeft het mogelijk gemaakt voor de moderne mens om sommige genetische variaties over te nemen die al aangepast waren aan de
17/12/20232 minutes 40 seconds
Episode Artwork

Superzeldzame vogel gespot die half vrouw en half man is

Toen een professor dierkunde uit Nieuw-Zeeland op vakantie in Colombia gewezen werd op een opvallende groene suikervogel in de bosjes kon hij zijn ogen niet geloven. Vrouwtjes van deze vogelsoort zijn heldergroen en de mannetjes diepblauw, maar dit beestje was half groen en half blauw, met een keurige verticale middenscheiding over de borst, rug en staart.   Het dier heeft zowel mannelijke als vrouwelijke kenmerken, iets wat zelden voorkomt bij vogels. Bij insecten, spinnen, vlinders, hagedissen en sommige knaagdieren komt het vaker voor. Het ontstaat als er bij het vrouwtje iets misgaat bij de celdeling tijdens het produceren van een eitje en daarop een bevruchting volgt door twee spermacellen.   In de afgelopen 100 jaar is het bij deze soort maar één keer eerder gezien. En zo mooi als het nu op de foto staat is, zag je het volgens de professor nog nooit. Lees hier meer over het onderzoek: A striking
16/12/20231 minute 22 seconds
Episode Artwork

We weten eindelijk waarom zwangere vrouwen misselijk worden

Zeven op de tien vrouwen heeft er last van: misselijkheid tijdens de zwangerschap. Bij sommige vrouwen is het zelfs zo erg dat ze opgenomen moeten worden in het ziekenhuis. Onderzoekers van onder andere de universiteit van Cambridge zijn er nu achter waardoor die misselijkheid ontstaat.  De boosdoener is een hormoon dat door de foetus wordt geproduceerd: een eiwit genaamd GDF15. Of en in welke mate een vrouw misselijk wordt van de aanwezigheid van dit hormoon blijkt af te hangen van de hoeveelheid en de blootstelling aan dit eiwit voor de zwangerschap.  En dat creëert ook meteen een ingang voor een nieuwe behandeling, want ondanks dat er al wel behandelingen bestaan werken die nog niet goed genoeg.   GDF15 wordt ook buiten de zwangerschap in het lichaam aangemaakt. Maar is dat in lagere hoeveelheden dan gemiddeld, iets wat genetisch wordt bepaald, dan is de kans groter dat iemand tijdens een zwangerschap, wanneer die hoeveelheid ineens toeneemt, last krijgt v
15/12/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Een supersterke bot-peesverbinding uit de 3D-printer

Onderzoekers van de TU Delft hebben een techniek ontwikkeld waarmee zowel betere implantaten gemaakt kunnen worden, als sterkere telefoonopladers.  Amir Zadpoor, hoogleraar Biomaterialen en Weefselbiomechanica aan de TU Delft, vertelt er meer over. Meer informatie over het onderzoek: Optimalisatie van harde-zachte materiaalovergangen: Een 3D-geprinte nabootsing van bot-peesverbindingenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
14/12/20234 minutes 55 seconds
Episode Artwork

Niemand heeft het Stockholmsyndroom

Vijftig jaar geleden werd het voor het eerst gezien. Gijzelaars die een bijzondere band met hun ontvoerders ontwikkelden. Maar bestaat dat eigenlijk wel? Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
13/12/20236 minutes 4 seconds
Episode Artwork

Toch dat feestje afzeggen? Geen probleem, zeggen onderzoekers.

Je denkt dat je het echt niet kan maken: afzeggen voor dat feestje waar je al ja tegen hebt gezegd. Want wat zal de host wel niet denken? Word je volgende keer dan niet meer gevraagd? Komt diegene dan misschien ook niet als jij een feestje geeft?  Het zijn maar een paar van de vele zorgen die mensen hebben als ze zich afmelden voor sociale gelegenheden. Daar hebben Amerikaanse wetenschappers maar eens even een onderzoek aan gewijd. En wat zou daaruit blijken: de nadelige gevolgen van afzeggen zijn te verwaarlozen.   Ze pakten het serieus aan: meer dan 2000 deelnemers verdeeld over 5 experimenten.   Een voorbeeld van één van die experimenten: de helft van de deelnemers kreeg een fictieve uitnodiging voor een gelegenheid. In sommige gevallen waren ze de enige die uitgenodigd waren, in anderen ging het om een groep. In beide gevallen verwachten de deelnemers dat de persoon die ze had uitgenodigd het heel erg zou vinden als ze zich zouden afmelden en dat dit gevo
13/12/20232 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Mannetjeszangvogels moeten elke dag stemoefeningen doen om aantrekkelijk te blijven

Mannetjesvogels die niet elke dag oefenen met zingen, klinken anders en worden daardoor minder aantrekkelijk gevonden door vrouwtjesvogels, blijkt uit nieuw onderzoek. En je zou het misschien niet meteen denken, maar deze kennis is ook voor ons mensen van groot belang. In deze audio hoor je Coen Elemans van de University of Southern Denmark. Lees hier meer over het onderzoek: Daily singing workout keeps songbird males attractiveSee omnystudio.com/listener for privacy information.
12/12/20235 minutes 58 seconds
Episode Artwork

Voorouder T-Rex gevonden met volle maag

In Alberta, Canada, is het fossiel opgegraven van een Gorgosaurus, een voorouder van de Tyrannosaurus Rex. Het is een bijzondere vondst omdat de maaginhoud van de nog jonge dino nog aanwezig is: twee kleine, vogelachtige dinosaurussen.  Het is voor het eerst dat een dinosaurus met maaginhoud is gevonden.  Paleontoloog Melanie During geeft tekst en uitleg. See omnystudio.com/listener for privacy information.
11/12/20235 minutes 20 seconds
Episode Artwork

Hoe wetenschappers enkele van de oudste grottekeningen proberen te redden

Meer dan 45.000 jaar geleden werden ze in Indonesische grotten op de muur getekend: poppetjes, wilde varkens, mini bizons en handafdrukken. Sommige van deze tekeningen, waaronder een jachttafereel, zijn de oudste ooit gevonden.   Een onderzoeker heeft op één van de eilanden van Indonesië alleen al 654 grotten ontdekt, waarvan er veel gevuld zijn met de oeroude kunstwerken. Maar terwijl hij nog steeds regelmatig nieuwe tekeningen ontdekt, ziet hij ze tegelijkertijd voor zijn ogen verdwijnen. Iets zorgt ervoor dat de kunst vergaat, maar wat?  Archeologen zien met een zwaar gemoed toe hoe de harde rotslaag waar de afbeeldingen op staan langzaam van het kalksteen wat eronder zit afbrokkelt. Sommige locals zeggen dat het proces de laatste tijd zelfs aan het versnellen is. Komt het door vervuiling? Het veranderende weer? Zijn het de toeristen? Of komt het misschien door de steenindustrie die in de omgeving kalksteen wint voor de productie van cement?   Dat is waar
11/12/20231 minute 48 seconds
Episode Artwork

Ons lichaam kan minder warmte aan dan werd gedacht

De vaak gebruikte temperatuurlimiet voor menselijk overleven bij extreme hitte moet naar beneden worden bijgesteld, zeggen wetenschappers van onder andere het Radboudumc.   Vooral bij oudere volwassenen en met name oudere vrouwen zou de limiet aanzienlijk lager liggen dan tot nu toe werd aangenomen.  In een jaar waarin niet normaal veel warmterecords werden gebroken en met stijgende temperaturen in het vooruitzicht is het belangrijk om te weten wat het menselijk lichaam aankan. En daarvoor is de luchttemperatuur die we gebruiken om aan te geven hoe warm het buiten is geen goede graadmeter.   We kunnen beter kijken naar de natteboltemperatuur, zeggen de onderzoekers, want die neemt ook luchtvochtigheid mee. Maar ook het lezen van die meting zouden we moeten herzien. 35 graden werd lange tijd gezien als bovengrens. Alleen zijn daarin dingen als leeftijd, geslacht en lichaamsbouw nooit meegenomen.   Doe je dat wel, dan moet die bovengrens - vooral voor o
10/12/20231 minute 55 seconds
Episode Artwork

De oerknal onderzoeken met een opblaasbare antenne

Met een opblaasbare antenne onderzoek doen naar de oerknal: dat klinkt vrij onmogelijk. Toch denkt een onderzoeker van de TU Eindhoven dat het kan.   Het opvouwbare lichtgewicht ontwerp dat hij maakte is inmiddels in het Engelse Sheffield aan een weerballon de lucht in gegaan. Rond de 20 kilometer moest de antenne zich uitvouwen en beginnen met metingen uitvoeren. Op 30 kilometer hoogte en na zo'n drie uur zou de weerballon vervolgens knappen en zou de hele constructie keurig aan een parachute weer naar beneden komen.  De test was een succes, laat Niels Vertegaal inmiddels weten. De antenne werkte en klapte volledig uit, maar wel later dan verwacht. Iets wat hij meeneemt in de volgende stap van zijn onderzoek.    Want nu is het 30 kilometer, maar het doel is dat dit uitvouwen en meten ook in de ruimte lukt. Dit zou het mogelijk maken om een veel groter oppervlak aan antennes mee omhoog te nemen in een raket, zonder dat het veel weegt of veel ruimte in beslag
09/12/20231 minute 33 seconds
Episode Artwork

Hoe wilde vogels samenwerken met mensen in de zoektocht naar honing

Honingspeurders en honingjagers: het is niet zo gek dat deze twee goed samen kunnen leven. Maar de één is een wilde vogel en de ander een mens.   Toch werken ze in het noorden van Mozambique succesvol samen in hun zoektocht naar honing. De Afrikaanse vogel leidt de lokale bevolking naar wilde bijennesten, de mensen breken het nest open en halen de honing eruit en de honingspeurder snackt van de bijenwas die achterblijft.   Het is zelfs zo dat honingspeurders de unieke taal van de honingjagers in verschillende delen van Afrika hebben leren begrijpen. En die taal is niet overal gelijk. Sommige culturele groepen gebruiken een fluitje, andere meer een grom om aan te geven: ik zoek een vliegende partner voor het zoeken naar honing. Ook tijdens de gezamenlijke zoektocht zijn er signaaltjes om aan te geven: we werken nog steeds samen.   In experimenten hebben ze nu gekeken of de vogels ook echt op die cultuurspecifieke geluidjes reageren, of op menselijke geluiden a
08/12/20231 minute 49 seconds
Episode Artwork

Verandert nieuwsgierigheid als we ouder worden?

NEMO Science Museum bestaat deze week 100 jaar. We spreken directeur Géke Roelink over onderzoek doen naar nieuwsgierigheid en de toekomst van het museum. En natuurlijk doen we samen ook even een (knallend) experimentje.  Lees hier meer over 100 jaar NEMO en wat er allemaal te doen is de komende tijd. See omnystudio.com/listener for privacy information.
07/12/20235 minutes 51 seconds
Episode Artwork

Wat koolmonoxide doet met je lichaam

Elke woensdag schuift de Universiteit van Nederland aan met het antwoord op een vraag waarvan je niet wist dat je hem had. In deze aflevering hoor je van longarts Marijke Rutten van Maastricht UMC wat er bij koolmonoxidevergiftiging gebeurt in je lichaam en hoe je het kunt voorkomen. Deze aflevering werd verzorgd door Tuur Verdonck van de Universiteit van Nederland.See omnystudio.com/listener for privacy information.
06/12/20236 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Muizen slagen voor de spiegeltest, maar wat zegt dat nou echt?

De spiegeltest werd in 1970 voor het eerst gebruikt door een Amerikaanse psycholoog die onderzoek deed naar zelfherkenning bij chimpansees.   Het werkt als volgt: je markeert een dier - zonder dat die het doorheeft - met een stip op een zichtbare plek. Vervolgens laat je het in een spiegel kijken. Probeert het dier de stip eraf te krabben of poetsen, dan betekent dit dat het dier snapt dat het naar zichzelf aan het kijken is.   Sommige onderzoekers spreken zelfs van zelfbewustzijn en empathisch vermogen bij dieren die slagen voor de spiegelproef, al vinden andere wetenschappers dat onvoldoende bewezen met de test in zijn oorspronkelijke vorm.   Kinderen slagen pas voor de test als ze een jaar of twee zijn. Olifanten, chimpansees, dolfijnen en eksters lukt het ook. Uit nieuw onderzoek zou nu blijken dat ook muizen aan dit lijstje toegevoegd moeten worden.   Zwarte muizen kregen in de test een wit stipje op hun voorhoofd. Deze muizen besteden meer tijd
06/12/20232 minutes 35 seconds
Episode Artwork

Ook werkhouding in de klas grotendeels genetisch bepaald

Onderzoekers van de Vrije Universiteit hebben ontdekt dat genetische aanleg zowel voor de werkhouding als de schoolprestaties van leerlingen bepalend is.  Ze weerleggen daarmee ook dat kinderen dóór die goede werkhouding betere cijfers halen. Beiden hebben een genetische achtergrond. Het onderzoek werd uitgevoerd onder maar liefst 8000 tweelingen in groep 8. Ook werden leraren gevraagd om aan het geven hoe de werkhouding van de kinderen in de klas was.  Weten hoe genen en omgeving schoolprestaties beïnvloeden kan helpen bepalen hoe kinderen waarmee het minder goed gaat beter geholpen kunnen worden.  In deze audio hoor je onderzoeker Elsje van Bergen van de VU. Lees hier meer over het onderzoek: DNA beïn
05/12/20235 minutes 34 seconds
Episode Artwork

IJsberen tellen met behulp van DNA-materiaal uit hun voetsporen

Onderzoekers willen met behulp van DNA-materiaal uit de voetsporen van ijsberen in de sneeuw beter in kaart gaan brengen hoe het met de dieren gaat. De techniek die ze hiervoor gebruiken kan ook door de lokale bevolking in afgelegen gebieden worden gebruikt. Zo moet het beter lukken om te bepalen hoe groot de populatie wereldwijd is en in de toekomst zal zijn. Ook andere diersoorten in afgelegen gebieden, zoals sneeuwluipaarden, kunnen op deze manier in de gaten worden gehouden.  In deze audio hoor je Gert Polet, ijsbeer-expert bij het Wereldnatuurfonds. Lees hier meer over het onderzoek: Unlocking genetic insights for polar bear conservation Hier vind je de paper: Capturing environmental DNA in snow tracks of polar bear, Eurasian lynx and snow leopard towards individual id
04/12/20236 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Liedjes en melodieën zijn voor baby's essentieel voor het leren van taal

Kinderliedjes kunnen vervelend lang in je hoofd blijven zitten en niet iedereen zal met evenveel plezier dertig keer achter elkaar ‘Slaap kindje slaap’ inzetten op een avond.   Maar nu blijkt uit nieuw onderzoek van de Universiteit van Cambridge dat ritme en toonhoogte voor hele jonge kinderen veel belangrijker zijn bij het leren van taal, dan de uitspraak van de letters.   Dit suggereert volgens hen ook dat dyslexie misschien deels of zelfs grotendeels een probleem met ritmeperceptie is en niet met het verwerken van fonetische informatie.   Voor dit onderzoek werd de hersenactiviteit van 50 jonge kinderen bestudeerd uit Engelstalige landen terwijl ze naar een video keken van een lerares die verschillende kinderliedjes zong. Het onderzoek werd uitgevoerd toen de kinderen 4 maanden, 7 maanden en 11 maanden oud waren.   Zo zagen ze dat fonetische verwerking geleidelijk ontwikkelt en pas met 11 maanden echt wordt ingezet. Voor die tijd worden ritme en kl
04/12/20231 minute 56 seconds
Episode Artwork

Planeet ontdekt die eigenlijk niet kan bestaan

Astronomen hebben tot hun eigen verbazing een planeet ontdekt die veel te groot is voor de zon waar hij omheen draait. Het gaat om de zwaarste planeet in een baan rond een ultrakoele dwergster die ooit is gevonden. Meer dan dertien keer zo zwaar is als de aarde.  De vondst tart daarmee ook de modellen die bestaan voor de vorming van zonnestelsels en planeten.   Sterren worden gevormd uit grote wolken van gas en stof. Nadat de ster is gevormd, blijven het gas en stof achter als schijven van materiaal die uiteindelijk kunnen uitgroeien tot planeten. Om rondom deze ultrakoele dwergster zo'n planeet te vinden als nu is gezien, moet de stof-massa- en de stof-gasverhouding van de schijf in de begintijd tien keer zo hoog zijn geweest als wat is waargenomen.   De ontdekking werd gedaan met behulp van de Habitable Zone Planet Finder in de VS. Hoewel planeten rond sterren zoals onze zon heel moeilijk te vinden zijn, zijn ze rond ultrakoude sterren makkelijker te vinden
03/12/20231 minute 46 seconds
Episode Artwork

Vaak koppen tijdens voetbal gelinkt aan verminderde hersenfunctie

Sorry als je nog het veld op moet, maar ik heb slecht nieuws voor fanatieke voetballers die ervan houden om hun hoofd te gebruiken: koppen is slecht voor je hersenen. Er zijn al wel langer zorgen voor hersenbeschadigingen als gevolg van sportimpact. Dit geldt ook voor sporten als rugby, of American football. Zeker in het geval van jonge spelers, waarbij de hersenen nog volop in ontwikkeling zijn, zou dit de kans op hersenziekten later in het leven veel groter maken. Nu hebben wetenschappers een uitgebreide studie van twee jaar gedaan om met meer zekerheid aan te kunnen tonen wat er mis kan gaan. Aan het onderzoek deden 148 jongvolwassen amateurvoetballers mee. Ook vrouwen. Er werd bijgehouden hoe vaak ze tijdens het voetballen kopten en aan het begin van de twee jaar en aan het eind werden verschillende testen gedaan om hun cognitief vermogen en de microstructuur van de hersenen in kaart te brengen. Zo zagen ze bij voetballers die veel kopten, namelij
02/12/20231 minute 40 seconds
Episode Artwork

Deze pinguïnsoort doet duizenden dutjes op een dag

De stormbandpinguïn houdt er een bijzondere slaapstrategie op na. Het dier slaapt in totaal wel 11 uur op een dag. Alleen niet aan één stuk. Hij verdeelt het over zo'n 10.000 microdutjes van zo'n 4 seconden.   Onderzoekers kwamen hierachter door de pinguïns in het wild in Antarctica te bestuderen. Ze gebruikten hiervoor verschillende technieken, zoals EEG op afstand, zonder de dieren te storen.  De tactiek van microslapen heeft ook een duidelijke functie: de ouder die op het nest zit moet dat nest continue beschermen tegen vijandige vogels of sneaky soortgenoten. Dan is het niet handig om lange tijd niet alert te zijn.   Nou gaat het met deze pinguïns relatief goed. Dat suggereert volgens de onderzoekers dat deze manier van slapen voor hen mogelijk dezelfde voordelen oplevert als geldt voor de langere stukken slaap die andere diersoorten pakken. Voor mensen zou deze manier van slapen natuurlijk niet echt geschikt zijn. Er zijn wel wat studies die posi
01/12/20231 minute 33 seconds
Episode Artwork

Nederlandse sterrenkundigen bewijzen belangrijk onderdeel gaskringloop rond superzwaar zwart gat

Drie sterrenkundigen uit Nederland hebben voor het eerst een belangrijk onderdeel van de gaskringloop rond een superzwaar zwart gat aangetoond.  Ze laten zien hoe gas bij een superzwaar zwart gat eerst verwarmd wordt, hoe het vervolgens naar de buitenwijken van het sterrenstelsel stroomt, afkoelt en dan weer terug in de richting van het zwarte gat beweegt.  Hoofdonderzoeker Tom Oosterloo, van ASTRON en de Rijksuniversiteit Groningen, vertelt meer over de ontdekking en legt uit hoe deze kennis ook iets belangrijkst zegt over de vorming van sterrenstelsels.   Lees hier meer over het onderzoek: Nederlandse sterrenkundigen bewijzen laatste stukje gaskringloop zwart gatSee omnystudio.com/listener for privacy information.
30/11/20233 minutes 57 seconds
Episode Artwork

Pasgeboren baby's hebben van nature al maatgevoel

Baby’s blijken vlak na hun geboorte al de beat in muziek te kunnen waarnemen. Dat bevestigen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam. Het onderzoek is een vervolg op eerder werk van 14 jaar geleden. We bespreken met onderzoeker Henkjan Honing, hoogleraar Muziekcognitie aan de UvA, hoe ze het hebben aangepakt en waar hij in de toekomst nog naar wil kijken.  Lees hier meer over het onderzoek: Pasgeboren baby heeft natuurlijk talent voor beat in muziekSee omnystudio.com/listener for privacy information.
30/11/20236 minutes 38 seconds
Episode Artwork

Je hebt een ander sterrenbeeld dan je denkt

Het nut van sterrenbeelden is sowieso nooit aangetoond. Maar als je eraan doet wil je natuurlijk wel het juiste sterrenbeeld hebben. Helaas hebben zich grote verschuivingen voltrokken sinds de Babyloniërs er zo'n 3000 jaar geleden mee begonnen. Je hoort in deze aflevering sterrenkundige Annelotte Derkink, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
29/11/20235 minutes 55 seconds
Episode Artwork

Waarom stoppen we eigenlijk met groeien in de pubertijd?

Het begint allemaal bij een cel, die zich deelt en dat blijft doen tot een complex organisme is ontstaan. Maar op een bepaald moment stopt die groei. Bij ons mensen gebeurt dat gedurende de pubertijd. Maar waarom dit eigenlijk dan gebeurt is nog behoorlijk onduidelijk.   Nou is het ook zo dat de pubertijd aan het verschuiven is. Die begint steeds eerder. Ook daarom is het onderzoeken van dat groeimechanisme belangrijk. Om dit beter te begrijpen hebben onderzoekers het mechanisme nu bestudeerd in fruitvliegjes. Ook die diertjes gaan door een pubertijd-achtige metamorfose.  In andere dieren, bijvoorbeeld in een bepaald type roofwants, ook een insect, detecteert een oprek-receptor het moment waarop een bepaald lichaamsgrootte is bereikt en het moment is aangekomen om te stoppen met groeien.   Maar bij fruitvliegjes zou dit weleens anders kunnen werken, dachten de wetenschappers. Ze onderzochten een hormoon dat veel voorkomt in insecten. De klier die dit hormoon
29/11/20232 minutes 15 seconds
Episode Artwork

Zo belangrijk zijn fronsende wenkbrauwen als we met elkaar communiceren

Niet te veel fronzen, is vaak het advies. Want: daar krijg je rimpels van en het ziet er niet zo gezellig uit. Maar laat die frons nou in sommige gevallen één van de belangrijkste hulpmiddelen van taal zijn. Onderzoeker Naomi Nota - zij promoveert begin december aan de Radboud Universiteit op dit onderwerp - bekeek duizenden uren aan beeldmateriaal om erachter te komen hoe we ons gezicht inzetten als we met elkaar praten. De frons bleek daar - met name bij een specifiek soort vragen - een glansrol bij te spelen. Ook in de experimenten die volgden zag ze het terug: onze wenkbrauwen zijn echt onmisbaar.  Hier vind je meer over de promotie op 6 december: De rol van gezichtsbewegingen in hoe we taal gebruiken en begrijpen De paper naar aanleiding van het onderzoek <a href="https://eu01.z.antigena.com/l/CGWO7qBQnyPiHfuxeqM_BRx~m-ALHRwPgF2U8zsGzLN6Yze
28/11/20236 minutes 13 seconds
Episode Artwork

Grootste ijsberg van de wereld na 30 jaar weer in beweging

Na 30 jaar vastgezeten te hebben is de grootste ijsberg ter wereld weer in beweging gekomen. En met groot bedoelen we ook echt groot. Met 4000 vierkante kilometer kun je de ijsberg - die ooit vastzat aan een nog veel grotere ijsberg - vergelijken met één van de grotere provincies van Nederland. En hij is dikker (400 meter) dan de Zendmast Lopik lang is (372 meter).  We bespreken de beweging van de ijsberg - die niet de grootste ooit, maar wel de grootste van dit moment is - en de processen erachter met onderzoeker Michiel van den Broeke van de Universiteit Utrecht. Lees onder andere hier meer: A23a: World's biggest iceberg on the move after 30 yearsSee omnystudio.com/listener for privacy information.
27/11/20235 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Extreem energierijk kosmisch deeltje botst op de aarde

Op 27 mei 2021 botste een extreem energierijk kosmisch deeltje op de aarde. Het ging zelfs om zoveel energie dat het bijna het energierecord uit 1991 verbrak. Waar het deeltje vandaan kwam is nog onduidelijk.  Nou is het niet ongebruikelijk dat dit soort botsingen plaatsvinden. Onze planeet botst heel vaak met energieke deeltjes uit de ruimte die de verzamelnaam ‘kosmische straling’ dragen. Hoeveel energie de deeltjes hebben kan verschillen en dat zegt ook iets over hun oorsprong.  Deeltjes met een lage hoeveelheid energie zijn afkomstig van de zon, de meer energierijke deeltjes komen van supernova-explosies binnen ons eigen Melkwegstelsel, maar de nog energierijkere komen van andere sterrenstelsels.  Het extreem energieke deeltje uit 2021, dat de naam Amaterasu kreeg, werd door Japanse onderzoekers gedetecteerd met de Telescope Array in Utah. Die bestaat onder andere uit ruim vijfhonderd deeltjesdetectoren.   Het deeltje had een energie van maar lief
27/11/20232 minutes 27 seconds
Episode Artwork

200 jaar oud Dolomieten-mysterie opgelost

Al 200 jaar lukt het wetenschappers niet om het veelvoorkomend mineraal dolomiet - bekend van de bergketen - natuurgetrouw na te maken in het lab. Nu is het een team van onderzoekers toch gelukt.  Wanneer de meeste mineralen vormen, positioneren de atomen zich normaal gesproken geordend aan het randje van waar het kristal groeit. Maar, het groeirandje van dolomiet is veel chaotischer. Er vormen zich ook rijen van calcium en magnesium die elkaar afwisselen. Die laagjes binden nogal willekeurig aan de groeirand van het dolomietkristal. Op sommige plekken houdt dit de groei van het mineraal daarmee tegen.   Dat zorgt ervoor dat dolomiet tergend langzaam vormt. Eén goeie laag dolomiet maken zou in het lab 10 miljoen jaar duren. Niet echt een lucratieve business. Maar, zo blijkt nu, dit remmende mechanisme is heel simpel op te lossen. Met water.  In de natuur gebeurt het regelmatig dat het vormende kristal door regen of de getijden wordt afgespoeld. Dat zorgt ervo
26/11/20232 minutes 15 seconds
Episode Artwork

Steeds meer bewijs: ook drinkgedrag vader van invloed op gezondheid baby

Niet drinken tijdens je zwangerschap, is sinds de jaren 80 het advies aan vrouwen. Inmiddels wordt die waarschuwing onderbouwd door stapels wetenschappelijke artikelen. Maar, zeggen onderzoekers nu: vergeten we de vaders niet?  Drinken tijdens de zwangerschap kan zorgen voor foetaal-alcoholsyndroom bij het kind. Dat heeft zowel fysieke als mentale nadelige gevolgen. In de VS draagt 1 op de 20 kinderen deze gevolgen met zich mee. Wat soms zorgt voor een leven vol uitdagingen. Dat kost de maatschappij ook geld. In de VS: zo'n 10 miljard dollar per jaar.   Ik ken zelf best wat weldenkende vrouwen die tijdens hun zwangerschap toch een beetje hebben gedronken, want ‘een half glaasje op zijn tijd, dat kan echt geen kwaad'. Toch laat onderzoek inmiddels zien dat er geen veilige hoeveelheid is. Ook bij een kleine inname van alcohol kan dat negatieve gevolgen hebben.   Tot nu hoefden mannen hier niet zoveel rekening mee te houden. Niet drinken uit solidariteit gebeurd
25/11/20232 minutes 1 second
Episode Artwork

De bijzondere functie van de enorm lange penis van de laatvlieger vleermuis

We moeten het even hebben over het enorme geslachtsdeel van de laatvlieger vleermuis. Dankzij vele uren aan opnames die een Nederlander in een kerk van de dieren heeft gemaakt, hebben wetenschappers ontdekt dat het mannetje van deze soort zijn grote penis op een nogal bijzondere manier gebruikt.  Bij de meeste dieren wordt het mannelijke geslachtdeel gebruikt om bij het vrouwtje binnen te komen, maar niet in het geval van de laatvlieger.   Het was onderzoekers al opgevallen dat het dier een grote penis heeft. Een kwart van de totale lichaamslengte van de vleermuis maar liefst. Dat maakt hem ook zeven keer zo lang als de vagina van het vrouwtje. Neem daarbij het brede uiteinde in de vorm van een hart in gedachten en je weet: dat gaat nooit passen.   Vleermuis enthousiasteling Jan Jeucken legde op een kerkzolder vast waar het geslachtsdeel dan wel voor wordt gebruikt. Tot de verbazing van veel biologen gebruikt deze vleermuis de penis als een soort arm waarmee
24/11/20231 minute 59 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers brengen het wifi-netwerk van de hersenen in kaart

Neurobiologen hebben het ‘draadloze’ netwerk van de hersenen in kaart gebracht. Nog niet bij de mens, maar wel bij een wormpje. En dat geeft ons al hele belangrijke kennis. Hersencellen communiceren namelijk niet alleen door via synapsen signalen af te vuren naar elkaar. Ze informeren elkaar ook via chemische stofjes. Over de precieze werking en functie van dit alternatieve hersennetwerk is nog weinig bekend, maar daar komt langzaam verandering in. We spreken erover met één van de betrokken onderzoekers: Isabel Beets van de KU Leuven. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Neurobiologen brengen ‘draadloos’ hersennetwerk in kaart Of op de site van Nature: Wi-Fi for neurons: first map of wireless nerve signals unveiled in wormsSee omnystudio.com
23/11/20235 minutes 50 seconds
Episode Artwork

Kun je het brein van criminelen resetten?

Misschien is het mogelijk om het gedrag aan te passen van mensen die in een opwelling gewelddadig werden. De oplossing zou kunnen zitten in hele kleine stroompjes die worden gegeven aan het brein. Gevangenen doen nu vrijwillig mee aan een onderzoek. Die stroompjes verstoren het hartritme een beetje. En juist die onregelmatige hartslag is goed voor een meer inhouden reactie. Je hoort in deze aflevering forensisch psycholoog Josanne van Dongen, Erasmus Universiteit. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
22/11/20236 minutes 44 seconds
Episode Artwork

Garnalen zwemmen beter met harige benen

Een serieuze zwemmer wil natuurlijk met zo min mogelijk weerstand door het water glijden. Gladgeschoren benen kunnen daar dan iets bij helpen. Maar garnaalachtigen moeten er niet aan denken om haarloos door het leven te gaan.   Want, zo blijkt uit nieuw onderzoek: hun harige ledematen helpen ze juist beter vooruit te komen. Onderzoekers van Brown University bestuderen al langer de zwembewegingen van garnalen. Ze hebben zelfs een heus garnaal-zwem-robotje gebouwd, die ze uur na uur met verschillende aanpassingen laten bewegen, zodat ze de vloeistofstromen langs de verschillende lichaamsdelen kunnen meten. Allemaal om inspiratie op te doen voor het ontwikkelen van robots die zich op een handige manier zelf kunnen voortbewegen door water, of zelfs op andere planeten. Garnaalachtigen zijn dan een logisch voorbeeld. Want de kleine beestjes watertrappelen elke dag zo'n duizend meter omhoog en weer omlaag. In één van de laatste experimenten hebben ze
22/11/20231 minute 46 seconds
Episode Artwork

Een urinetest die mogelijk het uitstrijkje kan vervangen

Het is weer tijd voor het Gala van de Wetenschap en Loes Segerink van de Universiteit van Twente is vanavond één van de wetenschappers op het podium. Ze is expert op het gebied van minilabjes op chips. In zo'n lab-on-a-chip kun je van alles meten: hoe zaadcellen of plantencellen zich gedragen, hoe cellen reageren op medische behandelingen, maar ook of in iemands urine biomarkers zitten van kanker. Dat is één van de richtingen die Segerink op wil: een urinetest ontwikkelen waarmee het uitstrijkje vervangen kan worden.  Lees hier meer over het Gala van de WetenschapSee omnystudio.com/listener for privacy information.
21/11/20235 minutes 51 seconds
Episode Artwork

Een volledig oplosbaar implantaat voor verzakking na een bevalling

Het is een onderwerp waar je waarschijnlijk niet al te veel over hebt gehoord. Niet omdat het niet vaak voorkomt, maar omdat we het er liever niet over hebben: verzakkingen van de blaas, de baarmoeder of de darm, meestal als gevolg van een bevalling.   Het is iets waar ongeveer één op de vier vrouwen mee te maken kan krijgen. In Nederland ondergaan ongeveer 13.000 vrouwen per jaar een operatie om een ernstige verzakking te verhelpen.   Soms wordt daarbij eigen weefsel gebruikt, in andere gevallen wordt een permanent implantaat geplaatst. Maar beide opties kunnen op de lange termijn nadelen hebben, zegt Zeliha Gular van het Amsterdam UMC.  Zij ontwikkelde daarom een volledig afbreekbaar implantaat, waar lichaamseigen cellen makkelijk doorheen kunnen groeien en dat ook nog eens vrouwelijke hormonen kan bevatten. Het implantaat zit nog in de testfase, maar de eerste resultaten zien er goed uit. Ondertussen is het ontwerp alvast genomineerd voor een <a hr
20/11/20232 minutes 38 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers ontwikkelen een ademtest voor lachgas

Deze week worden de winnaars van de Amsterdam Science Innovation Award bekend gemaakt. Eén van de kanshebbers is Pepijn van Rutten van de VU, hij ontwikkelde een ademtest voor de detectie van lachgas. Onder andere na een ongeluk is het voor de politie heel belangrijk om net als bij alcohol snel te kunnen aantonen of een bestuurder lachgas heeft gebruikt. Met de Respira-sensor moet dat straks mogelijk zijn.  Lees hier meer over de Amsterdam Science Innovation AwardSee omnystudio.com/listener for privacy information.
20/11/20233 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Slim apparaatje laat meteen zien of ergens lood in zit of niet

Deze week worden de winnaars van de Amsterdam Science Innovation Award bekend gemaakt. Eén van de kanshebbers is Lukas Helmbrecht, van de UvA en AMOLF. Hij heeft iets ontwikkeld waarmee loodvervuiling heel makkelijk en goedkoop gedetecteerd kan worden. We bespreken hoe groot het probleem met loodvervuiling is en welke oplossing hij onder de naam Lumetallix heeft ontwikkeld.  Lees hier meer over de Amsterdam Science Innovation AwardSee omnystudio.com/listener for privacy information.
20/11/20233 minutes 24 seconds
Episode Artwork

Zo overleefde een prehistorische plant het wel toen de dino's dat niet deden

Je hebt de palm, je hebt de varen en je hebt palmvarens. Deze planten, die overigens geen familie zijn van de palm en de varen, groeiden en bloeiden al toen ze nog als snack dienden voor grazende dino's. De meeste zijn, net als de dieren die ze ooit aten, zo'n 66 miljoen jaar geleden uitgestorven.  Maar terwijl er geen dino's meer over de aarde rondlopen, lukte het sommige palmvarens wel om tot op de dag van vandaag te overleven. Hoe dan?  Dat lukte ze door samen te werken met bacteriën in hun wortels, hebben onderzoekers nu ontdekt. Net als andere moderne planten verhandelen palmvarens suikers aan deze bacteriën in ruil voor stikstof uit de atmosfeer.   Kijk je vervolgens naar het weefsel van de plant, dan kun je de historie van al dat geruil terugzien. Wat ook iets zegt over wat er in de atmosfeer zat en dus hoe het klimaat was terwijl die planten opgroeiden. Vergelijk je dat weer met fossiele familieleden, dan kun je dus mogelijk iets zeggen over de atmosf
19/11/20232 minutes 9 seconds
Episode Artwork

Doorslikbare pil meet ademhaling en hartslag in het lichaam

Een sensor in de vorm van een pil die je door kunt slikken en die er vanzelf weer uitkomt: daar hebben onderzoekers van onder andere MIT hard aan gewerkt. En met succes.  Er wordt al langer gebruikgemaakt van vergelijkbare toepassingen. Zo bestaan er cameraatjes ter grootte van een pil die iemand door kan slikken en waarmee de darm op een niet-invasieve manier kan worden onderzocht.   Dit nieuwe ontwerp is meer bedoeld om metingen uit te voeren. Specifieker meet het apparaatje subtiele trillingen in het lichaam die iets zeggen over ademhaling en hartslag. Van binnenin het verteringskanaal kan de sensorpil dus aangeven of iemand nog ademt of niet.  De pil is al in 10 mensen getest die meewerkten aan een onderzoek naar slaapapneu. Het lukte om hiermee accuraat de ademhaling en hartslag te monitoren tijdens het slapen. Aan het eind van het onderzoek werd het apparaatje ook weer veilig uitgepoept door de deelnemers.   Het idee is dat mensen toch al gewend
18/11/20232 minutes 2 seconds
Episode Artwork

Is je wekker op snooze zetten nou goed of slecht voor je?

De één gooit meteen de benen uit het bed als de wekker afgaat, de ander - in die groep zit ik - drukt nog een paar keer de snooze-knop in en wikkelt zich nog even lekker in die warme deken. Maar is het één beter dan het ander?  Het uitstellen van het opstaan wordt vaak gezien als een slechte gewoonte, maar nieuw onderzoek suggereert dat die extra 5, 10 misschien 15 minuten slaap die je erbij sprokkelt met snoozen helemaal niet zo slecht voor je zijn.   In 2022 bleek al uit onderzoek dat snoozers zich niet slaperiger voelden gedurende de dag dan niet-snoozers. Uit het nieuwe onderzoek blijkt dat snoozers maar zo'n 6 minuten slaap verliezen door die opgebroken waaktijd in de ochtend. Ook lieten de resultaten weer zien dat dit geen effect had op hun slaperigheid in de ochtend of op hun stemming.   Chronische snoozers - mensen die twee keer of vaker per week het alarm uitstellen en die het dan ook lukt om weer in slaap te vallen na het indrukken van die knop - ha
17/11/20232 minutes 52 seconds
Episode Artwork

Prehistorische vis hield mogelijk al niet van bittere smaakjes

Er zijn maar weinig mensen of dieren die blij worden van iets bitters. En dat is om een goede reden: de wrange smaak zou een teken kunnen zijn van giftige stofjes. Het dient daarmee dus als een handige waarschuwing: eet dit niet op.   Maar wanneer is dit trucje ontstaan in het dierenrijk? Waarschijnlijk veel eerder dan werd gedacht.   Meer dan 400 miljoen jaar geleden, toen kraakbeenvissen zich splitsten van de bottige gewervelden waar wij uiteindelijk uit voortkwamen moet het mechanisme er al zijn geweest. Dat baseren wetenschappers op een onderzoek naar haaien, roggen en zaagvissen.   Wij mensen en andere gewervelden hebben twee bitter-receptoren en zijn waarschijnlijk beter in staat bittere smaken te detecteren en uit elkaar te houden, maar veel van de dieren uit het onderzoek bleken er ook eentje te hebben die lijkt op die van ons.   Als wij ze hebben, en deze dieren die zolang geleden van ons afsplitsten ze hebben, dan zou dat kunnen betekenen da
17/11/20231 minute 43 seconds
Episode Artwork

Glasregens op suikerspinplaneet

Op een zeer ijle planeet genaamd de Candy Cotton Planet hebben wetenschappers met hulp van de James Webb Telescoop weersystemen van zand aangetoond. Op de planeet is het zo heet dat dat zand smelt en in de vorm van regen naar beneden valt.  We bespreken de bijzondere vondst met Michiel Min van SRON. Hij verwacht nog meer van dit soort bizarre ontdekkingen te doen met Webb. Zoals een planeet waarop het diamanten regent. Lees hier meer over het onderzoek: James Webb ziet zandwolken op “suikerspinplaneet” WASP-107bSee omnystudio.com/listener for privacy information.
16/11/20235 minutes 3 seconds
Episode Artwork

De productiefste werkdag duurt 4 tot 6 uur

Je werkdag hoeft geen acht uur te duren. Als je werkgever je de flexibiliteit gunt om zelf je tijd in te delen, kan je dezelfde hoeveelheid werk in vier tot zes uur verrichten, blijkt uit onderzoek. Dan moet alleen wel de werkdruk hoog genoeg zijn. Een hoge werkdruk is dus niet per se een risico; het kan je ook helpen efficiënt te werken. Zonder flexibiliteit is het een ander verhaal, dan levert een hoge werkdruk juist een risico op een burn out op. Je hoort in deze aflevering arbeids- en organisatiepsycholoog Annet de Lange van de Open Universiteit. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
15/11/20235 minutes 36 seconds
Episode Artwork

Vervuiling zorgt mogelijk voor een tekort aan mannelijke zeeschildpadden

Groene zeeschildpadden staan op de lijst van bedreigde diersoorten. Stropers, bootverkeer, verlies van leefomgeving en vissersnetten: het draagt allemaal bij aan de problemen. Klimaatverandering komt daar nog eens bij. Maar misschien niet op de manier die je zou verwachten.  Of deze schildpadsoort vrouwelijke of mannelijke baby's maakt, is namelijk afhankelijk van de omgevingstemperatuur. Warmere temperaturen leiden op het moment tot meer en meer vrouwtjes. In het noordelijke deel van het Great Barrier Reef in Australië is het al zo dat er voor elk mannetje honderd vrouwtjes worden geboren. Je kunt je voorstellen dat voortplanten daar niet makkelijker van wordt.   Nu hebben onderzoekers in het zuidelijke deel van het Great Barrier Reef ontdekt dat niet alleen temperatuur dit effect op de dieren heeft, maar mogelijk ook vervuiling.    Voor dit onderzoek was het wel nodig om enkele nesten te verplaatsen naar een testplek in het zand met sensoren. Ook werden de
15/11/20232 minutes 21 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers ontdekken hoe borstkankercellen zich verspreiden door samen te werken

Vaak ontstaat borstkanker in één van de melkklieren in de borst. Als het daar blijft is het meestal goed te behandelen. Maar wanneer de kankercellen doorbreken en verspreiden, dan wordt het een stuk moeilijker.   Weten hoe borstkankercellen ontsnappen is dus enorm belangrijk. Eén manier waarop ze dat doen is door met chemische stofjes het membraan dat ze tegenhoudt langzaam af te breken. Verzwakt het genoeg, dan kan er een opening ontstaan. Maar nu hebben onderzoekers van Stanford ontdekt dat ze ook nog een andere tactiek gebruiken. En die is mechanisch. De cellen werken namelijk samen als een groep om het membraam op te rekken als een ballon en het uiteindelijk te laten scheuren. Die samenwerking tussen cellen was eerder over het hoofd gezien omdat de focus veelal lag op individuele cellen en de stofjes die ze produceren, zeggen de onderzoekers.  Omdat die stofjes maar een deel van de tactiek zijn, hielpen behandelingen die alleen dit tegengaan niet
14/11/20235 minutes 4 seconds
Episode Artwork

David Attenboroughs vachtegel toch niet uitgestorven

Tot afgelopen week lag het enige bekende exemplaar in een la van Naturalis in Nederland, nu is er bewegend beeld van het dier in het wild: de langsnavelige mierenegel die de naam draagt van Sir David Attenborough blijkt niet uitgestorven te zijn. Een team wetenschappers uit Oxford was in de oerwouden van Papoea al enige tijd op zoek naar het dier dat al sinds 1961 niet meer was gezien. Door de jaren heen waren er al wel wat wroetplekken gevonden die qua vorm overeenkomen met de snavel van het beestje. Er werden uren en uren aan wildcamerabeelden gemaakt met de hoop het dier te zien.   En op de laatste dag van de expeditie, toen ze de laatste camera hadden opgehaald en het allerlaatste SD-kaartje werd bekeken zagen ze hem voorbijwandelen.   Er bestaan nog drie andere soorten van het eierleggende zoogdier met de stekels van een egel en de snuit van een miereneter, elk met een net andere lengte neus, maar die leven op hele andere plekken dan waar dit dier is gez
13/11/20232 minutes 2 seconds
Episode Artwork

Voelen dat je leeft? Houd wat vaker een goed nieuwtje voor jezelf.

Krijg je goed nieuws, dan wil je dat meestal zo snel mogelijk met iemand delen. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat je het misschien beter even geheim kunt houden. Lees hier meer over het onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Michael Slepian van Colombia University: When keeping secrets could brighten your day. Hij schreef eerder al het boek The Secret Life of Secrets.See omnystudio.com/listener for privacy information.
13/11/20235 minutes 27 seconds
Episode Artwork

450 miljoen jaar oud zeediertje weer tot leven gebracht als robotje

Onderzoekers hebben een simpel zeediertje dat 450 miljoen jaar geleden leefde, de pleurocystitid, nagebouwd als robotje. Een klein blobje, met drie tentakeltjes, maar dan hight tech. Daarmee boren ze een heel nieuw vakgebied aan: dat van de paleobionics.  Het gebeurt natuurlijk vaker dat de natuur en de dieren en planten die daar te vinden zijn als inspiratie worden gebruikt bij het bouwen van allerlei apparaatjes en voorwerpen. Maar meestal wordt daarvoor gekeken naar bestaande organismen. Beestjes of planten die we nu nog hebben rondlopen en die we kunnen bestuderen.  Maar deze groep onderzoekers wil zich richten op het nabootsen van dieren die niet meer leven, waarvoor ze fossielen gebruiken. Hun focus ligt daarbij vooral op beweging, want - menen ze - als we willen snappen waarom wij en andere organismen zo bewegen als we nu doen, dan moeten we terug naar het begin.   Daarmee is het onderzoek, dat ze willen voortzetten met andere soorten oerbeestjes, op v
12/11/20231 minute 43 seconds
Episode Artwork

Om een grap lachen en hem begrijpen gebeurt niet in dezelfde hersengebieden

Onderzoekers hebben Seinfield-afleveringen gebruikt om te bepalen welke hersengebieden een rol spelen bij het genieten van en begrijpen van humor.   26 proefpersonen werden voor het onderzoek in een fMRI-scanner gelegd, terwijl ze onder andere stukjes van de sitcom Seinfield te zien kregen. Zo konden de onderzoekers bestuderen wat er in de hersenen gebeurt terwijl we een humoristische boodschap verwerken.  En ja: natuurlijk speelt smaak ook een rol, niet elke grap is voor iedereen grappig, maar wat ze zagen toen ze de scans bekeken was dat het begrijpen van een grap, logischer wijs, eerst komt en dat twee kleine hersengebieden die nog niet eerder op deze manier in kaart zijn gebracht hier belangrijk voor zijn.   Het gaat een gebied dat een rol speelt bij geheugen en cognitie en een gebied dat een rol speelt bij beloning. Het genieten van, en dus vaak ook lachen om, de grap, dat vindt alleen plaatst in het beloningsgebied.   In beide bestudeerde hersen
11/11/20231 minute 42 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers gebruiken tongbrekers om te bepalen of iemand te veel heeft gedronken

De kat krabt de krullen van de trap, achtentachtig achterdochtige doktersdochters, of wat dacht je van: hoor de kleine klompjes klepperen op de klinkers. Allemaal tongbrekers die al redelijk moeilijk zijn als je nuchter bent.  Laat staan dat het je in één keer lukt als je hebt gedronken. En daar willen onderzoekers gebruik van maken. Ze denken dat het mogelijk moet zijn om een tool te maken waarmee aan de hand van spraak kan worden bepaald of iemand dronken is.  Die meting zal hem dan niet alleen in woordstruikelingen zitten, maar vooral ook in iets als variaties in toonhoogte. Een toepassing voor deze techniek zou een autoslot kunnen zijn dat pas opengaat als je eerst wat hebt ingesproken. Het zou volgens de onderzoekers ook in een bar gebruikt kunnen worden om te bepalen of iemand te veel op heeft.  Een eerste experiment liet goede resultaten zien, al had het onderzoek wel beperkingen. Het was een klein en niet heel divers groepje deelnemers en het hield ge
10/11/20231 minute 49 seconds
Episode Artwork

Mosasaurussen waren kieskeurige eters, blijkt uit microkrasjes op hun tanden

Onderzoekers van onder andere de Universiteit Utrecht hebben slijtagesporen op de tanden van een gigantisch uitgestorven reptiel bestudeerd om erachter te komen wat de dieren miljoenen jaren geleden gegeten moeten hebben.  Femke Holwerda, paleontoloog aan de faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht, vertelt meer over wat ze hebben ontdekt.  Lees hier meer over het onderzoek: Paleo-CSI: Mosasaurussen waren kieskeurige etersSee omnystudio.com/listener for privacy information.
09/11/20236 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Kan de wetenschap jouw date redden?

Het antwoord op een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: hoe weet je of je een klik met iemand hebt? Is dat iets wat je ‘voelt’ of kan de wetenschap daar ook iets over zeggen? Gedragsbioloog Tom Roth (Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden) onderzocht het raadsel van de liefde.   Iedere woensdag wordt deze rubriek verzorgd door de Universiteit van Nederland. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
08/11/20235 minutes 40 seconds
Episode Artwork

Er zitten mogelijk enorme stukken van een buitenaardse planeet diep in onze aardmantel

Ongeveer 4.5 miljard jaar geleden botste er een flinke planeet op de aarde. De impact was zo groot dat uit de brokstukken zich onze maan moet hebben gevormd. Maar twee enorme stukken van die niet-aardse planeet die ons geramd heeft, zijn mogelijk ook in onze eigen planeet terechtgekomen.   Die theorie bestaat al langer, maar onderzoekers denken er nu nieuw bewijs voor te hebben. De enorme brokken, of klodders, beide groter dan de maan, werden in de jaren 80 al in de aardmantel ontdekt. Eentje bevindt zich diep onder het Afrikaanse continent en de ander onder de Stille Oceaan.   De samenstelling van de brokken is anders dan die van de mantel. Daardoor gaan trillingen van aardbevingen er anders doorheen en merkten onderzoekers ze op. Maar waar ze precies uit bestaan en waar ze vandaan komen, dat wist niemand zeker. Nu hebben wetenschappers er allerlei modellen en berekeningen op los gelaten om daarachter te komen.  Zo ontdekten ze dat gesteente uit de mantel va
08/11/20232 minutes 13 seconds
Episode Artwork

ESA toont eerste haarscherpe beelden van ruimtetelescoop Euclid

ESA presenteerde deze middag vijf nieuwe indrukwekkende en haarscherpe astronomische beelden, gemaakt door ruimtetelescoop Euclid, die in juli werd gelanceerd. De plaatjes vol sterrenstelsels laten zien dat alles het goed doet en het echte werk kan beginnen. We bespreken wat er op de beelden is te zien en wat het doel van de missie als geheel is.  Lees hier alles over de nieuwe beelden: Euclid's first images: the dazzling edge of darkness, de uitgebreide persconferentie is hier terug te kijken: Euclid's first views of the cosmos Of luister deze aflevering terug, waarin we de missie bespreken met René Laureijs, project wetenschapper van Euclid bij ESA: <a href="https://www.bnr.nl/podcast/wetenschap-vandaag/10516285/europese-ruimtetelescoop-euclid-klaar-om-twee-miljard-sterrenste
07/11/20235 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Goed nieuws voor huidpatiënten

Wetenschappers van de Radboud Universiteit hebben een methode ontwikkeld die het mogelijk maakt om kunsthuid te kweken met daarop de organismen die normaalgesproken op onze huid leven. Tot nu toe kon men alleen steriele kunsthuid maken, een imperfecte weergave van de werkelijkheid. Het team van Prof. dr. Ellen van den Bogaard gebruikte daarvoor een oudhollandse oplossing: een dijkje, van glas. De verwachting is dat deze ontwikkeling tot betere medicijnen voor mensen met eczeem en bijvoorbeeld psoriasis zal leiden. Lees hier meer over het onderzoek: Kweekhuid met bacteriën bootst echte huid beter na   See omnystudio.com/listener for privacy information.
06/11/20235 minutes 49 seconds
Episode Artwork

Deel gezondheidsvoordelen sport komen vanuit ons immuunsysteem

Een onderzoek uit 1902 liet het al zien: na intense sportactiviteit - denk aan een marathon - is er in het lichaam een piek aan witte bloedcellen (onderdeel van ons immuunsysteem) in het bloed te zien. Nu denken Harvard-onderzoekers eindelijk te weten waarom dit gebeurt en wat voor effect het heeft.   Ze deden een onderzoek in muizen, waarin ze lieten zien dat de beschadigingen van spierweefsel als gevolg van intens sporten zorgen voor de activatie van anti-ontstekingsimmuuncellen. Deze speciale T-cellen, die Tregs worden genoemd, helpen de spieren bij herhaaldelijk sporten ook nog eens om energie beter om te zetten in brandstof en het langer vol te houden.   Tregs spelen ook een rol bij het tegenaan van ontsteking in een aantal auto-immuunziektes. Maar hun rol in het sportdomein was niet eerder op deze manier uitgezocht. Het immuunsysteem is dus niet alleen een beschermer en vechter tegen ziektes, zeggen deze onderzoekers, het speelt ook een grote rol bij andere pro
06/11/20231 minute 49 seconds
Episode Artwork

Kan de kleur van je outfit je brein beïnvloeden?

Ooit gehoord van dopamine dressing? Doe iets vrolijks aan en een goed humeur zal volgen, is het idee. Het zou zelfs voor de aanmaak van extra dopamine zorgen. Dat is één van de stofjes in onze hersenen die van invloed is op hoe we ons voelen. Vaak is daarbij wel sprake van een wisselwerking met andere stofjes, zoals bijvoorbeeld serotonine en oxytocine. Maar wat zegt de wetenschap over die link tussen wat we dragen en hoe we ons voelen? Uit één studie bleek dat mensen op foto's met een zwart t-shirt aan als aantrekkelijker werden gezien, dan mensen met t-shirts aan in de overige kleuren. In een ander onderzoek werd gekeken of er een link te vinden was tussen de kleur van een tenue en hoe goed een voetbalteam presteert. Onderzoekers bestudeerden 55 jaar aan wedstrijden en kwamen tot de conclusie dat teams met rode outfits thuiswedstrijden beduidend vaker wonnen. Het dragen van een doktersjas, een pak of een sportoutfit zou moeten helpen bij he
05/11/20232 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Zaadcellen kunnen hun zwemstijl aanpassen aan de omstandigheden

Spermacellen moeten een barre tocht afleggen voordat ze een eitje kunnen bevruchten. Dat vereist een topconditie, de perfect gevormde staart en - zo blijkt uit nieuw onderzoek - een flexibele zwemstijl. Om te voorkomen dat ziekmakers, maar ook niet-fitte spermacellen in de buurt van de eitjes komen, wordt er tijdens de seks in het geboortekanaal van een vrouw een flinke stroomversnelling aangezet. Alleen de sterksten lukt het om daar tegenin te zwemmen. Maar zelfs dan kan elk foutje desastreus zijn. Onderzoekers bouwden een test-arena met wisselingen in stroomsnelheid om te kijken hoe spermacellen van stieren daarmee omgaan. Wat blijkt: ze kunnen de beweging van hun staart en hun energieverbruik aanpassen aan wisselende omstandigheden. De verwachting is dat menselijke spermacellen hetzelfde doen. Waarom willen we dit soort dingen weten? Omdat in het geval van kunstmatige bevruchting geldt: hoe meer we weten over wat er nodig is voor een succesvolle bevruchtin
04/11/20231 minute 27 seconds
Episode Artwork

Een grote planeet is niet altijd een goeie buur

Gigantische gassige planeten kunnen een nogal desastreuse invloed hebben op hun buren. In sommige planetenstelsels gaat het zelfs zo ver dat ze buurplaneten uit hun baan stoten, waardoor deze pechvogels zich niet meer in een zone bevinden waarin leven kan ontstaan. Bij ons is dat gelukkig anders. Jupiter, onze eigen gasreus, beschermt ons juist vooral. Het zwaartekrachtsveld rond de planeet houdt kometen en astroïden tegen die anders weleens tegen de aarde zouden kunnen botsen. Maar op sommige plekken in het universum is dat dus anders. Daar zijn gasreuzen juist een zorg voor kleinere, rotsachtige planeten in de buurt. Als ze dat duwtje krijgen kan dat er namelijk voor zorgen dat ze niet meer op de goede afstand van hun ster zitten. Te ver weg en het is te koud voor het ontstaan van vloeibaar water, te dichtbij en het is er te heet. Het zonnestelsel dat nu is bekeken, HD 141399, heeft vier sloopkogels van gasreuzen die voor enorme chaos zorgen. Maar zelfs één
03/11/20231 minute 53 seconds
Episode Artwork

Nieuwe techniek helpt bij opsporen van nog meer zeldzame ziektes

Dankzij een nieuwe techniek lukt het onderzoekers van het Radboud UMC om straks nog meer zeldzame aandoeningen op te sporen dan we nu al doen. Ze vonden een manier om verborgen variaties zichtbaar te maken in bestaande genetische data. Nieuwe experimenten zijn voor deze methode dus niet nodig en het kan meteen overal ter wereld gebruikt worden.  Hoe het precies werkt bespreken we met onderzoeker Christian Gilissen. Lees hier meer: Nieuwe Nijmeegse methode maakt verborgen genetische variaties zichtbaarSee omnystudio.com/listener for privacy information.
02/11/20235 minutes 33 seconds
Episode Artwork

Waarom we moeten stemmen op onze eigen verjaardag

Met de verkiezingen in aantocht, beantwoorden we de volgende vraag: moet iedereen gaan stemmen op zijn eigen verjaardag? Waarom dat een goed idee is hoor je onder meer van sociaal ontwerper Nynke Tromp van de TU Delft. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
01/11/20236 minutes 21 seconds
Episode Artwork

We stoppen nu ook al te veel zout in de lucht, de bodem en het water

Vergeet het teveel aan snufjes zout in onze maaltijden, door menselijk toedoen is ook de lucht, de bodem en het water van onze planeet te zout aan het worden.  Zout komt ook door natuurlijke processen naar het oppervlak vanuit de diepe aarde, maar door onze industriële bezigheden en bewerkingen van het land hebben we dat proces flink versneld, schrijven onderzoekers.  Is dat erg? Dat zou het zeker kunnen zijn, als de trend doorzet. Dan zou het een probleem kunnen worden voor de biodiversiteit en de kwaliteit van ons drinkwater.   Je kunt natuurlijk deels ontzouten. Maar het ontzouten van water kost bijvoorbeeld veel energie en geld. Daarnaast houd je dan een bijproduct over dat zouter dan zeewater is.   Een groot probleem in de VS is het overmatige gebruik van strooizout. Tientallen miljarden kilo's worden er elk jaar gemaakt. En een deel daarvan komt in het water terecht. Een oplossing zou volgens de onderzoekers het gebruik van bietensap in plaats v
01/11/20231 minute 43 seconds
Episode Artwork

Telescoop die aan ballon de lucht in zal gaan is aangekomen op Antarctica

Na een lange reis met veel tussenstops is ballontelescoop Gusto per vliegtuig aangekomen op Antarctica. We bespreken met onderzoeker Jose Silva van SRON wat de telescoop - met veel Nederlands apparatuur aan boord - precies gaat doen en hoe het gaat met de voorbereidingen. Lees hier meer over de missie: Gusto gearriveerd op AntarcticaSee omnystudio.com/listener for privacy information.
31/10/20235 minutes 41 seconds
Episode Artwork

Eerste bewijs van menopauze onder wilde chimpansees

Menopauze komt niet bij veel diersoorten voor. Bij de mens natuurlijk, bij sommige walvissen en nu blijkt het ook voor te komen onder wilde chimpansees. En dat is best bijzonder.   Onderzoekers kwamen tot de ontdekking nadat ze tientallen jaren wilde chimpansees in het westen van Uganda hadden gevolgd en bestudeerd. Mede dankzij het nemen van een heleboel urinemonsters in de leefomgeving van de dieren, konden ze zien dat de vruchtbaarheid onder de vrouwtjes afnam na de leeftijd van 30 en er geen geboortes meer werden gezien na de 50 jaar.  Bij veel dieren is het zo dat vruchtbaarheid gelinkt is aan levensverwachting. Als het vrouwtje geen jongen meer kan maken, dan is ze biologisch gezien in veel diersoorten niet meer belangrijk voor het voortbestaan van de soort.   Maar bij sommige diersoorten blijven vrouwen van belang, ook nadat ze hun vruchtbaarheid verliezen. Ze verzorgen nog steeds, geven advies vanuit jaren aan ervaring en spelen economisch een belangr
30/10/20232 minutes 37 seconds
Episode Artwork

Het digitaliseren van geur en waarom dat zo moeilijk is

We hebben al een heleboel weten te digitaliseren. Denk aan geluid en beeld. Maar als het aankomt op geur, wil het maar niet lukken. Waarom is dat zo moeilijk en wat zouden toepassingen kunnen zijn als het wel lukt? In deze audio hoor je Ilja Croijmans, expert op het gebied van taal en geur en Caro Verbeek, geur- en kunsthistoricus. Meer over hun werk en vakgebied lees je onder andere in hun recente boek: NeusWijzer - Geuratlas van de Lage Landen. Het artikel in de Guardian vind je hier: ‘Giving computers a sense of smell’: the quest to scientifically map odours.  Ook interessant: Netherlands Olfactory Science Exchange of specifiek over geschiedenis en geur: <a href="https://www.ted.com/talks/caro_verbeek_t
30/10/20236 minutes 4 seconds
Episode Artwork

Zoveel weegt een immuunsysteem

Het is niet iets wat een gemiddeld persoon zich vaak zal afvragen, maar onderzoekers wilden het maar al te graag weten: hoeveel wegen alle cellen van een immuunsysteem bij elkaar opgeteld?   Het antwoord? Naar schatting zo'n 1.2 kilo bij een man van 73 kilo tussen de 20 en 30 jaar, 1 kilo bij een vrouw van 60 kilo in dezelfde leeftijdscategorie en 0.6 kilo bij een kind van 10 jaar.   Het immuunsysteem is een enorm complex systeem waarin bij een gemiddelde man zo'n 1.8 biljoen en bij een gemiddelde vrouw zo'n 1.5 biljoen cellen met elkaar samenwerken om ons gezond te houden. Bij een kind van 10 zit dat aantal rond de 1 biljoen.   De meest voorkomende cel bleek een lymfocyt te zijn, een type witte bloedcel, goed voor 40 procent van het immuunsysteem. Neutrofielen, ook witte bloedcellen, komen ongeveer in dezelfde hoeveelheid voor. Macrofagen nemen maar 10 procent in beslag qua hoeveelheid, maar zijn qua gewicht dan weer goed voor 50 procent.   Allemaal
29/10/20231 minute 39 seconds
Episode Artwork

Zeldzame fossielen en rotstekeningen komen bloot te liggen door droogte

Ze lagen 180 miljoen jaar verstopt in de zandstenen banken van Lake Powell en zijn volgens sommigen de belangrijkste vondst van uitgestorven gewervelde dieren in de VS van dit jaar: de schedels en tanden van een groep middelgrootte zoogdierachtige planteneters genaamd Tritylodon.  In het Amazonegebied werd recent een andere bijzondere ontdekking gedaan. Door droogte zakte daar het waterniveau in de rivieren en kwamen in de rivierbank geëtste gezichten en dieren tevoorschijn. De tekeningen zijn waarschijnlijk tussen de 1000 en 2000 jaar oud. Ze werden één keer eerder gezien, in 2010, toen het waterniveau voor één dag ook zo ver zakte.   Wat de gezichten, die verschillende gezichtsuitdrukkingen laten zien, precies betekenen willen archeologen maar al te graag weten. Ze hebben alleen niet veel tijd, in november zal het waterniveau door regenval weer stijgen en zullen de gezichten weer onder water verdwijnen.   De ontdekking van de uitgestorven knaagdierachtige b
28/10/20232 minutes 15 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers uit Delft zijn erin geslaagd een DNA-motortje te bouwen op nanoschaal

Het waterrad, de windmolen: in Nederland weten we wel raad met draaiende turbines. Zulke draaiende motoren, aangedreven door stroming, komen zelfs voor in onze biologische cellen.    Een voorbeeld daarvan is FoF1-ATP synthase, een rotatie-motoreiwit dat nodig is om de brandstof te produceren die cellen nodig hebben om te kunnen functioneren. Het zou gigantisch interessant zijn om een kunstmatige variant van zo'n mechanisme te maken. Maar dat doen op nanoschaal, dat is heel heel moeilijk.   Maar niet onmogelijk. Want het is Delftse onderzoekers uit de groep van Cees Dekker nu gelukt om nanoturbines te bouwen van niet meer dan 25 nanometer. Het lukt ze zelfs om op die schaal de draairichting van de turbines te bepalen.  Deze miniturbines komen heel dicht bij de bewegende onderdelen die in levende cellen voorkomen. Als je dit soort onderdelen van cellen kunt nabouwen, dan zou het in de toekomst weleens mogelijk kunnen worden om met DNA-origami kleine nanomachine
27/10/20231 minute 57 seconds
Episode Artwork

Tumor-DNA in het bloed meten om sneller te bepalen of een behandeling aanslaat

Slaat een behandeling aan of niet? Dat wil je in het geval van kanker natuurlijk zo snel mogelijk weten. Onderzoeker Sofie Tolmeijer van het Radboudumc heeft een nieuwe manier onderzocht om dat te bepalen. Eentje die mogelijk veel sneller laat zien of een therapie wel of niet werkt. In plaats van gebruik te maken van een scan na drie maanden kijkt Tolmeijer na vier weken al naar DNA van een tumor in het bloed. Het onderzoek zit nog in de beginfase, maar de resultaten zijn al veelbelovend.  Lees hier meer: Een persoonlijker behandelplan voor kankerpatiënten door kanker specifieke merkmerken uit bloedtestenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
26/10/20234 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Slimme oplossing voor waterstoflekkage maakt deze groene techniek mogelijk veel goedkoper

Groene waterstof is één van de kanshebbers als het gaat om toekomstige duurzame energiedragers. Om deze optie betaalbaar genoeg te maken, moet alleen nog wel een lek worden gedicht in het productieproces. En dat lijkt onderzoekers van de TU Eindhoven nu te zijn gelukt. Het heeft alles te maken met het membraan in de goedkopere variant van elektrolysers waarin groene waterstof wordt gemaakt. Eén van de problemen daarmee is dat daar een beetje waterstof doorheen lekt. Dat is geen probleem als er volop wind of zon is, maar is dat er niet, dan wordt aan de andere kant van dat membraan ook maar heel weinig zuurstof aangemaakt. Gaat dat beetje zuurstof mengen met waterstof, dan krijg je een verhouding die gevaarlijk is. En dus moest er iets gevonden worden op die lekkage. In deze audio hoor je Thijs de Groot van de TU Eindhoven, één van de betrokken onderzoekers. Lees hier meer over hun werk: <a href="https://www.tue.nl/nieuws-en-evenementen/nieuwsoverzicht/25-10-2023-hoe-
26/10/20235 minutes 58 seconds
Episode Artwork

Met behulp van stroom blinde mensen weer laten zien

Het antwoord op een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: zou je blij zijn als je alleen stipjes kon zien? Voor mensen met goed zicht zal het antwoord nee zijn, maar ben je blind dan geeft dit toch een mogelijkheid om je omgeving te 'zien'.  Wetenschappers werken aan implantaten in de hersenen waarmee dat zicht met stipjes mogelijk wordt. In deze aflevering hoor je onder andere meer over het werk van onderzoeker Tom van Nunen van de TU Eindhoven. Iedere woensdag wordt deze rubriek verzorgd door de Universiteit van Nederland. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
25/10/20235 minutes 3 seconds
Episode Artwork

We zaten er een beetje naast, de maan is ouder dan gedacht

Meer dan 4 miljard jaar geleden, toen de piepjonge aarde nog aan het vormen was, botste onze planeet op een enorm object. Het grootste brokstuk dat daarbij loskwam, dat zou nu onze maan moeten zijn. Maar wanneer dit precies gebeurde en hoe, dat weten we niet.  Nu hebben onderzoekers maankristallen gebruikt om een beter beeld te krijgen. En wat blijkt: de maan is ouder dan we dachten. We zaten er maar liefst 40 miljoen jaar naast. De nieuwe leeftijd van de maan is dan nu minstens 4.46 miljard.   De kristallen waaraan ze dit konden zien werden in 1972 mee terug naar de aarde genomen door Apollo astronauten. Ze moeten meteen na de botsing zijn ontstaan, nadat het gesmolten oppervlakte weer was afgekoeld. Weten hoe oud de kristallen zijn, is dus weten hoe oud het hemellichaam waarin ze zitten is.   Natuurlijk is hier in eerdere onderzoeken al wel naar gekeken, maar omdat nu atom probe tomography is gebruikt kon nog beter worden bekeken waar de kristallen
25/10/20232 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers laten minuscule magnetische microrobotjes samenwerken

Voor het eerst is het onderzoekers van de Universiteit Twente gelukt om twee magnetisch aangestuurde microrobots - niet groter dan één millimeter - met elkaar handelingen te laten uitvoeren.  Uiteindelijk zou dit zelfs in ons lichaam mogelijk moeten zijn. We bespreken het met onderzoekers Franco Piñan Basualdo en Michiel Richter van het Surgical Robotics Laboratory wat onder leiding staat van professor Sarthak Misra.  Lees hier meer: Doorbraak in samenwerkende magnetische microrobotsSee omnystudio.com/listener for privacy information.
24/10/20235 minutes 59 seconds
Episode Artwork

Nederlandse laserpointer brengt zwaartekrachtsgolven meten in de ruimte weer een stap dichterbij

TNO heeft een go gekregen om hun super precieze laser-richtmechanisme voor de LISA-missie verder te testen en ontwikkelen.  Tijdens deze missie zal een driehoeksformatie van satellieten zwaartekrachtsgolven gaan meten in de ruimte. Daarvoor moeten lasers van de ene satelliet op de andere worden gericht, terwijl ze 2,5 miljoen kilometer van elkaar af vliegen.  TNO werkt al een tijdje aan het mechanisme dat het mogelijk maakt om de laserstraal heel precies te mikken. Hoe het instrument niet groter dan een luciferdoosje dit kan bespreken we met Ton Maree van TNO.  Begin volgend jaar besluit ESA of de missie als geheel groen licht krijgt. De lancering staat (voorlopig) gepland rond 2034.  Lees hier meer: TNO bouwt laserpointer voor ruimtemissie LISA gericht op zwarte gatenSee omnystudio.com/listener for privac
23/10/20236 minutes 21 seconds
Episode Artwork

Restanten van verloren continent na zeven jaar onderzoek gevonden

Aan de noordwestelijke rand van Australië brak 155 miljoen jaar geleden een stuk continent af van 5000 kilometer lang. Dat weten geologen omdat er diep onder het zeeoppervlak een leegte te zien. Een bekken waar eerst dit jonge continent, genaamd Argoland, moet hebben gezeten. Maar waar is het nu?   Uit eerder onderzoek was al duidelijk dat het in noordelijke richting weggedreven moet zijn. Dan zou je het ergens rond de eilanden van Zuidoost-Azië verwachten. Maar onder die eilanden ligt geen groot continent.   Na zeven jaar onderzoek is het geologen van de Universiteit Utrecht nu gelukt om te achterhalen wat er echt met de reizende landmassa is gebeurd. Het continent bestaat nog steeds, maar begon 300 miljoen jaar geleden al te versplinteren in allemaal kleine stukjes. Stukjes die zich hebben verplaatst, maar die toch allemaal rond dezelfde tijd op een nieuwe bestemming zijn aangekomen. En daar, liggen ze nu nog, verspreid onder de jungle van grote delen van Indonesië
23/10/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Welke neuronen spelen een rol bij reisziekte?

Boten, vliegtuigen, auto's, bussen, achtbanen en VR-brillen: als je snel last hebt van wagenziekte, of reisziekte, kan dat een heleboel situaties heel erg onprettig en sommige zelfs onmogelijk maken.   De sensatie van misselijkheid, duizeligheid en slaperigheid die iemand die hier last van heeft kan ervaren is het gevolg van een sensorisch conflict in de hersenen. De input vanuit de ogen, spieren en het evenwichtsorgaan stemt niet overeen met de verwachting.   Maar bij welke neuronen dit precies misgaat is nog niet helemaal duidelijk. Dat hebben onderzoekers nu - met de hulp van wat ongelukkige muizen - proberen uit te zoeken.   De muizen werden voorzichtig in een koker in een soort draaimolen geplaats. Na vier rondjes van een minuut, met vijf seconde pauzes tussendoor, keken ze of de muizen nog steeds zin hadden in eten. Hadden ze dit niet, dan was de aanname dat ze inmiddels behoorlijk misselijk waren.   Door dit te combineren met onderzoek naar de
22/10/20231 minute 37 seconds
Episode Artwork

Als deze vrouwtjeskikker geen zin heeft in mannelijke aandacht, doet ze alsof ze dood is

Soms zit je als vrouw gewoon niet zo te wachten op mannelijke aandacht. Voor kikkervrouwtjes is dat niet anders. Zij houden er alleen wel een vrij uitzonderlijk manier op na om daar mee om te gaan: ze doen net alsof ze dood zijn.   Voor de gewone Europese kikker geeft dit niet alleen een moment van rust, het kan ook nog eens levensreddend zijn. Soms als vrouwtjes van deze soort worden besprongen door een mannetje, blijven die mannetjes zolang zitten dat het de bedolven vrouw fataal wordt.   Lang werd gedacht dat ze weerloos waren tegen dit fatale lot, maar dat – blijkt nu uit experimenten, is niet het geval. 83 procent van de vrouwtjes probeerden zich op hun rug te draaien. 48 procent van de vrouwtjes maakten daar ook nog afwerende geluiden bij. En 33 procent ging voor de ‘ik ben dood, tijd om te gaan’-act.   In sommige gevallen, vooral bij kleinere vrouwtjes, werden alle drie de tactieken tegelijk ingezet.   Toen de onderzoekers vervolgens de boeken
21/10/20232 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Sterrenkundigen vinden in archief bewijs voor extreem snelle radioflitsen

Een internationaal team van onderzoekers heeft radiopulsen uit het verre heelal ontdekt die slechts miljoensten van een seconde duren.    Snelle radioflitsen zijn onvoorspelbare, extreem korte flitsen van radiogolven ontstaan ver voorbij onze Melkweg. Ze worden mogelijk veroorzaakt door magnetische neutronensterren. In 2007 werden ze voor het eerst waargenomen. De meesten die tot nu toe zijn gemeten duren langer dan een duizendste van een seconde en zenden evenveel energie uit als onze zon in een dag.   In 2022 bedachten onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en ASTRON dat er wel eens flitsers konden bestaan die niet duizendsten, maar slechts miljoensten van een seconde zouden duren. De Nederlandse onderzoekers vonden in een openbaar archief, afkomstig van de Green Bank Telescope in de VS, vijf uur aan gegevens van een bekende flitsbron genaamd FRB 20121102A die zich zo'n drie miljard lichtjaar bij ons vandaan in de richting van het sterrenbeeld Voerman bevin
20/10/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Deze microalgen switchen slim van energiesysteem in reactie op klimaatverandering

Onderzoekers hebben een slim trucje ontdekt waarmee microalgen in de oceaan zich aanpassen aan het veranderende klimaat. En daar kunnen wij ook wat van leren.  Ze blijken een oplossing te hebben voor de verminderde hoeveelheid ijzer in het oppervlaktewater. Dat ijzer hebben ze normaal gesproken nodig om met behulp van fotosynthese-eiwitten hun cellen van energie te voorzien. Maar de algen blijken wanneer nodig een alternatief eiwit te gebruiken om energie te produceren. Eentje waarbij ze dat ijzer niet nodig hebben.  Dat ze dit kunnen is goed nieuws voor de algen zelf en de ecosystemen waarin ze voorkomen. Maar ook voor ons. De onderzoekers denken dat we ditzelfde mechanisme mogelijk kunnen gebruiken om planten toekomstbestendiger te maken. Ook zijn er toepassingen denkbaar in de productie van sommige medicijnen en kan het gebruikt worden in neurologisch onderzoek.  Lees hier meer over het onderzoek: <a href="https://www.eurekalert.org/news-releases/1
19/10/20235 minutes 46 seconds
Episode Artwork

Hoe stroomstootjes gehoorschade kunnen verhelpen

Een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: kun je mensen gelukkiger maken door ze onder stroom te zetten? Tuur Verdonck, redacteur bij de Universiteit van Nederland heeft het uitgezocht - door kleine stroomstootjes hebben tinnituspatiënten minder last van hun gehoorschade.  Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
18/10/20235 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Grootste atlas van menselijke hersencellen ooit

Voor het eerst is het volledige menselijke brein op celniveau in kaart gebracht. Een belangrijke stap bij het beter begrijpen van de werking van de hersenen die onder andere onderzoek naar cognitie en ziektes ten goede zal komen.   Deze atlas van het brein, die het werk is van honderden wetenschappers, maakt het mogelijk om interacties in en tussen cellen op moleculair niveau te bekijken.   Een belangrijke basis voor de atlas werd gelegd door het RNA van meer dan 3 miljoen individuele cellen op 106 verschillende locaties in het brein in beeld te brengen. Dat lukte dankzij hersenweefsel van overleden donoren. Die analyse leverde 461 soorten en meer dan 3000 subsoorten hersencellen op. Veel meer dan verwacht. Het liet zien hoe verschillend neuronen in de hersenen kunnen zijn, afhankelijk van hun plek en functie.   Eén van de verrassingen hierbij was hoe complex de hersenstam is; het deel van de hersenen dat het brein met de ruggengraat verbindt. Daar bleek een
18/10/20232 minutes 30 seconds
Episode Artwork

Wanneer kun je bij een baby spreken van bewustzijn?

Ooit - en dit is geen prettige gedachte - meenden artsen dat pasgeboren baby's geen pijn voelden en dat je ze zonder verdoving gewoon kon opereren. Inmiddels weten we gelukkig wel beter. Die pijn, die voelen ze. Toch is het nog steeds lastig om precies te bepalen vanaf wanneer en op welke manier een baby zich bewust is van zichzelf en de wereld. In nieuw onderzoek hebben ze weer een stukje van die puzzel opgelost.  In deze audio hoor je onderzoeker Lorina Naci van Trinity’s Consciousness and Cognition Group. Lees hier meer over het onderzoek: New research sheds fresh light on mystery of infant consciousnessSee omnystudio.com/listener for privacy information.
17/10/20235 minutes 56 seconds
Episode Artwork

Maanstof kan op de maan gesmolten worden om wegen te maken, denken onderzoekers

De maan ziet er, vergeleken veel andere hemellichamen, behoorlijk toegankelijk uit. Maar zonder lucht, water en mét temperaturen die uiteenlopen tussen de min 130 en plus 120 graden en een verminderde zwaartekracht, is het geen makkelijke plek om een basis te bouwen.  Het stof op het maanoppervlakte zorgt bijvoorbeeld voor verstopte mechanica en zit de werking van meetinstrumenten en beschermende pakken in de weg. Bedenk maar even wat er bij elke landende raket, of elk voorbij razend maanvoertuig gebeurt met al dat loszittende stof.   Onderzoekers denken nu een mogelijke oplossing te hebben gevonden. Wat we zouden kunnen doen, menen ze, is het maanstof smelten met een gigantische lens om zo wegen en landingsplekken te creëren.   Er zijn al wat experimenten gedaan, met materiaal dat lijkt op maanstof, dat door ESA is ontwikkeld. Met een laser werd het stof verwarmd tot zo'n 1600 graden. Met het gesmolten materiaal konden ze vormen maken die aan elkaar iets als
16/10/20232 minutes 30 seconds
Episode Artwork

Lichaamsgrootte ook bepalend voor hoe gezond een hond oud wordt

Dat grootte en levenslengte met elkaar gelinkt zijn bij honden, dat was al wel langer bekend. Grote honden leven gemiddeld tot ze een jaar of zeven zijn en kleine honden tot een jaar of veertien. Ook was er al bekend dat rashonden, over het algemeen korter leven dan een mix-ras. Maar net als bij mensen is levenslengte niet het enige waar je naar wilt kijken. Levenskwaliteit is minstens even belangrijk. En daar hebben ze in nieuw onderzoek naar gekeken. Of in ieder geval naar de link tussen lichaamsgrootte en veroudering op het gebied van cognitie en gedrag. Lees hier meer over het onderzoek: Size matters: How body size shapes dogs' aging patterns Meer informatie over het keurmerk voor veilig fokken vind je hier: Stichting Fairdog wil zorgen voor keurmerk voor gezond gefokte hondenSee
16/10/20235 minutes 1 second
Episode Artwork

BNR x Betweter | Hoe beelden we ons vrede in?

Oorlog heeft voor de meeste mensen, zeker nu, een duidelijk gezicht. Vraag iemand om oorlog te tekenen en er zullen afbeeldingen van soldaten, wapens, verwoesting en slachtoffers op papier verschijnen. Maar hoe zit dat met vrede? Hoe beelden we ons dat in? Politicoloog Dagmar Punter van Tilburg University wil daarachter komen. Waarom ze het belangrijk vindt om dit te onderzoeken hoor je in deze aflevering vanaf het Betweter Festival in Utrecht. Hoe anders is dit bijvoorbeeld voor iemand uit een land zonder oorlog en iemand uit een oorlogsgebied?  Let op: dit gesprek is opgenomen voordat de vreselijke gebeurtenissen in Israël en Gaza plaatsvonden.  Lees hier meer over het Betweter Festival. Volgend jaar weer een nieuwe editie.See omnystudio.com/listener for privacy information.
16/10/202311 minutes 35 seconds
Episode Artwork

Met behulp van AI tijdens een operatie al bepalen om welk type hersentumor het gaat

Als je voor een operatie niet kunt bepalen welk type tumor een patiënt heeft, dan wil je dat het liefst tijdens een ingreep wel kunnen doen. Maar ook dat is niet makkelijk.   In Nederland wordt jaarlijks bij 1400 volwassenen en 150 kinderen een tumor vastgesteld die ontstaat in de hersenen of het ruggenmerg. In deze gevallen is een operatie vaak de eerste stap in de behandeling.  Op dit moment is het zo dat de exacte diagnose van het type tumor meestal pas één week na de operatie beschikbaar is, nadat het tumorweefsel volledig is geanalyseerd. Met behulp van AI-technologie is het onderzoekers nu gelukt om dat terug te brengen naar maximaal anderhalf uur.   Dat betekent zelfs dat de neurochirurg het operatieplan al tijdens de operatie kan aanpassen. De technologie maakt gebruik van nanopore sequencing en een algoritme dat onder andere werd getest en getraind met behulp van tumorweefsel uit de uitgebreide biobank van het Prinses Máxima Centrum.  
15/10/20231 minute 47 seconds
Episode Artwork

De hersenen van voetbalkeepers reageren anders dan die van spelers op het veld

De hersenen van voetbalkeepers lijken ervoor te zorgen dat ze anders naar de wereld kijken dan jij en ik. En zelfs dan hun teamgenoten op het veld.  Volgens onderzoek kan hun brein meerdere signalen die via verschillende zintuigen binnenkomen sneller verwerken, wat natuurlijk een voordeel is als het je taak is om de bal uit het goal te houden.   Voor dit onderzoek zijn 60 professionele keepers, veldspelers en even oude niet-voetballers bestudeerd. Daarbij keken ze hoe goed deze groepen waren in het uit elkaar houden van lichtflitsen en geluiden.  De keepers waren niet alleen sneller met het verwerken van de binnenkomende signalen, maar ze lijken ze ook beter uit elkaar te kunnen houden.   Of deze vaardigheid van nature in sommige mensen voorkomt, waardoor ze goede keepers worden, of het na jaren van training gevormd kan worden, dat laat dit onderzoek nog niet zien. Dat - en ook of ze iets vergelijkbaars vinden bij vrouwelijke spelers - willen ze in ve
14/10/20231 minute 26 seconds
Episode Artwork

Onderzoek bevestigt: superoude fossiele voetafdrukken zijn ook echt superoud

Nieuw onderzoek bevestigt dat fossiele menselijke voetstappen in New Mexico hoogstwaarschijnlijk het oudste bewijs zijn van de komst van mensen naar Amerika.  En dat schopt nogal wat in de war. De voetafdrukken werden ontdekt in het White Sands National Park en moeten zo'n 21.000 tot 23.000 jaar oud zijn, denken onderzoekers. In 2021 werd ook al eens bericht over de afdrukken, maar toen waren veel wetenschappers van mening dat de datering niet klopte. Daarvoor waren namelijk zaadjes van waterplantjes gebruikt. Maar hadden die niet ook per ongeluk koolstof opgenomen uit het oeroude meer wat daar heeft gezeten, waardoor ze een vertekend beeld gaven?  In het nieuwe onderzoek probeerden ze dat uit te sluiten en kwamen ze met meer bewijs. Ze keken hiervoor naar twee hele andere deeltjes: pollen en kwarts korrels. De gedachte was dat mensen pas 15.000 jaar geleden aankwamen in Amerika. Met het nieuwe onderzoek is nu aangetoond dat dit dus niet klopt. Ze war
13/10/20231 minute 34 seconds
Episode Artwork

Sterrenkundige ontdekken per toeval indrukwekkende puinwolk van twee botsende ijsplaneten

Per toeval hebben sterrenkundigen een indrukwekkende puinwolk ontdekt die moet zijn ontstaan door een botsing van twee gigantische ijsplaneten. We bespreken het met Richelle van Capelleveen, één van de betrokken onderzoekers. Lees hier meer over de ontdekking: Puinwolk van twee botsende ijsplaneten dimt licht moedersterSee omnystudio.com/listener for privacy information.
12/10/20234 minutes 58 seconds
Episode Artwork

Mercurius is mogelijk nog steeds aan het krimpen

Sinds de eerste beelden van Mercurius, gemaakt in de jaren 70, weten we dat de kern van de planeet aan het afkoelen is en de planeet als geheel krimpt. Dat was destijds al te zien aan de korst die een beetje doet denken aan een verschrompelde appel.   Onderzoekers van de Open University in Engeland hebben nu gekeken naar recentere beelden, gemaakt door het Messenger-ruimtevoertuig van NASA, dat zich van 2011 tot 2015 in een baan rond Mercurius bevond.   Ze zagen nieuwer bewijs voor het oprekken van de korst. Oudere rimpels en geulen zouden door ‘impact gardening’ - een proces waarbij losgeraakt korstmateriaal en puin zich ophoopt - al niet meer goed zichtbaar zijn. De nu bekeken valleien moeten dus nog relatief jong zijn. Naar schatting minder dan 300 miljoen jaar, wat suggereert dat er redelijk recent en mogelijk ook nu nog steeds sprake is van krimp.   ESA en JAXA - de ruimteorganisaties van Europa en Japan - stuurden in 2018 een nieuw ruimtevoertuig richti
11/10/20231 minute 52 seconds
Episode Artwork

Sleutelen aan het DNA om iemand beter te maken

Een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: hoe kun je iemand genezen door zijn of haar DNA te repareren? Loes van Langen, redacteur bij de Universiteit van Nederland heeft het uitgezocht - het is niet alleen maar sleutelen aan het DNA. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
11/10/20235 minutes 41 seconds
Episode Artwork

BNR x Betweter | Waarom we elkaar graag wonderverhalen vertellen

Ruim één op de vijf Nederlanders zegt weleens een gebeurtenis te hebben meegemaakt die net iets te toevallig is. Soms wordt er zelfs gesproken over een wonder. We bespreken met religiewetenschapper Anne-Marie de Korte van de Universiteit Utrecht waarom mensen elkaar zo graag wonderverhalen vertellen en welke rol religie daarin speelt.  Zelf een wonder meegemaakt? Dan hoort De Korte daar graag meer over. Je vindt haar contactgegevens hier. Lees hier meer over het Betweter Festival. Volgend jaar weer een nieuwe editie!See omnystudio.com/listener for privacy information.
11/10/202312 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Klimaatverandering zorgt voor meer lawaai in oceanen

Door het veranderende klimaat, wordt de wereld onder water steeds lawaaiiger. Dat blijkt uit nieuw onderzoek. Dat heeft zowel met de chemische samenstelling als de stroming van het water te maken. We bespreken het Lennart de Nooijer, onderzoeker bij het NIOZ. Lees hier meer over het onderzoek: Klimaatverandering maakt de onderwaterwereld lawaaiigerSee omnystudio.com/listener for privacy information.
10/10/20235 minutes 44 seconds
Episode Artwork

Hoe zwangerschap zorgt voor andere hersenverbindingen

Hormonen zorgen er bij muizenmoeders in de laatste fase van de zwangerschap voor dat neuronen andere verbindingen maken. En die veranderingen zijn mogelijk blijvend, zeggen onderzoekers.   Je zou het een beetje kunnen vergelijken met de melkproductie die alvast opgang komt; het is een voorbereiding op de komst van een baby. In het geval van het brein zorgt oestrogeen alvast voor een verandering in het gedrag van bepaalde neuronen en progesteron voor nieuwe verbindingen.   Deze veranderingen vinden plaats in een hersengebied dat gelinkt wordt aan het moederinstinct. Het zorgt er bij muizen voor dat de focus van het zoeken van een partner verschuift naar het verzorgen van de jongen. Muizen die neuronen hadden die ongevoelig waren voor deze hormonen, lieten bij de geboorte geen verzorgend gedrag zien. De aanname is dat een vergelijkbaar effect in mensen te vinden is. In eerdere onderzoeken naar zwangere vrouwen was op hersenscans ook al te zien dat er veranderin
09/10/20231 minute 58 seconds
Episode Artwork

Utrechtse geologe vindt onverwacht overblijfselen van verloren megaplaat

Een Utrechtse geologe heeft een verrassende ontdekking gedaan. Zij vond tijdens haar onderzoek namelijk overblijfselen van een nog onontdekte tektonische plaat, die zo groot moet zijn geweest als een kwart van de stille oceaan.  In deze aflevering hoor je onderzoeker Suzanna van de Lagemaat van de Universiteit Utrecht. Vrijdag 13 oktober promoveert ze op dit onderwerp: Junction Jigsaw: Reconstructing the plate tectonic puzzle from the Panthalassa to the Tethys realm Lees hier meer over haar ontdekking: Plaattektonische verrassing: Utrechtse geoloog vindt onverwacht relicten van verloren megaplaatSee omnystudio.com/listener for privacy information
09/10/20235 minutes 9 seconds
Episode Artwork

BNR x Betweter | Kunst gemaakt door AI: wanneer vinden we dat erg? (ENGELS)

Liedjes, literatuur, schilderijen: kunstmatige intelligentie kan het allemaal. Begin dit jaar won een AI-gegenereerde foto zelfs een prestigieuze fotoprijs. Kunnen we echt nog van nep onderscheiden? Maakt dat uit? En denken we anders over een kunstwerk als we erachter komen dat het door AI is geproduceerd? Dat onderzocht psycholoog Manuel Oliveira van de Universiteit Utrecht op het Betweter Festival. We spraken hem er uitgebreid over. Let op: deze audio is in het Engels.  Lees hier meer over het Betweter Festival. Volgend jaar weer een nieuwe editie!See omnystudio.com/listener for privacy information.
08/10/202314 minutes 27 seconds
Episode Artwork

BNR x Betweter | Hoe willen we samenleven met technologie in ons lichaam?

Een toekomst waar mens en technologie steeds meer met elkaar versmelten komt snel dichterbij. Denk bijvoorbeeld aan implantaten die oplossen of opgaan in nieuw weefsel. Hoe accepteer je een implantaat als onderdeel van jezelf? En is dat anders als zo'n implantaat door de tijd heen verandert?  Medisch ethici Manon van Daal en Anne-Floor de Kanter van het UMC Utrecht onderzochten op het Betweter Festival hoe bezoekers hierover denken. We spraken ze er uitgebreid over.  Lees hier meer over het Betweter Festival. Volgend jaar een nieuwe editie!See omnystudio.com/listener for privacy information.
07/10/202310 minutes 55 seconds
Episode Artwork

BNR x Betweter: Hoe herken je een leugenaar?

Overmatig veel knipperen, een te starre blik, of juist snel wegkijken: wie liegt, toont afwijkend gedrag, denken we vaak. Is dat inderdaad zo? En kunnen we dat gedrag zelf wel goed herkennen? Op het Betweter Festival onderzoekt computerwetenschapper Ronald Poppe van de Universiteit Utrecht het vermogen van bezoekers om leugenaars te herkennen. Hij vertelt er meer over in Wetenschap Vandaag.  Zelf ook kijken hoe goed je bent in leugens herkennen? Klik dan op deze appversie van het experiment: bestliar.nl Hier lees je meer over het Betweter Festival. Volgend jaar weer een nieuwe editie!See omnystudio.com/listener for privacy information.
06/10/202312 minutes 5 seconds
Episode Artwork

Hoe bacteriën de toekomst voorspellen

Je zou het niet denken: maar zelfs eencellige organismen - zoals bacteriën - kunnen de toekomst voorspellen. Hoe goed ze daar precies in zijn, dat hebben onderzoekers nu uitgezocht.  In deze audio hoor je Age Tjalma van AMOLF. Lees hier meer over het onderzoek: Bacteria opt for the best price-to-quality ratio to predict the futureSee omnystudio.com/listener for privacy information.
05/10/20235 minutes 38 seconds
Episode Artwork

De eeuwige hersenkraker: wat was er eerder, de kip of het ei?

Het is een vraag die ons al eeuwen bezighoudt: wat was er eerder, de kip of het ei? Tuur Verdonck, redacteur bij de Universiteit van Nederland heeft het uitgezocht - hoewel hij erkent dat het op het eerste gezicht geen gemakkelijke vraag is om op te lossen. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.
04/10/20234 minutes 46 seconds
Episode Artwork

BNR x Betweter | Hoe voelt het om te highfiven met een spin?

Perceptie- en robotonderzoeker Irene Kuling is benieuwd naar aanraking en hoe wij de wereld om ons heen ervaren. Op het Betweter Festival deed ze een experiment waarbij bezoekers zelf konden instellen hoe ze dachten dat een dier, of een voorwerp zou aanvoelen als ze het zouden aanraken. Zelfs als ze daar nog nooit mee in aanraking zijn geweest. Uiteindelijk kunnen de resultaten van dit onderzoek, dat vanuit het Centre for Unusual Collaborations is opgezet, helpen bij het ontwikkelen van robots die prettiger zijn om in de buurt te hebben. We spraken Kuling over het experiment en de grotere vragen die ze hoopt te beantwoorden. Haar uiteindelijke droom bespreken we ook: ooit Barbapapa in het echt maken.  Lees hier meer over het Betweter Festival. Volgend jaar weer een nieuwe editie!See omnystudio.com/listener for privac
04/10/202313 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Nobelprijs Natuurkunde naar supersnelle lichtpulsjes waarmee gedrag elektronen zichtbaar wordt

De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar drie wetenschappers die met hun werk hebben bijgedragen aan een techniek met lichtpulsjes, waarmee supersnelle veranderingen in atomen en elektronen bekeken kunnen worden. Veranderingen die plaatsvinden in attosecondes. We spreken erover met Huib Bakker, hij doet in Nederland bij AMOLF ook onderzoek naar lichtpulsen, maar dan op een andere schaal. Hij vertelt wat een attoseconde eigenlijk is, hoe deze onderzoekers hebben bijgedragen aan het onderzoeksveld en of er al zicht is op toepassingen voor deze techniek.  Lees hier meer over the Nobel Prize in Physics 2023 die is uitgereikt aan Pierre Agostini (VS), Ferenc Krausz (Duitsland) en Anne L’Huillier (Zweden).See omnystudio.com/listener for privacy information.
03/10/20236 minutes 10 seconds
Episode Artwork

BNR x Betweter | Hoe efficiënt is ons werkgeheugen?

Cognitief psychologen Alex Hoogerbrugge en Andre Sahakian willen meer weten over hoe ons kortetermijngeheugen werkt. Op het Betweter Festival in Utrecht kon je als bezoeker meedoen aan hun geheugen-experiment om zo de wetenschap een handje te helpen.  In de radiostudio van Tivoli spraken we ze hier uitgebreid over. Hoeveel kan ons kortetermijngeheugen aan? Moet je nou wel of niet met boodschappenlijstjes werken? Hoe doe je hier eigenlijk onderzoek naar? En kan Karlijn Meinders zes gekleurde vormen onthouden en dan nog steeds de achternaam van Andre goed uitspreken? Lees hier alles over het Betweter Festival. Volgend jaar weer een nieuwe editie!See omnystudio.com/listener for privacy information.
02/10/202313 minutes 59 seconds
Episode Artwork

Nobelprijs Geneeskunde naar belangrijk onderdeel mRNA-techniek

De Nobelprijs voor de Geneeskunde is dit jaar uitgereikt aan onderzoekers Katalin Karikó en Drew Weissman. Hun mRNA-modificaties zorgde ervoor dat de techniek daadwerkelijk als geneesmiddel kon worden gebruikt en was onmisbaar bij het ontwikkelen van de mRNA-vaccins tegen covid.  We spreken erover met Roy van der Meel, universitair hoofddocent in de Precision Medicine group van de TU Eindhoven. Hij werkte mee aan een ander belangrijk onderdeel van deze vaccins: de lipide nanodeeltjes die zorgen dat het mRNA beschermd blijft en opgenomen wordt door cellen. Lees hier meer over de prijs: The 2023 Nobel Prize in Physiology or MedicineSee omnystudio.com/listener for privacy information.
02/10/20236 minutes 29 seconds
Episode Artwork

Te hygiënisch leven, sneller allergie? Deze onderzoekers denken van niet.

Er zijn veel mensen die denken dat je in bepaalde mate met microben in aanraking moet komen om gezond te blijven. Het zou bijvoorbeeld je immuunsysteem beter trainen en het risico op allergieën verminderen.  Dat er nu steeds meer mensen met allergieën rondlopen, zou binnen die theorie dan iets te maken hebben met te hygiënisch leven. Maar een nieuw onderzoek spreekt dat tegen.  Daarin vergeleken onderzoekers muizen die leven in een microben-rijke verwilderde omgeving met genetische identieke muizen die in een super steriel lab opgroeiden. Ze vonden amper verschillen in weerstand tegen allergieën. Immuuncellen reageerden vergelijkbaar op de aanwezigheid van allergenen en ook de reactie van goede bacteriën in de darmen was niet beter in de wildere muizen.  En ja: dit zijn muizen en wij zijn mensen natuurlijk, toch hopen de onderzoekers hiermee bij te dragen aan onderzoek naar allergieën en het nut van het actief beïnvloeden van de samenstelling van microben in
01/10/20231 minute 48 seconds
Episode Artwork

De hersenschors kan bij Parkinson compenseren voor andere hersengebieden die beschadigd zijn

Het was al bekend dat bij de ziekte van Parkinson de cellen in de hersenen die dopamine aanmaken langzaam verdwijnen. Maar waarom ervaart de ene persoon daarvan milde klachten, terwijl een ander veel meer symptomen heeft?  Dat hebben onderzoekers van het Radboudumc uitgezocht. Wat blijkt: onze hersenschors, het buitenste deel van de grote hersenen, kan taken overnemen van het diepere deel van de hersenen dat bij Parkinson beschadigd raakt. Dat is het deel waar die cellen die dopamine maken verloren zijn gegaan. De mate waarin gecompenseerd wordt door de hersenschors bepaalt vervolgens hoeveel klachten mensen hebben.  Hoe actiever de taken worden overgenomen, hoe milder de traagheid en hoe beter het nadenken gaat. Artsen vermoedden al langer dat zo’n mechanisme van compensatie bestaat, maar het is nu voor het eerst wetenschappelijk aangetoond.   Mensen met milde klachten toonden veel meer activiteit in de hersenschors, vooral in de gebieden die betrokken zijn
30/09/20231 minute 52 seconds
Episode Artwork

Zelfs zonder hersenen kan deze kwal wat leren

Je zou zeggen: iets kunnen leren, vereist denkkracht. Hoe geavanceerder de hersenen hoe makkelijker dit gaat. Maar nu laten onderzoekers zien, dat het zelfs helemaal zonder mogelijk is.   Een klein Caribisch kwalletje met een doorsnede van niet meer dan een centimeter, kan aangeleerd worden om visuele signalen te associëren met tegen iets aan botsen. Aangezien het diertje niet meer dan 1000 neuronen heeft en geen centraal brein is dit behoorlijk bijzonder.  Eerder lieten andere onderzoekers ook al zien dat een zeeanemonensoort, die behoort tot dezelfde stam als de kwal, dit ook kan. Alleen in dat onderzoek werden lichtsignalen gekoppeld aan elektrische schokjes en dat is niet een hele natuurlijke situatie. Nu is geprobeerd om de experimenten wel te laten lijken op wat de kwalletjes gewend zijn.  De watertanks bootsten hun troebele leefomstandigheden tussen de mangrovewortels na. Op de glazen wanden zaten of witte en zwarte strepen, of witte en grijze strepen.
29/09/20232 minutes 18 seconds
Episode Artwork

We weten het eindelijk zeker: antimaterie valt niet omhoog

Gooi een appel in de lucht en hij komt, met dank aan de zwaartekracht, weer naar beneden vallen. Maar wat zou er gebeuren als je dit niet met materie, maar met antimaterie zou doen?  Een experiment van onderzoeksinstituut CERN in Genève, eentje waar gigantisch veel werk achter zit, heeft het nu aangetoond: een anti-appel zou ook gewoon vallen. Fysicus Ivo van Vulpen van de Universiteit van Amsterdam en Nikhef vertelt er meer over. Lees hier meer over het onderzoek: ALPHA experiment at CERN observes the influence of gravity on antimatter. BBC schreef er ook een mooi artikel over: Scientists get closer to solving mystery of antimatterSee omnystudio.com/listener for privacy information.
28/09/20236 minutes 33 seconds
Episode Artwork

Deze vleesetende plant heeft een eigen brandalarm

De venusvliegenvanger is - zoals de naam al suggereert - een vleesetende plant. Zo eentje die dichtklapt als een nietsvermoedende prooi op de gevoelige haartjes van de bladeren landt.   Wat er op zo'n moment gebeurt is dat die supergevoelige haartjes een elektrisch signaal door de bladeren heen sturen. Volgen er twee vlak achter elkaar, dan klappen de bladeren in een fractie van een seconde dicht.  Maar dat is niet alles waar deze haartjes goed voor zijn, hebben onderzoekers ontdekt. De haartjes bevatten namelijk ook cellen die reageren op temperatuur. Nou groeit deze plantensoort vooral in grassig moerasland in Amerika en in droge periodes vliegt dat gras nogal eens in de fik.   Als dit gebeurt, zagen ze in experimenten, detecteren de haartjes de verhoging in temperatuur. In reactie daarop klappen alle bestudeerde planten dicht. Sommige bleken zelfs ongedeerd toen ze na de brand weer openklapten.   Ook bij normale hoge temperaturen, denk aan 37 grade
27/09/20231 minute 43 seconds
Episode Artwork

Waarom lijkt de tijd sneller te gaan als je ouder wordt?

Heb je er wel eens over nagedacht waarom de tijd sneller lijkt te gaan als je ouder wordt? Het heeft onder andere te maken met het mee maken van nieuwe dingen en de afleveringen die je brein daarvan maakt. We horen meer van Wouter Kruijne, cognitief neurowetenschapper bij de Rijksuniversiteit Groningen, gespecialiseerd in hoe wij de tijd beleven. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/09/20235 minutes 54 seconds
Episode Artwork

Hoe werd ontdekt in welk seizoen de meteoriet insloeg die zoveel dino's doodde

Een gloednieuw dino-boek, geschreven door paleontoloog Melanie During, vertelt meer over de geschiedenis van dinosauriërs, de wereld waarin ze leefden en het onderzoek dat naar ze wordt gedaan. Dat laatste gaat niet altijd vanzelf, weet During uit eigen ervaring, maar in haar geval leverde het wel een bijzondere ontdekking op: ze kon aantonen in welk seizoen de meteoriet insloeg die zoveel dino's het leven kostte. In De laatste lente van de dinosauriërs wordt niet alleen op een begrijpelijke manier het verhaal van deze indrukwekkende dieren verteld, maar lees je ook het verhaal van During zelf. Ze vertelt alles vanuit een enthousiasme dat aanstekelijk werkt en er zijn interessante anekdotes genoeg. Bijvoorbeeld over hoe de eerste dino ooit beschreven (volgend jaar is dat 200 jaar geleden) bijna naar een balzak was vernoemd. En waarom lukt
26/09/20236 minutes 4 seconds
Episode Artwork

Deze kever laat een nep-insect op zijn rug groeien om eten te kunnen stelen

Dieren gebruiken soms slimme trucjes om niet op te vallen, maar soms heeft het meer zin om juist wel op te vallen, alleen dan vermomd als iemand anders.   Zo hebben sommige dieren patronen of structuren op zich, waardoor ze lijken op een ander dier of object. Een ratelslang met een spinvormig aanhangsel aan zijn staart bijvoorbeeld, rupsen die net doen of ze een vogelpoep zijn, of een vissoort die vermomd in de kleuren van een schoonmaakvis, snel een hapje neemt van een nietsvermoedende wasstraatbezoeker.  Nu is er weer een nieuwe sjoemel-artiest ontdekt, met een wel heel bijzondere vermomming. Een kortschildkever die op zijn rug een enorme nep-termiet laat groeien, zodat echte termieten denken dat het een soortgenoot is. Omdat termieten eten binnen een kolonie met elkaar delen, is het vervolgens een kwestie van rondhangen en wachten tot iemand een snackie komt brengen.   Een waar luizenleven voor de kortschildkever dus.  Lees hier meer over het onder
25/09/20231 minute 24 seconds
Episode Artwork

Mogen we alles denken wat we willen denken?

Vrijwel iedereen heeft weleens een nare gedachte over iemand anders. Maar kan het ook moreel verkeerd zijn om bepaalde dingen over een ander te denken? Moeten we - als we een rechtvaardige maatschappij willen creëren, zonder zaken als racisme en seksisme - niet verder gaan dan alleen letten op onze uitspraken en ons gedrag?  Filosoof Romy Eskens van de Universiteit Utrecht is met dit vraagstuk aan de slag gegaan. Niet om uit te komen bij een gedachtenpolitie, maar wel om de discussie aan te gaan. Want hoe sterk zijn de argumenten vóór 'je mag alles denken wat je wilt' eigenlijk? Niet zo heel sterk, als je erover nadenkt, meent Eskens. Komende vrijdag gaat ze erover in gesprek op het Betweter Festival in Tivoli Vredenburg.See omnystudio.com/listener for privacy information.
25/09/20236 minutes 41 seconds
Episode Artwork

Gigantische grazers als wapen tegen invasieve planten

Grote grazers als olifanten, bizons, neushoorns en buffels, zouden weleens het perfecte natuurlijke wapen kunnen zijn tegen invasieve plantensoorten die de biodiversiteit bedreigen.  Het platstampen en fijnkauwen van die invasieve plantjes zorgt er - in ieder geval in India, waar dit is bestudeerd - voor dat het lokale groen niet overwoekerd wordt. Maar eh... hoor ik je denken: dat stampen en kauwen betekent dan toch evengoed het einde voor die lokale begroeiing?  Maar dat is volgens dit onderzoek niet zo. Die planten leven namelijk al duizenden jaren samen met deze diersoorten. Ze zijn geëvolueerd om de vrij brute behandeling van de meer dan een ton wegende grazers te overleven.   De onderzoekers vonden in hun uitgebreide analyse dan ook een link tussen het aantal grote grazers en de hoeveelheid lokale en invasieve planten. Veel grote grazers, veel oorspronkelijke plantensoorten, weinig invasief groen.   Maar waarom dan juist focussen op die enorme d
24/09/20232 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Knoflookadem? Eiwitten eten, zeggen onderzoekers.

Ja, dit kun je dus ook onderzoeken. Wat helpt er tegen knoflookadem? Dat is wat onderzoekers in het lab hebben bestudeerd.   Ze zochten uit of volle yoghurt misschien de oplossing kon zijn. Daarbij keken ze naar het effect van het product als geheel, maar ook naar het effect van de individuele bestanddelen van de yoghurt - water, eiwit en vet - op de stofjes die voor knoflookgeur zorgen.   Vooral vet en eiwit bleken goed te zijn in het voorkomen van het verspreiden van de geurmoleculen. De onderzoekers focussen dan toch liever op die eiwitten, want mensen spek, of hamburgers aanraden is nou ook weer niet ideaal. Ze dromen nu van een eiwitrijk product dat speciaal voor deze toepassing wordt ontwikkeld. Welke eiwitten dan het beste werken, dat moet nog worden onderzocht.   Voor nu raden ze Griekse yoghurt aan, vanwege de grote hoeveelheid eiwitten. Het is wel zaak om het snel na het eten van knoflook te nuttigen. Dan werkt het vangen van de geurmoleculen het be
23/09/20231 minute 42 seconds
Episode Artwork

Waarom moeders melk produceren in reactie op een huilende baby

Als je ooit borstvoeding hebt gegeven, dan herken je het misschien: je baby, of zelfs de baby van iemand anders begint te huilen en hop, je borsten beginnen acuut melk te produceren.  Een prachtig trucje van de natuur, maar hoe werkt het precies? Dat hebben onderzoekers bij muizen uitgezocht.   Ze zagen dat 30 seconden aaneengesloten huilen (of piepen) van kinderen zorgde voor de aanmaak van oxytocine in de hersenen. En dat zette weer in gang dat de melkproductie aan werd gezet. Dit effect duurde zo'n vijf minuten. Tegen die tijd waren de jongen of genoeg gevoed, of begonnen ze opnieuw te huilen, wat het mechanisme weer opnieuw activeerde. Onder de 30 seconden gebeurde er meestal niets, dit waarschijnlijk om vals alarm te voorkomen en geen melk te verspillen.  Op deze manier bereidt een kind de moeder als het ware voor op het voeden. Zou dit niet gebeuren, dan kan het even duren voordat de melk op gang komt. Geen enorme ramp, die paar minuten extra, maar toch
22/09/20231 minute 42 seconds
Episode Artwork

Hoe de mens het slimste dier op aarde werd

Hoe is de mens eigenlijk uitgegroeid tot het slimste dier op aarde? Het is één van de vragen die voorbijkomt op het Betweter Festival in Utrecht volgende week en wij krijgen alvast een voorproefje van cognitief gedragsbioloog Jorg Massen van de Universiteit Utrecht. Meer informatie over zijn bijdrage op het festival volgende week vind je hier: Waarom zijn wij mensen zo slim? Kijk hier voor alle andere sprekers, optredens en experimenten: Betweter Festival 2023.  Er zijn nog een paar kaarten beschikbaar: ticket vr 29 sep 2023See omnystudio.com/listener for privacy information.
21/09/20236 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Is het recyclen van kernafval een goed idee of niet?

Radioactief afval van kerncentrales is een veelbesproken onderwerp. Het kernafval kan gerecycled worden, maar of dat een goed idee is? Dat ligt er maar net aan, aan wie je het vraagt. We horen meer van energie-ethicus Behnam Taebi van de TU Delft.  Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur VerdonckSee omnystudio.com/listener for privacy information.
20/09/20234 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Methaan superuitstoters wekelijks onthuld met behulp van satellieten en machine-learning

Door satellietmetingen en machine-learning te combineren lukt het SRON-onderzoekers sinds kort om elke week openbaar te maken waar ter wereld de grootste bronnen van methaanuitstoot zitten. Maar waarom is het zo belangrijk om die bronnen zo precies in kaart te brengen? Hoe doen ze dat? En wat kan er in de toekomst mogelijk nog beter? We bespreken het met onderzoeker Bram Maasakkers, hij werkte met eerste auteur Berend Schuit aan de bijbehorende publicatie. Daar lees je hier meer over: Superuitstoters van methaan wekelijks onthuld met combinatie van satellieten en machine-learning Ook interessant: Major UK methane greenhouse gas leak spotted from spaceSee omnystudio.com/listener for privacy information.
20/09/20234 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Dit gen linkt uithoudingsvermogen, tegen kou kunnen en cel-onderhoud aan elkaar

De dagen worden weer korter en frisser en dat maakt het voor sommige mensen lastiger om in beweging te komen. Volgens een nieuw onderzoek zou één eiwit weleens kunnen bepalen of sporten in de kou je makkelijk afgaat of niet. Tenminste: als je een fruitvlieg bent.   Amerikaanse onderzoekers kwamen hierachter toen ze het metabolisme en het effect van stress op het lichaam aan het bestuderen waren. Specifiek waren ze geïnteresseerd in een proces dat autofagie heet. Daarbij worden beschadigde onderdelen van cellen door het lichaam weggewerkt. Zulke beschadigingen kunnen een gevolg zijn van bepaalde vormen van stress.   Toen ze naar het genoom van fruitvliegjes keken vonden ze een kandidaat-gen voor dit proces. Als ze dat specifieke gen in de ogen van de vliegjes aanpasten zodat het overactief werd, zagen ze daar overmatig veel dode cellen. Remden ze het gen af, dan herstelde de celstructuur weer.   Zou een vergelijkbaar gen ook in mensen te vinden zijn? Was de vo
19/09/20232 minutes 32 seconds
Episode Artwork

Die energiefabriekjes in je cellen? Die heb je van je moeder.

De genetische code voor de energiefabriekjes van onze cellen wordt alleen door de moeder doorgegeven aan het nageslacht. Dat idee ligt er al langer, nu denken onderzoeker nieuw bewijs te hebben gevonden.   Eerder werd gedacht dat deze genetische code wel in spermacellen gevonden wordt, maar dat het verwijderd wordt als de cel samensmelt met de eicel.   In dit nieuwe onderzoek laten ze zien dat volwassen spermacellen wel wat energiefabriekjes bij zich dragen, maar dat ze geen intact energiefabriek-DNA in zich hebben om door te geven. Ook mist een eiwit dat belangrijk is voor het onderhoud van dit specifieke DNA-materiaal.   De genetische code voor de energiefabriekjes van onze cellen komt dus echt exclusief van de moeder.   Waarom precies, dat is nog niet helemaal duidelijk. Vermoedelijk gebruiken spermacellen zoveel energie bij het bevruchten van een eitje dat daarbij mutaties kunnen ontstaan in de genetische code van deze overwerkte energiefabriekjes
18/09/20231 minute 55 seconds
Episode Artwork

Negatieve patronen doorbreken: het is nooit te laat

De meeste mensen herkennen ze vast wel: hardnekkig negatieve patronen die je in de weg kunnen zitten in het dagelijks leven. Misschien reageer je in jouw geval wat te heftig op kritiek, of cijfer je jezelf altijd weg, of ben je super wantrouwend.  Soms lukt het om zulke patronen zelf te doorbreken, maar soms, zeker als het echt om stoornissen gaat, is hulp toch echt wel fijn.  Waar klinisch psycholoog Hannie van Genderen in ieder geval van overtuigd is: het is nooit te laat om er iets aan te doen. In haar nieuwe boek 'Doorbreek je patronen in vijf stappen' zet ze schematherapie in om mensen daarbij te helpen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
18/09/20235 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Meer kennis over ondergrondse bijennesten dankzij ziekenhuis CT-scanner

Stel je een bijennest voor. Waarschijnlijk zie je er nu eentje in een boom hangen, of aan een muur, of zie je hem voor je in een houten bijenkast. Maar veruit de meeste bijen leven onder de grond. En over deze bijennesten weten we nog amper iets.  Daar gaat nu wat aan veranderen. Zonder de nesten al te veel te verstoren, hebben onderzoekers röntgenbeelden gemaakt van nestsamples en leren we eindelijk meer over wat daar onder de grond allemaal gebeurt.  Dat is belangrijk omdat het voortbestaan van de bij, een dier dat een onmisbaar onderdeel is van onze ecosystemen, nog altijd in gevaar is. Weten hoe ze onder de grond leven kan helpen bij het beter beschermen van de dieren. Ook leert het ons meer over hoe de nesten de bodem zelf beïnvloeden.   In eerdere onderzoeken naar dit soort nesten werd alles meestal uitgegraven. Niet ideaal en ook niet makkelijk, omdat de nesten soms meters diep de grond in gaan. Nu werden buizen met een diameter van 20 centimeter een m
17/09/20232 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Link tussen veel zitten en dementie

Amerikaanse onderzoekers waarschuwen na het bestuderen van de data van 50.000 mensen boven de 60 jaar voor een link tussen overmatig zitgedrag en een verhoogd risico op dementie.  De resultaten sluiten aan bij bevindingen in andere studies, al is meer onderzoek wel nodig om een causaal verband aan te kunnen tonen.  De gemiddelde Amerikaan brengt ongeveer 9,5 uur per dag zittend door. Achter een bureau, op de bank voor de televisie, of rijdend in een auto: het telt allemaal mee. Uit dit onderzoek zou blijken dat volwassenen boven de 60, een groep die waarschijnlijk hoger uitkomt dan die 9,5 uur, daardoor mogelijk een verhoogd risico loopt op dementie.   Ze baseren dit op een analyse van gegevens uit de U.K. Biobank. Specifiek op die van een groep van 50.000 mensen boven de 60, die aan het begin van de meting geen dementie hadden en die een week lang een bewegingsmeter droegen.   Vervolgens vergeleken ze deze metingen met data van zes jaar later van dez
16/09/20232 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Vogels in de grote stad zijn betere vaders

Als je in een grote stad woont, moet je vaak omgaan met een chaotischere manier van leven. Meer mensen en verkeer, minder ruimte, veel geluid: het draagt niet echt bij aan een stressvrij bestaan.   Sommige mensen kunnen er bijzonder slecht mee omgaan. Veel stress kan dan ook zorgen voor agressie. Dit blijkt niet alleen voor mensen te gelden, maar ook voor de vogels in onze steden.   Dat klinkt niet heel gezellig, maar medelijden hoeven we met de jonge generatie stedelijke song sparrows, of: Amerikaanse gorzen (ze lijken een beetje op een mus) niet te hebben. De vaders besteden in de stad wel relatief veel tijd aan het verdedigen van hun territorium. Je kunt je voorstellen: daar word je niet direct gezelliger van.  Maar deze toegenomen agressie betekent niet dat ze slechtere vaders zijn dan hun soortgenoten buiten de stad. Ze lijken zelfs vaker het nest te bezoeken en zijn liefhebbender naar hun jongen toe dan op het platteland gebeurt. Zo beginnen ze bijvoorb
15/09/20232 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Gedrag van sterren in centrum Melkweg veel sneller onvoorspelbaar dan verwacht

Als je naar weersvoorspellingen kijkt, dan geldt: hoe verder vooruit, hoe minder betrouwbaar. Maar hoe zit dat eigenlijk als je kijkt naar sterren, planeten en zwarte gaten? Valt er iets te zeggen over hoe die zich in de toekomst gaan gedragen? Is het universum voorspelbaar of niet?  Om hier iets over te kunnen zeggen gebruiken sterrenkundigen (een beetje net als weerkundigen) simulatiemodellen. Met een verbeterde versie van zo'n model lukte het ze in dit onderzoek om het gedrag van het zwarte gat en de dichtstbijzijnde sterren in het centrum van onze Melkweg te bestuderen. Ze keken meerdere keren 10.000 jaar vooruit naar wat er zou kunnen gebeuren en hadden verwacht in dat tijdsbestek weinig verandering te zien. Maar tot hun verbazing blijkt er al na een paar honderd jaar al chaos te ontstaan en worden de banen van de sterren vanaf dat moment onvoorspelbaar. In deze audio hoor je Tjarda Boekholt van de Universiteit van Oxford, hij werkte voor dit onderzoek s
14/09/20235 minutes 31 seconds
Episode Artwork

James Webb ziet mogelijk teken van leven op verre planeet

De James Web Telescoop heeft waarschijnlijk een bijzondere molecuul gedetecteerd op een exoplaneet negen keer zo groot als de aarde. Het gaat om dimethylsulfide: een organische zwavelverbinding. Op aarde wordt het alleen geproduceerd door leven, voornamelijk door fytoplankton.  Om het helemaal zeker te weten is wel meer data nodig, de analyse daarvan zou over ongeveer een jaar klaar zijn, maar spannend is de ontdekking alvast wel. In de atmosfeer van de planeet, die ook qua temperatuur gunstig is voor leven, werd ook methaan en CO2 gezien. Dit kan betekenen dat de planeet met de naam K2-18b, die zich op 120 lichtjaren van de aarde bevindt, een water oceaan heeft. De Hubbletelescoop zag eerder ook al waterdamp bij de planeet, wat één van de redenen was om er ook met James Webb naar te kijken.  Als het allemaal klopt, is het de eerste keer dat astronomen deze molecuul op een planeet vinden die om een verre ster draait. Terecht zijn de onderzoekers naast enthousiast ook
13/09/20231 minute 55 seconds
Episode Artwork

Waarom kan tandenknarsen ook goed voor je zijn?

Tandenknarsen is iets waarvan de meeste mensen denken dat het niet goed is, maar geloof het of niet: er zijn ook gezondheidsvoordelen. Het zou zelfs goed kunnen zijn voor je geheugen. We horen meer van Ghizlane Aarab, hoogleraar tandheelkunde aan de Universiteit van Amsterdam en tandarts. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
13/09/20235 minutes 26 seconds
Episode Artwork

Klimaatverandering slecht voor waterkwaliteit in rivieren

Wetenschappers hebben enorme hoeveelheden data verzameld en gebundeld over heel veel rivieren wereldwijd. Data over waterkwaliteit en klimaat-gebeurtenissen. Het blijkt dat klimaatverandering een negatieve impact heeft op de waterkwaliteit van rivieren. Dr. Michelle van Vliet vertelt over haar werk. See omnystudio.com/listener for privacy information.
12/09/20235 minutes 37 seconds
Episode Artwork

Partners veel vaker kopie dan tegenpool, zeggen onderzoekers

Tegenpolen trekken aan, we kennen hem allemaal. Maar heel veel bewijs is daar binnen onze relaties niet voor, zeggen onderzoekers. Sterker nog: wat betreft bepaalde kenmerken komen partners voor meer dan 80 procent overeen.   Van politieke standpunten, tot opleidingsniveau, geboortejaar, leefstijl en zelfs de leeftijd waarop we onze eerste seksuele ervaring hebben gehad: veel partners in relaties lijken behoorlijk op elkaar.  Dit zagen onderzoekers toen ze 200 papers bekeken, waarin 22 onderscheidende eigenschappen zijn bekeken van miljoenen mensen in man-vrouw relaties, tot zover terug als 1903. Daaraan voegden ze zelf een onderzoek toe naar 133 kenmerken van zo'n 80.000 mensen in same sex relaties.   In beide groepen vonden ze heel veel overeenkomsten tussen partners. Maar als het aankwam op dingen als lengte, gewicht, medische conditie en persoonlijkheid werd er wel veel variatie gezien.  In een paar wankele gevallen werden toch ook wat tegenpolen
11/09/20231 minute 56 seconds
Episode Artwork

Kauwtjes dumpen vrienden in ruil voor eten, maar familie is andere koek

Een kleine kraaiensoort blijkt nogal flexibel om te gaan met vriendschappen, als dat ze een voedselvoordeel oplevert. Maar als het aankomt op familie, is een beetje honger geen probleem. Engelse onderzoekers waren benieuwd naar het ontstaan van intelligentie. Ingewikkelde sociale constructies zouden daar volgens bestaande theorieën een grote rol bij hebben gespeeld. Zou een ander intelligent dier, de kraai, relaties kunnen aanpassen als dat een voordeel oplevert? Ja, was dus het antwoord. In het leefgebied van de wilde vogels, die al waren voorzien van een ringetje om hun poot met daarin een chip, werden twee voederkastjes neergezet met daarin hun lievelingssnack: meelwormen. De kraaien werden op papier in twee groepen verdeeld en de luikjes in de kasten gingen alleen open, als ze naast iemand uit dezelfde groep klaar gingen zitten. Ondanks dat dit in veel gevallen niet de kraaien waren waarmee ze al bevriend waren, hadden de vogels snel door wat er van ze we
11/09/20236 minutes 28 seconds
Episode Artwork

Buitenaards ruimteschip gevonden?

Een astrofysicus aan de universiteit van Harvard claim dat hij waarschijnlijk fragmenten van een buitenaards ruimteschip gevonden heeft. Professor Avi Loeb ligt onder vuur vanwege zijn beweringen maar zelf wijst hij alle kritiek van de hand als 'onwetenschappelijk'See omnystudio.com/listener for privacy information.
07/09/20236 minutes 19 seconds
Episode Artwork

XRISM Satelliet gaat röntgenfoto's maken van het heelal

Vannacht gaat ie de lucht in: de XRISM satelliet. Deze kunstmaan, met aan boord Nederlands-Zwitserse apparatuur gaat röntgenfoto's maken van het heelal. Een paar weken geleden moest de lancering nog worden uitgesteld wegens een orkaan maar om kwart voor 1 vannacht is het zo ver. Projectleider Jan-Willem den Herder vertelt over de aanstaande lancering.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
07/09/20236 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Mensheid stierf bijna uit

Zo'n 900 duizend jaar geleden stierf de mensheid bijna uit. Er waren destijds nog 1280 individuen over. Dat weten we dankzij DNA onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.
05/09/20235 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Tranen bevatten meer dan zout en water

Tranen zijn, dankzij nieuwe onderzoeksmethoden, een belangrijke manier om diagnoses te stellen. Dr. Marlies Gijs, universitair docent in Maastricht, ontdekte dat traanvocht ziektekiemen kan bevatten. Dat biedt belangrijke voordelen voor bijvoorbeeld patiënten wiens hersenvocht moet worden onderzocht. Tot op heden kon dat alleen met een invasieve ruggenprik, maar nu is het eenvoudig onderzoeken van traanvocht als alternatief beschikbaar.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
04/09/20235 minutes 31 seconds
Episode Artwork

Een simpele behandeling voor oudersdomsdoofheid

Ouderdomsdoofheid wordt veroorzaakt door het minder flexibel worden van de haartjes in het oor. De flexibiliteit van die haartjes wordt onder andere geregeld door cortisol. Wetenschappers kregen het voor elkaar om muizen weer beter te laten horen door hun cortisol te verhogen. Mogelijk werkt dit uiteindelijk ook bij mensen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
03/09/20231 minute 30 seconds
Episode Artwork

Sneller weefsel beoordelen

Met een nieuwe miscroscooptechniek kan weefselonderzoek in de toekomst veel sneller. Nu moeten artsen en patiënten in ieder geval 24 uur wachten voordat het weefsel kan worden bekeken. Met de Hoge harmonische generatie miscroscooptechniek kan het binnen 7 minuten, ontdekte Laura van Huizen, medisch natuurkundige van de VU. See omnystudio.com/listener for privacy information.
02/09/20231 minute 24 seconds
Episode Artwork

Slapen doe je zo

Ouderen slapen het beste in een kamer die tussen de 20 en 25 graden Celsius is. Als de kamer warmer is, tussen de 25 en de 30 graden, dan vermindert de effectiviteit, lengte en rust van de slaap tot wel 10 procent. See omnystudio.com/listener for privacy information.
01/09/20231 minute 10 seconds
Episode Artwork

4 mythes over hardlopen

Ban van Hooren is fanatiek hardloper en doet zijn promotieonderzoek naar hardloopblessures. Uit meta-analyses en empirische onderzoek ontdekte hij dat veel hardloperwijsheden helemaal niet bewezen effectief zijn: het type schoenen maakt niet zo gek veel uit, net als de ondergrond, de cooling down heeft geen bewezen effect op het herstel en de loopband hoeft niet op 1% helling te staan.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
31/08/20235 minutes 53 seconds
Episode Artwork

Water oogsten zoals een spin dat doet

Wetenschappers zijn geïnspireerd door de manier waarop spinnen water vangen in hun web en in hun vacht. Ze hebben papier ontwikkeld dat net als een spinnenweb water uit de lucht kan vangen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
30/08/20231 minute 8 seconds
Episode Artwork

Zo kan de natuur helpen in onze strijd tegen het water

Zoutwatermoerassen tegen de dijken kunnen helpen om de dijken te beschermen. Als de zogenaamde schorren succesvol zijn, en vol weerbarstige planten zitten, dan fungeren ze als golfbrekers. Bovendien zijn schorren in staat om stikstof en koolstof efficiënt te verwerken. Ecoloog en modelleur Jim van Belzen ontdekte dat schorren ecosystemen zijn die zich gedragen volgens de wiskundige catastrofetheorie; een ecosysteem blijft bestaan tot het kantelpunt wordt bereikt waarop het afgebroken wordt of juist de kans ziet om te floreren. Met deze kennis kunnen we de schorren helpen, zodat zij ons weer kunnen helpen.  Jim promoveert dinsdag 8 september op zijn proefschrift 'Worstelen en Bovenkomen'.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
30/08/20235 minutes 39 seconds
Episode Artwork

Voor dit nieuwe antibioticum worden bacteriën niet resistent

Er is een nieuw antibioticum ontdekt: Clovibactine. Het stofje is met een schepje uit de Noord-Amerikaanse grond opgevist en met een speciale methode opgekweekt. Het middel grijpt zich vast aan de bacterie op drie punten. Een van die punten kan bijna niet muteren. Daardoor kunnen bacteriën niet resistent worden tegen dit antibiotica.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
29/08/20236 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Nieuwe neefjes van de T-rex ontdekt

Archeologen hebben twee nieuwe dinosauriërs ontdekt. De Ajnabia odysseus en de Chenanisaurus barbaricus zijn verre neefjes van de Tyrannosaurus rex en ze leefden op de plek waar nu Casablanca ligt. En deze soorten vertellen ons meer over de omstandigheden waarin de dino's in het einde van het Krijt leefden. See omnystudio.com/listener for privacy information.
28/08/20231 minute 12 seconds
Episode Artwork

Hoe kan je het beste ontspannen?

Vragen van je kinderen tijdens het werk en werktelefoontjes tijdens het avondeten. Het is funest voor je productiviteit. Want mensen die vaak van rol moeten wisselen (van werknemer naar moeder of andersom) zijn moeier en daardoor minder productief. Onderzoeker Daantje Derks weet hoe je het beste kunt ontspannen na de werkdag.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
28/08/20236 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Een symbool zegt meer dan duizend woorden

We onthouden plaatjes makkelijker dan woorden. Uit recent onderzoek blijkt dat we symbolen beter onthouden dan woorden die hetzelfde betekenen. En dat geldt dus ook voor logo's - belangrijk nieuws voor marketeer dus. See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/08/20232 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Het koraal is nog niet verloren

Het lijkt erop dat koraal zich kan aanpassen aan klimaatverandering! Dat blijkt uit onderzoek van Newcastle University. See omnystudio.com/listener for privacy information.
26/08/20231 minute 30 seconds
Episode Artwork

Welk geluid maakt de sabeltandtijger?

Onder katachtigen zijn er twee groepen. Grote katten zoals leeuwen brullen, kleine katten zoals huiskatten spinnen. Maar welk geluid maakte de sabeltandtijger? See omnystudio.com/listener for privacy information.
25/08/20232 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Gedrag | Een goed cijfer zegt meer dan een slecht cijfer

Scholieren krijgen al snel 2 toetsen per week voor hun kiezen. En dus ook twee cijfers per week. Wat doen al die cijfers met kinderen?  Ontwikkelingspsycholoog Astrid Poorthuis onderzoekt het effect van cijfers op het zelfbeeld van jongeren en ontdekte dat hoe jongeren over een goed cijfer denken belangrijker is dan hoe ze over een slecht cijfer denken.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
24/08/20235 minutes 24 seconds
Episode Artwork

Gedrag | Waarom Tinder de kans op een relatie verkleint?

Als mensen uit 30 potjes jam kunnen kiezen, maken ze minder vaak een aankoop dan als ze uit 6 potjes jam kunnen kiezen. En na de aankoop zijn ze minder tevreden. Bij Tinder werkt het precies zo, ontdekte sociaal psycholoog Tila Pronk. Na 50 profielen accepteren vrouwen bijna niemand meer. Gelukkig heeft Tila tips! See omnystudio.com/listener for privacy information.
23/08/20237 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Gedrag | Het zesde zintuig van agenten

Agenten kunnen de toekomst voorspellen met behulp van hun zesde zintuig. Dat toonde socioloog Laura Keesman aan in haar studie naar belichaming van het politievak. De van kleinste bewegingen weten de agenten al waartoe het kan leiden. Schreeuwen? Dat kan escalatie betekenen. Omdraaien? Deze verdachte geeft zich over.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
22/08/20235 minutes 42 seconds
Episode Artwork

Gedrag | Slapen in een vreemde omgeving

Dat eerste nachtje in een hotel, op de camping of in een vakantiehuisje is altijd onwennig. En dat hebben honden ook. De eerste nachten in het asiel zijn ze vaak onrustig. Maar wordt het ooit hun thuis? Hoogleraar dierengedrag Saskia Arndt doet onderzoek naar dierenwelzijn en in een recente studie bestudeerde ze het slaapgedrag van honden in asiels.See omnystudio.com/listener for privacy information.
21/08/20236 minutes 2 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Hoe klinkt de zon?

De sterrenwacht in Utrecht heeft een radiotelescoop die het geluid van de zon kan ontvangen. Wetenschapsredacteur Sterre ten Houte de Lange ging erop af. See omnystudio.com/listener for privacy information.
20/08/20233 minutes 55 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Waar is het heelal van gemaakt?

Atomen kennen we. Maar blijkbaar is er ook nog donkere materie en donkere energie. De 'yin en yang' van het heelal. Henk Hoekstra maakt foto's die antwoord moeten geven op de vraag wat die donkere materie en donkere energie is. See omnystudio.com/listener for privacy information.
19/08/20233 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Kan er leven ontstaan zonder water?

Er is water gevonden in de binnenste schijf rond een nieuwe ster. Het kan dat zijn dat daar leven gaat ontstaan. Maar het is honderden lichtjaren verderop. Hoe doe je onderzoek naar systemen die lichtjaren van ons af staan. Daar kan je niet met een emmertje en een schepje naartoe. Hoe doen ze onderzoek naar sterren lichtjaren verderop? See omnystudio.com/listener for privacy information.
18/08/20232 minutes 42 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Een goedkope telescoop

Ruimtevaart kost klauwen met geld. Maar dat hoeft niet altijd. De Gusto-telescoop-missie kost met zo'n 40 miljoen maar een vijfde van gebruikelijke satelliet-missies die al snel 200-300 miljoen kosten. Met een ballon gemaakt van boterhamzakjes laten wetenschappers deze ballon vanaf het NASA-onderzoekscentrum McMurdo. Engineer Wouter Laauwen, die meewerkte aan de ontwikkeling van Gusto, was al eens op McMurdo en hij vertelt enige sappige details van het verblijf daar.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
17/08/20236 minutes 9 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Is er leven op Pluto?

Is er leven op Pluto? Kun je dansen op de maan? Is er een plaats tussen de sterren waar je heen kan gaan? Als het aan sterrenkundige Floris van der Tak ligt is het antwoord: ja!  Zelfs binnen ons eigen zonnestelsel, op onze 'eigen planeten' verwacht Floris leven. En buiten ons zonnestelsel is de kans op leven wat hem betreft vrij groot. Er is maar één klein minpunt: we hebben nog nooit aanwijzingen gevonden. Nog geen lichtflits. See omnystudio.com/listener for privacy information.
16/08/20236 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Spuitende zwarte gaten

Wie dacht dat zwarte gaten dingen waren waarin alles verdwijnt, die heeft het mis. Zwarte gaten trekken inderdaad alles aan in hun omgeving, maar als ze teveel materie eten, gaan ze scheten laten. Hoogleraar sterrenkunde aan de Universiteit Leiden en is senior scientist bij SRON Jelle Kaastra doet onderzoek naar de bewegingen rondom zwarte gaten. Met de nieuwe röntgensatelliet XRSM wordt zaterdag 26 augustus gelanceerd en daarmee hoopt Jelle het eetpatroon van zwarte gaten scherp in beeld te krijgen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
15/08/20235 minutes 46 seconds
Episode Artwork

Sterrenkunde | Het gevaar van vallende sterren

Wie afgelopen weekend een wens deed bij de vallende sterren, keek éigenlijk naar ruimtepuin dat met een rotsnelheid in onze atmosfeer opbrandde. De meeste meteorieten zijn maar klein, niet groter dan een tennisbal. Maar in juli vloog er een meteoriet zo groot als een flatgebouw rakelings langs de aarde.  Emeritus hoogleraar Theoretische sterrenkunde aan de Universiteit Leiden, Vincent Icke,  legt uit wat een meteorietenregen is en hoe bang we moeten zijn dat zo'n meteoriet op ons hoofd valt.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
14/08/20237 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Ah, zo laat een hagedis zijn staart teruggroeien

Hoe kan een hagedis zijn staart volledig laten teruggroeien, zonder littekenweefsel? Deze vraag houdt wetenschappers al tijden bezig, zeker binnen de regeneratieve geneeskunde.   Onderzoekers in Californië denken nu weer een stapje verder te zijn in het beantwoorden van die vraag. Twee celtypen blijken samen te werken om de nieuwe structuur, die voor een groot deel uit kraakbeen bestaat, voor elkaar te krijgen, ontdekten ze.   Bij mensen herstelt beschadigd kraakbeen niet vanzelf. Vooral als we ouder worden treedt veel slijtage en beschadiging op en omdat het lichaam daar dus niet goed genoeg voor corrigeert, kun je daardoor ernstige aandoeningen als artritis ontwikkelen.   Zouden we snappen hoe een hagedis dit oplost in zijn staart, dan kunnen we dit misschien nabootsen in de mens. In dit onderzoek is bestudeerd welke genen er actief zijn in het groeiproces. Specifieke genactiviteit onder bepaalde bindweefselcellen bleek de terug groei van kraakbeen mogelijk
13/08/20232 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Eén van de redenen voor het succes van zoogdieren? Klein beginnen.

Er zijn verschillende theorieën over hoe zoogdieren zo succesvol zijn geworden als ze nu zijn. Een evolutie van de tong, onder andere, maar ook een ander dieet. En welk dieet precies, dat denken onderzoekers nu te kunnen bevestigen.  Veel gewervelde dieren, waaronder vissen en reptielen, hebben een schedel en onderkaak die bestaat uit meerdere botjes. Ook de vroegste voorouders van moderne zoogdieren, die zo'n 300 miljoen jaar geleden leefden, hadden deze botstructuur.   Door de tijd heen is het aantal botjes afgenomen. De schedel en onderkaak werden veel simpeler. Er waren ook minder tanden. Nu denkt een groep internationale paleontologen te weten waarom, dankzij slimme computersimulaties.   De hypothese was dat deze veranderingen in botconstructie nodig waren om een sterkere beet of sterkere schedel te creëren, maar dat spreken ze tegen. Minder botten zorgde volgens hen voor een andere verdeling van druk in vroege zoogdieren. De stress verplaatste van het g
12/08/20232 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Biologie | Cellen kweken in het lab, maar dan met een robot

Cellen kweken in het lab is arbeidsintensief en luistert enorm nauw. Kunnen we dat proces niet veel beter door een robot laten doen? Dat is waar onderzoeker Sam van Beuningen van het UMC Utrecht aan heeft gewerkt. We gingen langs in het nieuwe celkweeklab om van dichtbij te zien hoe ver hij hiermee is. See omnystudio.com/listener for privacy information.
11/08/20237 minutes 39 seconds
Episode Artwork

Biologie | Wat we leren van andere zoogdieren over ons eigen kraakbeen

Kunnen we leren hoe we beschadigd kraakbeen in de mens beter kunnen repareren, door heel goed naar de structuur van botten en kraakbeen in andere zoogdieren te kijken? Onderzoeker Jos Malda van de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht denkt van wel. We gingen bij hem langs in het lab waar we stukjes dierenbot van over de hele wereld te zien kregen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
10/08/20238 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Biologie | Hoe wild is een wild dier nog?

Historicus Raf de Bont van de Universiteit Maastricht is gefascineerd door de relatie tussen mens en dier. Hij onderzoekt onder andere hoe wilde dieren in de afgelopen 150 jaar door ons mensen zijn verplaatst en wat dat voor effect heeft gehad. Met al die bemoeienis van ons mensen is de grotere vraag misschien wel: bestaat een echt wild dier nog wel? En kun je het überhaupt nog hebben over 'de wilde natuur' als er nergens op aarde meer een plekje is dat niet door ons is beïnvloed? Lees hier meer over het grotere project waar De Bont aan meewerkt: Moving Animals. Of bekijk hier een filmpje: Why historians should be interested in animals.See omnystudio.com/listener for privacy information.
09/08/20236 minutes 55 seconds
Episode Artwork

Samples uit luchtzuivering International Space Station doen nogal wat stof opwaaien

Als je denkt dat het stof in jouw huis erg is, think again. In de luchtzuiveringsinstallatie van het International Space Station vind je veel ergere dingen.  Gek eigenlijk dat het niet eerder is gedaan. Maar in een nieuw onderzoek van de Universiteit van Birmingham in samenwerking met NASA zijn samples genomen van het ruimtestof uit filters van het ISS. Daarin bleek een hogere concentratie schadelijke organische stofjes in te zitten dan in het gemiddelde westerse huishouden.   Waarom is dat goed om te weten? Omdat ze met deze kennis mogelijk de ontwerpen voor ruimtevoertuigen en -stations ietwat moeten bijschaven.  Wat ze precies in dat ruimtestof vonden waren restanten van verschillende soorten vlamvertragers, organofosforverbindingen (jep, dat wat ook in insecticide en zenuwgas zit), brandstofdeeltjes, PFAS en nog een paar door mensen gemaakte chemische verbindingen die gebruikelijk zijn voor schuim, isolatie en meubelmateriaal.   Gelukkig waren de
09/08/20232 minutes
Episode Artwork

Zeldzame vleesallergie nog een reden voor die tekencheck

Het ‘alfa-gal’-syndroom is een aandoening waarbij patiënten na het eten van zoogdierenvlees, zuivel en sommige medicijnen een uitgestelde allergische reactie krijgen als gevolg van tekenbeten. De teek die dit veroorzaakt komt vooral voor in de VS, maar verspreidt zich inmiddels verder, dankzij klimaatverandering.   Het is dan misschien vrij zeldzaam, met 15,000 gevallen per jaar in de VS is het aantal mensen dat deze aandoening krijgt aan het toenemen. Een ander probleem: vrijwel de helft van het zorgpersoneel in de VS dat werd ondervraagd heeft nog nooit van de ziekte gehoord. En van de mensen die er wel van hadden gehoord, bleek een derde niet zeker over het stellen van de diagnose.   Er is ook nog eens geen behandeling voor de aandoening en in sommige mensen is het een allergie voor het leven. Nog een reden om die tekencheck toch echt te doen, als je de natuur in bent geweest. Of: toch die bedekkende kleding aan te trekken - vergeet de hoge sokken niet - als je do
08/08/20231 minute 26 seconds
Episode Artwork

Biologie | Massagraf dino's is schat aan informatie over kuddegedrag

Kunnen we ook achter het gedrag komen van dieren die allang uitgestorven zijn? Dat vraagt bioloog Jimmy de Rooij van Naturalis zich af. Hij bestudeerde voor zijn promotieonderzoek een massagraf van Triceratopsen. Binnen het onderzoek bekeken ze zowel het sediment om de botten, als de botten zelf. En dat gaf ze allemaal hele interessante informatie over hoe de dieren geleefd moeten hebben en hoe ze zijn gestorven. See omnystudio.com/listener for privacy information.
08/08/20236 minutes 20 seconds
Episode Artwork

Biologie | Op naar ARTIS voor een mini-college microben en hun nut

We gingen langs in dierentuin ARTIS. Niet voor de olifanten, of de gorilla's, maar om meer te horen over beestjes die je met het blote oog niet eens kunt zien. Laborant Loek van Buuren vertelt dat niet alleen wij, maar ook de dieren in Artis niet zonder microben kunnen. Wist je bijvoorbeeld dat ze een luiaard helpen bij het opzetten van een draagbare snackbar? En dat ze verschillende vogels van zonnebrand voorzien?  De Artis Zoomeravonden zijn nog tot en met 2 september elke zaterdag tot zonsondergang te bezoeken. Met op 19 en 26 augustus om 16.30 ook weer 'De laborant vertelt' in het park.See omnystudio.com/listener for privacy information.
07/08/20235 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Supergroep van satellieten zoomt verder in op methaanuitstoot

Methaan is een broeikasgas dat een grote bijdrage levert aan klimaatverandering. Het is verantwoordelijk voor meer dan een derde van de opwarming van de aarde.   Er wordt dan ook veel onderzoek gedaan naar hoe we methaan-hotspots zo goed en snel mogelijk kunnen detecteren. Het Nederlandse instrument Tropomi aan boord van satelliet Sentinel-5P, dat dagelijks een rondje om de wereld doet, vond zo al meerdere verrassende bronnen van uitstoot. Maar Tropomi kan inzoomen tot op een oppervlakte van 7 bij 5.5 vierkante kilometer. Dat is nog best een groot gebied, als je precies wilt weten waar de bron zit.   Gelukkig krijgt het instrument onder andere hulp van de Sentinel-2 satelliet. Die doet vijf dagen over een rondje, maar kan wel tot op 20 meter nauwkeurig inzoomen. Maar het kan nog wat beter, zeggen SRON-onderzoekers nu. Als ook Sentinel-3 een steentje bijdraagt.  Onder ideale omstandigheden kan deze satelliet namelijk inzoomen tot op 500 bij 500 vierkante meter
06/08/20231 minute 58 seconds
Episode Artwork

Kunnen mensen deepfake-spraak van echte spraak herkennen? Niet echt.

Stemmen kunnen steeds realistischer worden nagemaakt met behulp van kunstmatige intelligentie. Horen we straks het onderscheid nog wel? Nee, zeggen onderzoekers. Sterker nog: dat kunnen we nu al niet zo goed.   Het is niet het eerste onderzoek waarin hiernaar gekeken is, maar wel het eerste waarin ook een andere taal dan Engels is gebruikt. De onderzoekers trainden een bestaand algoritme met twee openbare spraak-datasets. Eentje in het Engels en eentje in Mandarijn. Daarmee creëerden ze in beide talen 50 deepfake spraakvoorbeelden, die anders waren dan de voorbeelden waarmee het algoritme was getraind.   Meer dan 500 proefpersonen kregen zowel kunstmatig gemaakte samples als echte spraakvoorbeelden te horen en moesten aangeven welke echt waren en welke niet. In meer dan een kwart van de gevallen lukte dat ze niet. En dat werd amper beter nadat ze tips kregen om deepfakes te herkennen.   Die uitkomst suggereert dat we het met de nieuwere algoritmes, waaruit sa
05/08/20232 minutes 18 seconds
Episode Artwork

De zwezerik: toch geen nutteloos orgaan op latere leeftijd?

De zwezerik of thymus is een orgaan achter het borstbeen. In de kindertijd speelt het een belangrijke rol bij de ontwikkeling van ons afweersysteem. De zwezerik maakt namelijk afweercellen en cellen die onthouden hoe we bepaalde afweerstoffen maken tegen allerlei bacteriën en virussen.  Als iemand volwassen wordt, verschrompelt de zwezerik en blijft er weinig van over. Het idee was daarom lang dat dit orgaan op latere leeftijd geen functie meer heeft. Het wordt zelfs regelmatig verwijderd bij operaties, om beter bij het hart en de bloedvaten te kunnen.   Nu denken onderzoekers dat we dit beter niet meer kunnen doen. Ze vergeleken meer dan 1000 volwassenen waarbij het orgaan tijdens een operatie was verwijderd, met evenveel volwassenen die vergelijkbare operaties ondergingen, maar waarbij het orgaan niet was verwijderd.  Vijf jaar na de operatie was de kans op overlijden voor de groep zonder zwezerik 2.9 keer groter. Deze groep had ook een 2 keer zo grote kans
04/08/20231 minute 38 seconds
Episode Artwork

Onze planeet | Het effect van baggeren en opspuiten op het leven in de bodem

In Nederland doen we graag dingen met zand. Sterker nog: we moeten wel als laag landje. We baggeren, we spuiten stranden op... maar wat is het effect daarvan op de beestjes in de bodem?  Onderzoeker Tjitske Kooistra van het NIOZ zoekt dat uit voor één specifiek diertje: de platte slijkgaper. We gingen bij haar langs om meer te horen over haar onderzoek.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
03/08/202312 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Boomringen geven nieuw inzicht in klimaat van de middeleeuwen

Een analyse van 1170 jaar aan Noord-Europese boomringdata geeft onderzoekers nieuwe kennis over het klimaat in de middeleeuwen. Het was waarschijnlijk een stuk kouder dan gedacht en dat is niet bepaald goed nieuws.  Tel de groeiringen van een boom en je weet hoe oud hij is. Maar uit die ringen kun je - net als bij schelpdieren - nog veel meer informatie halen. Bijvoorbeeld over de omstandigheden waarin de boom elk jaar groeide. Dat maakt het een interessante extra bron voor klimaatwetenschappers.  Nieuw onderzoek laat zien hoe interessant precies. Over sommige periodes in de geschiedenis bestaat, zeker lokaal, nogal wat onduidelijkheid als het aankomt op het heersende klimaat van die tijd. Dat geldt bijvoorbeeld voor het jaar 950 tot 1250.   Volgens veel modellen was het toen koeler dan nu. Maar sommige boomringdata wijst juist naar het tegenovergestelde: het was toen warmer. Dankzij de analyse van 50 miljoen individuele houtcellen uit 188 levende en dode gro
02/08/20232 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Onze planeet | Wat is er voor geks aan de hand in deze Groenlandse fjord?

Het is belangrijk om het smeltgedrag van de gletsjers in Groenland zo goed mogelijk te begrijpen en voorspellen. Dat gedrag kan per locatie alleen net weer anders zijn en dan zul je er toch echt heen moeten om erachter te komen hoe het precies zit.  Dat is bijvoorbeeld het geval in één specifieke Groenlandse fjord. Daar is iets vreemds aan de hand waar onderzoeker Anneke Vries van het NIOZ en de Universiteit Utrecht meer over kan vertellen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
02/08/202313 minutes
Episode Artwork

Onze planeet | Deze bacterie ruimt ammoniak voor ons op en produceert tegelijk raketbrandstof

Steeds vaker ontdekken we bacteriën met handige trucjes die we in ons voordeel kunnen gebruiken. Voor één soort - die zich al bewezen heeft als belangrijke schoonmaakhulp - heeft een onderzoeker bijzondere plannen. De anammox-bacterie, die begin jaren negentig is ontdekt, vind je al in meerdere afvalwaterzuiveringsinstallaties in Nederland. Daar zuivert het beestje ammoniak voor ons uit het water. Maar in deze bacterie gebeurt nog iets bijzonders. Terwijl hij van ammoniak onschadelijk stikstofgas maakt, produceert hij als tussenstap hydrazine. Hydrazine wordt onder andere gebruikt als raketbrandstof.  Wat nou als het enzym dat hiervoor verantwoordelijk is uit deze bacterie gehaald kan worden, om het vervolgens te gebruiken om energiezuinig van een afvalproduct een commercieel product te maken? Dat is één van de dingen waar onderzoeker Laura van Niftrik van de Radboud Universiteit - expert op het gebied va
01/08/20236 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers passen fruitvliegjes zo aan dat ze kunnen voortplanten zonder man

Sommige dieren, waaronder enkele vogelsoorten, hagedissen en krokodillen, kunnen het van nature: zonder bevruchting van een mannetje toch zwanger worden van een jong.  Andere dieren, zoals de mens, maar evengoed de meeste fruitvliegjes, lukt dat niet. Laten we daar eens even verandering in brengen, dachten Britse onderzoekers. Nou ja, even. Zes jaar deden ze erover, met behulp van 220.000 vliegjes, om te laten zien dat het kan.   Eerst brachten ze de genen in kaart van een fruitvliegsoort die dit wel kan en zo konden ze bepalen welk gen verantwoordelijk was voor deze skill. Ze vonden eenzelfde gen in de vliegjes die het niet konden en pasten deze zo aan dat ook bij hen dit gen tot expressie kwam.   De genetisch aangepaste vrouwtjesvliegjes wachtten nog wel even met de maagdelijke zwangerschap. Gemiddeld 40 dagen. Voor het geval er toch nog een mannetje voorbijvloog. Maar daarna gingen ze zelf succesvol aan de slag. Nakomelingen van deze vliegjes bleken beide
01/08/20232 minutes 32 seconds
Episode Artwork

Onze planeet | Hoe een mysterieuze lijn door Indonesië diersoorten heeft verdeeld

Het is al lange tijd een groot mysterie: hoe kan het dat aan weerszijden van een denkbeeldige lijn die door Indonesië loopt, totaal verschillende diersoorten te vinden zijn? Onderzoeker Lydian Boschman van de Universiteit Utrecht heeft voor ons het antwoord. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Paleoenvironments shaped the exchange of terrestrial vertebrates across Wallace’s Line.  Of hier: Why are there hopping mice in Australia but no kangaroos in Asia? It’s a long storySee omnystudio.com/listener for privacy information.
31/07/20236 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Zo klinkt een twinkelende ster

Soms lijken sterren net te twinkelen, maar wat je in zo'n geval eigenlijk ziet is een beïnvloeding van het sterlicht terwijl het door de atmosfeer naar de aarde reist. Toch hebben sterren ook een aangeboren manier van twinkelen, die in gang wordt gezet door golvende gaststromen die door de ster heen bewegen. Iets wat vanaf de aarde niet te zien is, ook niet met huidige telescopen.   Maar onderzoekers hebben dit mechanisme nu wel in 3D nagemaakt. Een simulatie van een golf van energie die van de kern van een grote ster naar zijn oppervlakte rimpelt. Dankzij dit computermodel kunnen ze nu ook een betere inschatting maken van hoeveel sterren op deze manier twinkelen en hoe hevig het effect van de golven moet zijn per ster.   Wat ze ook hebben gedaan is het omzetten van deze golven van gas naar geluid. Waarbij wel gespeeld is met de frequentie om het hoorbaar te maken voor onze oren. In de audio hoor je hoe dat klinkt: iets minder schattig dan je wellicht zou denken.
30/07/20232 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Ratten kietelen in naam van de wetenschap

Geluiden zoals lachen hebben een belangrijke functie in speelgedrag. Als kinderen speel-vechten dan houden ze deze signalen ook in de gaten bij elkaar om te bepalen of ze door kunnen gaan of niet.  Achter het produceren van die geluiden tijdens spel moet haast wel een georganiseerd hersenmechanisme zitten, menen onderzoekers. En om dat te onderzoeken, grepen ze terug op een ouderwets potje kietelen. Maar dan wel bij ratten.  Daar ontstond gelijk een uitdaging. Want een dier gaat over het algemeen niet gezellig spelen als het angstig is of beperkt wordt qua bewegingsruimte. Daarom werden deze ratten eerst wat meer gesocialiseerd. Ze raakten gewend aan meer ruimte en een menselijk speelmaatje, dat hun vervolgens plagend kietelde, terwijl hun geluiden en hersenactiviteit werden gemeten.   Zo vonden de onderzoekers een structuur in de hersenen van de ratten die essentieel bleek te zijn voor spelen en lachen. Was een rat niet op zijn of haar gemak, of zelfs angsti
29/07/20232 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Het lichaam | Het immuunsysteem helpen vechten tegen ziektes, met nanotechnologie

Ons immuunsysteem speelt bij veel grote ziektes een essentiële rol. De cellen die in het geval van ziekte aan de slag gaan - onze immuuncellen - worden aangemaakt in ons beenmerg. Wat nou als we daar de grootouders en ouders van die cellen kunnen helpen om sterkere kinderen te maken?  Onderzoeker Willem Mulder (TU Eindhoven) en zijn collega's denken dat het kan. Met nanotechnologie en de juiste mensen. In deze audio hoor je ook onderzoeker Roy van der Meel en Marta Mapelli, operations manager van BioTrip.See omnystudio.com/listener for privacy information.
28/07/202312 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Het lichaam | Kraakbeen printen van onze eigen cellen

Schade aan ons kraakbeen herstelt niet vanzelf. Wat nou als we straks gewoon een nieuw stukje kunnen uitprinten? Op maat gemaakt. Van onze eigen cellen. We gingen langs bij onderzoeker Jos Malda van het UMC Utrecht om hier meer over te horen.See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/07/202310 minutes 46 seconds
Episode Artwork

We schatten het gewicht van onze eigen handen totaal verkeerd in

Hoeveel weegt je hand? Volgens Engelse onderzoekers denken mensen dat hun handen veel lichter zijn dan daadwerkelijk het geval is. Sterker nog: ze zitten er 50 procent naast.  Om dit onderzoek te kunnen doen, moest eerst worden gekeken: hoe meet je hoe zwaar iemand denkt dat een hand is? Ze losten het zo op: deelnemers moesten bepalen of gewichtjes die aan een polsbandje waren gehangen meer of minder wogen dan hun eigen hand. Zo konden ze zien dat mensen het gewicht van hun hand met gemiddeld 49,4 procent onderschatten. Als ze voor de proef handoefeningen hadden gedaan, dan werden handen zwaarder ingeschat.   Waarom zou ons lichaam niet gewoon doorgeven hoe zwaar die handen echt zijn? En waarom verschilt dit gevoel per situatie? Denk bijvoorbeeld aan hoe zwaar je oogleden kunnen voelen als je moe bent, of hoe het soms voelt dat je echt niet meer van de bank kan komen.   De onderzoekers denken dat deze misperceptie helpt om onze bewegingen moeitelozer te laten
26/07/20231 minute 55 seconds
Episode Artwork

Het lichaam | Mini ruggengraatjes laten groeien in het lab

Onderzoeker Marek van Oostrom van het Hubrecht Instituut in Utrecht laat in schaaltjes in het lab kleine ruggengraatjes groeien. Waarom? Om erachter te komen hoe wervels nou precies ontstaan, wat voor rol de timing daarbij speelt en waar het allemaal mis kan gaan. Zo hoopt hij eerst het proces beter te begrijpen en uiteindelijk hopelijk mensen met die kennis te kunnen helpen. Meer lezen over het werk van de onderzoekersgroep waarin Van Oostrom zit kan hier: Sonnen: Signaaldynamiek en hier Signalling Dynamics in Tissue Biology. See omnystudio.com/listener for privacy information.
26/07/20236 minutes 39 seconds
Episode Artwork

Het lichaam | Implantaten die helpen bij herstel en daarna oplossen

Het is tijd voor een nieuwe generatie implantaten. Implantaten die het lichaam niet in de weg zitten, maar het helpen om zelf te herstellen. We gingen langs bij de TU Eindhoven, om van twee onderzoekers te horen hoe ver ze hiermee zijn.  In deze audio hoor je onderzoekers Dan Jing Wu van start-up VivArt-X waar ze momenteel werken aan nieuwe borstimplantaten en Bart Sanders van Stentit, waar nieuwe oplosbare stents worden ontwikkeld. See omnystudio.com/listener for privacy information.
25/07/20239 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Het effect van Saharastof op de hoeveelheid methaan in de atmosfeer

Methaan is een broeikasgas dat een grote bijdrage levert aan klimaatverandering. Het is verantwoordelijk voor meer dan een derde van de opwarming van de aarde. De hoeveelheid methaan in de atmosfeer neemt nog altijd rap toe, waarbij de grootste toenames tot nu werden gemeten in 2020 en 2021. En het grootste gedeelte van die toename van methaan komt door ons.  Toch denken wetenschappers dat methaan uit biologische bronnen, waaronder drasland en agricultuur, wellicht een veel groter effect heeft op de snelle groei van uitstoot dan lang werd gedacht.   Op basis van metingen boven de Noordelijke Atlantische Oceaan denken onderzoekers dat stofdeeltjes uit Noord-Afrika in combinatie met zeewater druppeltjes hebben bijgedragen aan het afbreken van uitgestoten methaan in de atmosfeer.   Die afbraak is op wereldschaal wellicht niet al te groot, maar het zorgt er wel voor dat moleculen die worden gebruikt om de bron te bepalen van methaanuitstoot in andere hoeveelheden
24/07/20232 minutes 10 seconds
Episode Artwork

Het lichaam | De link tussen darmbacteriën en temperament

Onderzoekers willen weten of er een link te vinden is tussen de bacteriën die in onze darmen leven en ons temperament. Om het antwoord op die vraag te vinden gaan ze onder andere tijdens Lowlands poepsamples verzamelen. Festivalgangers krijgen toegang tot een ruim en schoon toilet, waar ze zo lang op mogen zitten als nodig, als ze maar aan het eind een poepsample inleveren en een vragenlijst invullen.  In deze audio leggen UMCG-onderzoekers Iris Sommer en Jenny Borkent uit hoe ze het precies gaan aanpakken en waarom ze dit zo graag willen bestuderen. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Shitty Science tijdens Lowlands Festival.  Op 24 augustus verschijnt bij BNR ook de podcastserie Baan door het brein met Iris Sommer.See omnystudio.com/listener for privacy information.
24/07/20237 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Vissen wachten netjes op hun beurt bij smalle doorgangen om opstoppingen te voorkomen

De tropische neontetra - een kleine vissoort van zo'n 3 centimeter met felle kleurtjes die oorspronkelijk uit Zuid-Amerika komt - houdt er keurige manieren op na. Komt een school van deze visjes een smalle doorgang tegen, dan proberen ze niet met z'n allen als eerste er doorheen te persen, nee, ze vormen een keurige rij.  Onderzoekers kwamen hierachter tijdens experimenten waarbij een school van 30 van deze visjes in een tank onrustig werd gemaakt door een visnet er doorheen te halen. Een beweging die de vissen natuurlijk zo snel mogelijk uit de weg gingen. Nou had elke tank een kleine opening waardoor ze konden ontsnappen, die varieerde in grootte van 1,5 tot 4 centimeter.   De onderzoekers zagen dat de vissen niet geheel onverwachts sneller wegkwamen door grotere openingen, daar pasten ze natuurlijk ook naast elkaar. Maar wat de grootte van de opening ook was, ze bewogen er in een constante snelheid doorheen, zonder op elkaar te botsen, waarbij de laatste paar visj
23/07/20232 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Hoe kunnen paddenstoelen honderden jaren oud worden zonder kanker te krijgen?

Met iedere celdeling neemt het risico op kanker toe. Een langlevende soort zoals de olifant zou dus vaker kanker moeten krijgen dan een kortlevende soort zoals de muis. Maar in 1975 bleek al dat dit niet zo is en dat er maar weinig variatie is in kankerrisico tussen diersoorten.   Tussen schimmelsoorten is die variatie er wel. Onderzoekers van Wageningen University &amp; Research hebben een idee hoe dat kan. Langlevende, langzaam groeiende schimmels, zoals heksenringvormende soorten die tot wel honderden jaren oud kunnen worden, lijken met een speciale manier van celdeling mutaties geen kans te geven, waardoor het risico op kanker drastisch lager ligt.    Cellen in het ondergrondse netwerk van deze schimmels hebben twee celkernen. Als een eindcel in een schimmeldraad deelt, neemt één van de twee kernen een ‘omweg’ naar de dochtercel. Dat doet hij door eerst naar een tijdelijke zijcel, of zijtak, te migreren, die later fuseert met de dochtercel. Zo ontstaat een soort
22/07/20232 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Alleen sporten in het weekend is even gezond voor je hart, zeggen onderzoekers

Sport en beweging: ons lichaam kan niet zonder. Maar niet iedereen heeft tijd en energie om doordeweeks aan de bak te gaan. Ben jij iemand die alleen in het weekend sport, dan hebben onderzoekers uit de VS goed nieuws: voor je gezondheid is dat helemaal prima.  Als je nou aan het trainen bent voor een specifiek doel, of je wilt je spieren op een bepaalde manier opbouwen, dan zou een ander schema waarschijnlijk beter werken, maar al je sportactiviteit concentreren in een langere sessie op één of twee dagen is voor je hart geen probleem.   Voor dit onderzoek bestudeerden wetenschappers de data van bijna 90.000 mensen. Of deze mensen nou verspreid, of geconcentreerd op één of twee dagen de aanbevolen 150 minuten per week bewogen: het had een vergelijkbaar verlagend effect op het risico op hartklachten of infarcten, als het naast de data van mensen werd gelegd die niet of amper sporten.   In vervolgonderzoek willen ze nog gaan kijken of deze vergelijkbare gezondh
21/07/20231 minute 40 seconds
Episode Artwork

James Webb spot bijzondere stofdeeltjes in het vroege universum

De James Webb Telescoop heeft weer eens wat bijzonders gespot: complexe stofdeeltjes in het hele vroege universum. Vergelijkbare deeltjes zijn al wel eens gevonden op veel latere momenten, maar nog nooit zo ver terug.  De stofdeeltjes zijn ook nog eens net even anders dan wat eerder is gezien, wat het ook een extra spannende vondst maakt. De onderzoekers willen nu naar een nog groter aantal sterrenstelsels gaan kijken om te zien hoe vaak dit voorkomt en of ze ook kunnen achterhalen hoe de deeltjes zo snel hebben kunnen ontstaan. Zijn het supernova's geweest? Of is er misschien een andere, nog onbekende manier waarop dit kan gebeuren?  In deze audio hoor je onderzoeker Joris Witstok van de universiteit van Cambridge. Lees hier meer over het onderzoek: Webb sees carbon-rich dust grains in the first billion years of cos
20/07/20235 minutes 52 seconds
Episode Artwork

Onderzoek naar zelfcontrole: vergeet de invloed van culturele normen niet

Het is een bekend experiment met kinderen: je legt een snoepje neer, zegt dat ze daar niet aan mogen zitten en verlaat vervolgens de kamer.   Hoe een kind daarop reageert, en of het toch het snoepje pakt, kan behoorlijk wat zeggen over karakter en zelfs - menen onderzoekers - over latere schoolprestaties, gezondheid en relaties.   Toen een vergelijkbare test zowel in Amerika als Japan werd gedaan en deze naast elkaar werden gelegd, zagen ze opmerkelijke verschillen. Amerikaanse kinderen wachten minder dan 4 minuten voordat ze het snoepje in hun mond stopten. Japanse kinderen: 15 minuten.Maar, ging het niet om een snoepje, maar om een cadeautje dat niet uitgepakt mocht worden, dan lukte het juiste de Amerikaanse kinderen om langer te wachten. Beide groepen lieten dus zelfcontrole zien, alleen in een andere context.   Wat dit laat zien is dat culturele normen de uitkomst van zo'n test nogal kunnen beïnvloeden. En dat zou meegenomen moeten worden in psyc
19/07/20231 minute 42 seconds
Episode Artwork

Uniek fossiel gevonden van een zoogdier dat een hap neemt uit een dinosaurus

Een 125 miljoen jaar oud fossiel - gevonden in China - laat een zoogdier zien dat een hap neemt uit een dinosaurus. Het is absoluut een unieke vondst, maar hoeveel kunnen de onderzoekers echt zeggen over deze versteende interactie?  We bespreken het met paleontologen Melanie During van de universiteit van Uppsala in Zweden en Jimmy de Rooij van Naturalis. Meer lezen over het onderzoek: An extraordinary fossil captures the struggle for existence during the Mesozoic.See omnystudio.com/listener for privacy information.
19/07/20236 minutes 55 seconds
Episode Artwork

Overleving kinderen met acute lymfatische leukemie naar 94 procent gestegen

De vijfjaarsoverleving van alle kinderen met acute lymfatische leukemie is gestegen naar 94 procent, blijkt uit onderzoek van het Prinses Máxima Centrum in Nederland.  De vijfjaarsoverlevingskans voor kinderen met deze vorm van kanker - de meest voorkomende kinderkankersoort in Nederland - is sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw enorm gestegen. Van 0 procent voordat met behandelen werd begonnen, naar 94 procent na dit laatste onderzoek. Daarin is voor een aantal subgroepen gekeken hoe de behandeling nog beter kon. In één groep lukte dat door een jaar langer te behandelen en in drie andere groepen door een medicijn terug te schroeven dat voor veel bijwerkingen zorgde. We bespreken de uitkomst met Rob Pieters, kinderoncoloog en medisch directeur van het Prinses Máxima Centrum. Lees hier meer: Overleving kinderen met acute ly
18/07/20236 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Kieskeurige groene zeeschildpadden eten al duizenden jaren bij dezelfde eetgelegenheid

Al 3000 jaar bezoeken generaties van groene zeeschildpadden dezelfde zeegrasvelden om te voeden. Het is kennis die kan helpen bij het beschermen van de soort.   Dat zeeschildpadden hun helen leven migreren tussen broedgebieden en voedselgebieden, dat wisten we al. Maar dat velen generaties na elkaar dezelfde kieskeurigheid voor hun eten laten zien, dat was nog onbekend.  Tegen de tijd dat jonge zeeschildpadjes uit het ei komen, zijn hun ouders allang met de horizon vertrokken. Als de jonge diertjes de onhandige tocht van het nest naar de zee overleven, drijven ze vaak jaren een beetje rond, nog niet in staat om lange afstanden af te leggen. In die periode eten ze vrijwel alles. Maar na een jaar of vijf zwemmen ze, net als hun ouders, naar specifieke locaties om te eten en is zeegras het enige op het menu. Nou wordt wereldwijd veel moeite gedaan om nesten te beschermen en te zorgen dat baby schildpadjes het water halen, maar zeegrasvelden, daar was nog weinig
17/07/20232 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Nachtegalen passen razendsnel toonhoogte aan op concurrenten

Als we met iemand praten passen we ons op allerlei manieren aan. Onze gezichtsuitdrukking kan veranderen, onze houding en zelfs de grootte van onze pupillen.  Ook de timing en toonhoogte van ons stemgeluid passen we aan. Onderzoekers waren benieuwd hoe dieren dit doen. Specifieker: hoe zangvogels dit doen. Ze bestudeerden zangduels tussen mannelijke nachtegalen tijdens het broedseizoen in Duitsland en ontdekten dat ze enorm goed zijn in het razendsnel op elkaar aanpassen van hun toonhoogte. En hoe sneller ze reageerden, hoe beter ze de toon van een ander mannetje konden nadoen. Hetzelfde gebeurde als de vogels kunstmatige fluitjes of het gefluit van een mens hoorden. Toen de onderzoekers als extra check hetzelfde onderzochten in het overwintergebied van de vogels in Gambia werden ze verrast: ondanks dat het niet de tijd van het jaar was om vrouwtjes te imponeren, lieten de mannetjes ook nu hetzelfde trucje zien. Wat suggereert dat het meerdere functies heeft.
17/07/20236 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Hoe de evolutie zeeslangen hun kleurenzicht teruggaf

Het komt regelmatig voor dat de evolutie iets wijzigt aan de lichtgevoelige receptoren die een grote rol spelen bij het zicht van een dier. Meestal gaat het dan om een verlies van genen die verantwoordelijk zijn voor deze receptoren.   Zo kan een soort bijvoorbeeld sommige kleuren minder goed zien, of zelfs helemaal niet meer. Veel zeldzamer is het wanneer juist nieuwe receptoren ontstaan. Eén keer eerder is dit gezien, bij een Zuid-Amerikaanse slang. In nieuw onderzoek voegen ze daar een tweede soort aan toe: de ringvormige zeeslang. Ook daarbij vond deze opmerkelijke ontwikkeling plaats.   Het dier leeft in wateren rond Australië en Azië en het lijkt erop dat het een uitgebreid palet aan kleuren kan zien, terwijl zijn voorouders die mogelijkheid juist waren kwijtgeraakt.   Om hierachter te komen hebben de onderzoekers de optische genen van vijf verschillende slangensoorten onderzocht. Enkele vroege slangen raakten sommige optische genen kwijt omdat ze een t
16/07/20232 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Zakpijp-fossiel schuift mogelijk het ontstaan van gewervelde dieren een flink stuk op

In 2019 belandde een fossiel niet groter dan een vinger op het bureau van een paleontoloog van de universiteit van Harvard. A jaren lag het exemplaar in een la van een museum. Gevonden in het westen van Utah, dachten ze destijds dat het om een in de zee levende ongewervelde zakpijp moest gaan. Een diertje dat een verre voorouder deelt met alle gewervelden. En dus ook met ons.   Als het inderdaad om een oude zakpijp ging, wist de onderzoeker, dan was dat enorm bijzonder. Het is een groep waar amper fossielen van worden gevonden. Het was dus niet niks toen het inderdaad om een uitzonderlijk goed bewaard gebleven zakpijp-fossiel bleek te gaan van 500 miljoen jaar oud. Ook nog eens vrijwel een kopie van sommige nog bestaande zakpijpen.   Tegenwoordig leven er wel 3000 soorten. Te vinden in alle oceanen. Ze hebben een levenscyclus van twee fasen. Eerst zwemmen ze rond als een soort kikkervisje, een voorloper van de ruggengraat in zich dragend, dan settelen ze ergens waar
15/07/20232 minutes 38 seconds
Episode Artwork

Astronomen vinden zeldzame ultrakoude bruine dwergster

Kouder dan een kampvuur en kleiner dan Jupiter, is de bruine dwergster die astronomen hebben gespot. Het is niet de koudste ster ooit gevonden, maar wel de koudste die met behulp van radiogolven is gezien. En dat maakt het een bijzondere vondst.   Slechts 10 procent van alle bruine dwergsterren produceert radiogolven. Waarom sommige het wel doen, maar andere niet en hoe ze het precies doen is nog grotendeels een raadsel. Hoe onze zon magnetische velden en radiogolven maakt, daar hebben onderzoekers wel ideeën over.   Maar terwijl onze zon een oppervlaktetemperatuur van zo'n 5600 graden heeft, is deze pas ontdekte bruine dwergster niet warmer dan 425 graden. Kouder dan een gemiddeld kampvuur. Best knap dat de ster radiogolven produceert die hier op aarde - zei het met de nieuwste telescopen - te meten zijn.   De onderzoekers van de universiteit van Sydney zijn blij met deze kans om meer te weten te komen over ultrakoude bruine dwergsterren. Het kan uiteindelij
14/07/20232 minutes 23 seconds
Episode Artwork

Waarom kijken we weg van enge dingen?

Onderzoekers waren benieuwd wat er in de hersenen gebeurt als we wegkijken van iets engs. Om daarachter te komen deden ze een experiment met fruitvliegjes.  Waarom doen we onze handen voor onze ogen bij die ene scène in een horrorfilm? Of kijken we weg als iemand anders iets engs doet? Deze reactie verschilt natuurlijk per persoon, maar mogelijk wordt het wel door eenzelfde mechanisme aangestuurd.  Nou kun je in de hersenen van mensen - vooral ethisch gezien - een heleboel dingen niet bekijken wat in fruitvliegjes wel kan. Eerst keken ze wat er het brein gebeurde bij fruitvliegjes die al een beetje bangig waren gemaakt, wanneer ze een spinachtig object tegenkwamen op hun pad. De vliegjes wenden zich in deze situatie snel af. Fruitvliegjes die niet in een staat van hoge alertheid verkeerden deden dit niet. Toen ze vervolgens in de hersenen keken naar deze reactie, zagen ze dat een cluster van zo'n 20 tot 30 neuronen golven van het stofje tachykinine in gang ze
13/07/20235 minutes 21 seconds
Episode Artwork

Megalodon toch geen snelle zwemmer, maar wel een hele hongerige

Bijna overal ter wereld kwam hij voor, de 3,6 miljoen jaar geleden uitgestorven reuzenhaai megalodon. Gigantisch veel weten we niet over de enorme haaiensoort, want onderzoekers hebben weinig bruikbare fossielen om mee te werken. Een paar tanden, wat wervels. Veel is het niet.   Toch zijn er zeker wat ideeën. Over zijn grootte – gedacht wordt dat hij wel 20 meter lang kon worden, leefomgeving en zelfs zwemsnelheid. Over dat laatste denken onderzoekers nu nieuwe informatie te hebben, op basis van kleine schubben niet groter dan zandkorrels die zijn gevonden. Het idee was lang dat megalodon een snelle zwemmer was, maar toen de onderzoekers de schubben bestudeerden zagen ze dat die niet de juiste vorm hadden voor een snelle zwemmer. De haai was waarschijnlijk - met zo'n 2 kilometer per uur - eerder een vrij langzame cruiser, die af en toe een sprintje trok om een snackie te vangen.   Nou is een andere gedachte dat de haai - in ieder geval gedeeltelijk - warmbloe
12/07/20232 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Kunnen we stilte horen of niet?

Nemen we stilte waar op dezelfde manier als we geluid waarnemen? Of is het slechts het ontbreken van iets wat we kunnen waarnemen? Op die vraag denken onderzoekers het antwoord te hebben. Ze deden een serie experimenten met daarin geluidsillusies. Deelnemers kregen twee voorbeelden te horen van een toon. In voorbeeld één werd deze even onderbroken, in voorbeeld twee liep deze door. Voor heel veel mensen klinkt het tweede voorbeeld daardoor langer, terwijl beide blokjes toch echt even lang waren. Het idee van de onderzoekers was: stel we vervangen die toon met stilte - dus we draaien het om - reageren we dan hetzelfde op deze illusie? Nemen we de stiltes op dezelfde manier waar als geluid?  Het antwoord was ja. Ze zagen exact hetzelfde gebeuren als ze het experiment herhaalden met blokjes van stilte in plaats van geluid. Natuurlijk hebben we ze in de uitzending ook even geprobeerd. Lees hier meer over het onderzoek: <a href="https://www.scientificamerican.com/
12/07/20236 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Een zacht implanteerbaar robothart voor mensen met ernstig hartfalen

Een consortium van Nederlandse onderzoekers heeft een flinke subsidie gekregen voor het verder ontwikkelen van een zacht implanteerbaar robothart voor mensen met ernstig hartfalen.  Voor sommige hartpatiënten is een harttransplantatie nog de enige optie, maar er zijn maar heel weinig beschikbare donorharten. Dat betekent dat een heleboel mensen niet eens op de wachtlijst komen te staan.  In sommige gevallen kan een patiënt als tijdelijke oplossing een steunhart krijgen. Maar ideaal is dat niet. Deze apparaten zijn vaak van metaal, ze veroorzaken regelmatig bloedstollingen en de energietoevoer gaat via een snoer dat van buiten het lichaam in moet.  Daar kwam het idee vandaan om een hybride hart te ontwikkelen dat geschikt is voor transplantatie. Een zacht robothart met als binnenbekleding een laagje cellen van de patiënt zelf. In een eerder project zijn de eerste stappen gezet en met deze <a href="https://www.nwo.nl/onderzoeksprogrammas/nationale-weten
11/07/20236 minutes 47 seconds
Episode Artwork

Hoe beweging van tektonische platen de biodiversiteit heeft beïnvloed

Onderzoekers zeggen te hebben ontdekt dat beweging van de tektonische platen van de aarde indirect de biodiversiteit beïnvloedt.   In cycli van 36 miljoen jaar zou het schuiven van de platen zorgen voor veranderingen in de zeespiegel, wat al zeker 250 miljoen jaar zorgt voor golven van biodiversiteit in de oceanen.   Dat is ook best logisch, als je erover nadenkt. Wanneer het waterniveau stijgt of zakt heeft dat invloed op de grootte en vorm van leefgebieden. Door naar een enorme stapel fossielendata te kijken, zagen de wetenschappers dat wisselingen in platenbeweging en de hoogte van het water zo zorgde voor uitspattingen van nieuw leven.  Hoe verandert dat waterniveau dan precies in die periodes van 36 miljoen jaar? Verschillen tussen sneller en langzamere verschuivingen van de platen, zorgen voor verschillen in dieptes van bekkens in de oceaan en voor verschillen in de verplaatsing van water naar diepere lagen van de aarde. Dit zorgt dan weer voor fluctuat
10/07/20231 minute 48 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers vinden nieuwe manier om te bepalen welke plantaardige producten iemand heeft gegeten

Een nieuwe manier om te bepalen wat iemand echt heeft gegeten, kan helpen om klinische studies, voedingsonderzoek en historisch onderzoek te verbeteren, zeggen Amerikaanse onderzoekers.  Ze vonden een genetische marker voor chloroplasten die voorkomen in plantencellenen verantwoordelijk zijn voor het omzetten van zonlicht in suikers. Daarmee lukte het ze om aan de hand van poep-samples te bepalen welke plantaardige producten iemand had gegeten en zelfs of ze er veel van hadden binnengekregen of niet.  Dit konden ze weer linken met gegevens over iemands dieet, leeftijd en inkomen. Zo zagen ze al dat adolescenten uit een gezin met een hoog inkomen meer variatie in planten-DNA binnenkregen. En dat oudere adolescenten, waarschijnlijk vanaf het moment waarop ze op zichzelf gingen wonen, ineens veel minder volkoren producten, fruit en groente aten.  Lees hier meer: DNA Bar
10/07/20235 minutes 47 seconds
Episode Artwork

Score cognitieve test schiet omhoog na 3 maanden leren op latere leeftijd

Helemaal nieuw is het idee niet, maar altijd fijn als het weer even onderschreven wordt: nieuwe dingen leren op latere leeftijd is goed voor je.  In het geval van dit onderzoek: goed voor je cognitie. Gemiddeld gaat onder andere de snelheid waarmee we cognitieve taken uitvoeren vanaf een jaar of 30, 40 achteruit. Rond de 60 wordt de curve flink steiler. Alhoewel dit over het algemeen gezien wordt als een normaal onderdeel van veroudering, zijn er onderzoekers die vinden dat we het anders moeten bekijken.   Meer als de zomervakantie. Veel kinderen moeten na weken zonder lessen flink inkomen. Veel informatie is weggezakt en concentreren kost wat meer moeite, maar dat herstelt ook weer. Sommige volwassenen hebben eigenlijk een soort gigantische zomerstop. Na school, een eventuele vervolgopleiding en de eerste lessen van een nieuwe baan, bereiken mensen soms een leerplateau dat veel langer duurt dan die paar weken zomervakantie. Wat als je dat, net als kinderen na de zom
10/07/20232 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Hoe heet is te heet voor een mens?

Deze week werd wereldwijd gemiddeld de warmste dag ooit gemeten. Ook was juni wereldwijd de warmste juni ooit. Records die naar verwachting keer op keer gebroken gaan worden.   Maar wanneer is het ergens te warm voor ons mensen? Volgens een onderzoeker uit Engeland ligt de bovengrens tussen de 40 en 50 graden. Het probleem zit volgens hem in ons rustmetabolisme: de hoeveelheid energie die we nodig hebben om bij rust te kunnen functioneren. Die zou versnellen bij te warme temperaturen.   Is het buiten te warm, dan versnelt je ademhaling en gaat je hartslag omhoog. Het lichaam warmt op, maar kan de warmte niet goed meer kwijtraken. Wat misselijkheid, verwardheid, duizeligheid, hoofdpijn en flauwvallen kan veroorzaken.   De onderzoeker publiceerde in 2021 de eerste resultaten van een serie hitte-experimenten. Terwijl 28 graden en 50 procent luchtvochtigheid nog goed te doen is voor de meeste mensen, raken we bij 40 graden in de problemen, zegt hij. Zeker bij een
08/07/20233 minutes 2 seconds
Episode Artwork

Geur van hand genoeg om geslacht te bepalen

Onderzoekers uit Florida zijn erachter gekomen dat de geur van een hand genoeg is om accuraat iemands biologische sekse te bepalen.   Het idee is dat dit handig kan zijn voor forensisch onderzoek, in gevallen waarin indicatoren als DNA en vingerafdrukken niet voldoende of helemaal niet aanwezig zijn op een plaats delict.   Om uit te zoeken of alleen de geur van een hand iets van informatie kon geven over de persoon in kwestie, namen de onderzoekers monsters af bij 60 vrijwilligers. De helft man, de helft vrouw. Ze analyseerden de vluchtige organische stof in deze monsters, die bepalend is voor iemands geur. Dat bleek in combinatie met slimme algoritmes genoeg om met een zekerheid van 96 procent te bepalen of iemand man of vrouw was.  Ze hopen hiermee een extra tool voor forensisch onderzoekers te hebben ontwikkeld. Een aanvulling op alles wat er al mogelijk is. Waarbij de techniek dus kijkt naar de biologische sekse van een persoon, maar daarmee natuurlijk ni
08/07/20231 minute 32 seconds
Episode Artwork

Monogame vogels gaan om dezelfde redenen uit elkaar als wij mensen

Vreemdgaan, te lange periodes zonder elkaar: het zijn enkele van de oorzaken voor het beëindigen van een monogame relatie. En dat blijkt evengoed voor vogels te gelden als voor mensen.   Naar schatting heeft meer dan 90 procent van de vogelsoorten een vaste partner. Sommigen voor een leven lang, anderen voor één broedseizoen. Maar er zijn monogame vogels die toch ineens voor een ander vogeltje gaan, ondanks dat hun eigen partner gewoon nog in leven is.   Maar waarom doen ze dit? Uit onderzoek blijkt om vergelijkbare redenen als bij ons: lange afstanden en overspelig gedrag. De onderzoekers kwamen erachter toen ze de data van 232 vogelsoorten bekeken. Ook de evolutionaire geschiedenis van de vogels werd meegenomen en mannetjes en vrouwtjes van alle soorten werden gescoord op seksuele ongeremdheid.  De soorten waarbij scheidingen vaak voorkwamen - dit geldt onder andere voor zwaluwen en merels, bleken nauw verwant aan elkaar te zijn en seksueel behoorlijk onger
07/07/20232 minutes 32 seconds
Episode Artwork

James Webb spot het verste actieve superzware zwarte gat ooit

Onderzoekers hebben het verste actieve superzware zwarte gat tot nu toe gespot met behulp van de James Webb Space Telescope. Maar heel zwaar is hij niet.  Wie goed op heeft gelet, heeft eerder al berichten hierover voorbij zien komen. Maar nu is het samen met enkele andere ontdekkingen officieel gepubliceerd. Drie zwarte gaten en 11 sterrenstelsels in totaal, die allemaal vrij rap na de oerknal al bestonden. Eén van de zwarte gaten vonden ze in CEERS 1019. Dat stelsel bestond ongeveer 570 miljoen jaar na de big bang al. Het zwarte gat dat ze daar vonden is het verste actieve superzware zwarte ooit gespot. Maar het is een stuk minder zwaar dan andere zwarte gaten die in het vroege universum zijn gedetecteerd. Die waren zo'n 1 miljard keer de massa van onze zon en deze maar 9 miljoen keer. Dat is ook meteen de reden waarom het niet eerder is gezien: voor andere telescope
06/07/20235 minutes 58 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers hoopvol over nieuw malariamiddel dat volledige bescherming kan bieden

Onderzoekers van het LUMC en het Centre for Human Drug Research hebben de werking onderzocht van een nieuw medicijn tegen de meest voorkomende en gevaarlijkste vorm van malaria.   Uit de studie met vrijwilligers blijkt dat het gebruik van het experimentele geneesmiddel volledige bescherming biedt tegen een malaria infectie. De deelnemers werden eerst geïnfecteerd met malariaparasieten en kregen vervolgens een dosis van het nieuwe middel na 2 uur of na 4 dagen toegediend. Dit soort infectiestudies worden vaker uitgevoerd en vinden plaats in een gecontroleerde omgeving binnen het Controlled Human Infection Center, een onderdeel van het LUMC.  Malariaparasieten worden steeds meer resistent voor de huidige malariamedicijnen. Dit is wereldwijd een groot probleem. Het is zaak dat er snel nieuwe geneesmiddelen worden ontwikkeld om de ziekte te voorkomen en te kunnen blijven behandelen.   Onderzoekers uit Leiden werkten samen met een Duits bedrijf aan dit nieuwe onde
05/07/20231 minute 46 seconds
Episode Artwork

Een nog betere afvalwaterzuivering? Stop er plantjes in.

Het afvalwater dat op dit moment wordt geloosd in onze natuur bevat nog teveel schadelijke stoffen. Daarvoor denken onderzoekers nu een mooie oplossing te hebben: kleine plantjes toevoegen aan het waterzuiveringsproces. Voordat ze zeker konden weten dat dit werkte moest er eerst wel een heleboel onderzocht worden. Zoals: werken onderwaterplantjes of drijvende plantjes beter? En welke soorten dan precies? Uiteindelijk bleken drijvende plantjes, waaronder kroos, het best te werken. Ze zuiverden vrijwel al het fosfor en stikstof uit het afvalwater en namen ook nog eens veel CO2 op, zonder zelf broeikasgassen uit te stoten.  Het idee is om een installatie met deze snelgroeiende plantjes als nazuivering in te zetten en om de plantjes op gezette tijden te oogsten - het liefst automatisch - en er dan producten van te maken. Nu wordt nog gekeken welke combinatie van plantjes en welke volgorde het best is en of het op grote schaal dezelfde resultaten laat zien.  In de
05/07/20236 minutes 5 seconds
Episode Artwork

Start up plaatst implantaat tegen ernstige migraine bij eerste patiënt

Kan een implantaat vlak onder de huid ernstige migraine verlichten? Een Nederlandse start up denkt van wel. Ze plaatsten recent hun eerste implantaat bij een patiënt en zijn blij met het resultaat. Natuurlijk is er nog veel vervolgonderzoek nodig met grotere groepen patiënten om iets te kunnen zeggen over de effectiviteit van het implantaat. Dat is ook waar hoogleraar neurologie Gisela Terwindt van het LUMC op wijst. Het is een spannende ontwikkeling, meent zij, maar placebo-onderzoek - iets wat volgens haar zeker moet gebeuren - is lastig met dit soort apparaatjes. Dat beaamt Hubert Martens, CEO van de start up Salvia BioElectronics zelf ook. Ze staan nog maar aan het begin. Meer onderzoek is nodig. Maar voor nu is hij erg tevreden en de patiënt zelf - een 29-jarige vrouw uit Australië - is ook te spreken over de ingreep, die twee maanden
04/07/20236 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Satellietinstrument dat continu bliksem in heel Europa en Afrika kan detecteren nu ingeschakeld

ESA en Eumetsat hebben vandaag de eerste beelden vrijgegeven van de Lightning Imager aan boord van de eerste Meteosat Third Generation satelliet, die in 2022 werd gelanceerd.  Het instrument kan continu snelle lichtflitsen detecteren in de atmosfeer van de aarde, zowel overdag als 's nachts, vanaf een afstand van 36 000 kilometer. Elk van de vier camera's aan boord kan tot 1000 beelden per seconde vastleggen. Op die manier zal het continu de bliksemactiviteit vanuit de ruimte observeren. Voor 84 procent van het aardoppervlak.   De gegevens van de Lightning Imager zullen weervoorspellers meer zekerheid bieden bij hun voorspellingen van zware stormen, vooral in afgelegen gebieden en boven de oceanen waar de mogelijkheden voor bliksemdetectie beperkt zijn. Wat onder andere voor de luchtvaartsector veel verschil kan maken. Ook moeten de data helpen bij het begrijpen van de gevolgen van dit soort weersfenomenen op klimaatverandering.  Begin 2024 moeten de gegevens
03/07/20231 minute 50 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers ontwerpen een blokje rubber dat tot tien kan tellen

Klinkt misschien een beetje gek, of zelfs onmogelijk, maar onderzoekers hebben een blokje rubber ontwikkeld dat tot tien kan tellen. Het doel is om materiaal te maken dat taken van computers kan uitvoeren, zonder daarbij stroom of een batterij nodig te hebben. Materiaal dat kan tellen was een logische eerste stap en ze halen het al tot tien.  Qua toepassingen is er veel mogelijk, maar kun je onder andere denken aan iets wat in een brug, zonder energiebron kan tellen hoe vaak er een te zware auto overheen rijdt. Of materiaal dat schokken of botsingen detecteert en telt. Bijvoorbeeld in een robot, of ruimtevoertuig.   Er wordt nog gewerkt aan materiaal dat nog veel complexere taken kan uitvoeren, zoals het herkennen en opslaan van patronen. Ook denken de onderzoekers dat het ooit mogelijk moet zijn om een zelflerende versie van hun ontwerpt te maken.  In deze audio hoor je onderzoeker Martin van Hecke. Hij werkte samen met Lennard Kwakernaak aan het ont
03/07/20235 minutes 58 seconds
Episode Artwork

Galactisch orkest van zwaartekrachtgolven

Het bestaan van de door Einstein voorspelde zwaartekrachtgolven is sinds 2015 bewezen.  Zwaartekrachtgolven zijn verstoringen in de tijd-ruimte, veroorzaakt door elkaar opslokkende zwarte gaten. Sindsdien gaat het snel, deze week maakte een samenwerkingsverband van  onderzoekers over de hele wereld bekend dat ze zwaartekrachtgolven, waarschijnlijk afkomstig van duizenden, misschien zelfs een miljoen zwarte gaten, denken te hebben waargenomen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
02/07/20231 minute 20 seconds
Episode Artwork

Dolfijnenmoeders praten babytaal tegen hun jongen

Mensen maken rare geluiden tegen baby's. Hoog en kirrend: 'koetsjie koetsjie!' Naar nu blijkt doen dolfijnen precies hetzelfde! Dolfijnenjongen blijven wel zes jaar bij hun moeder, de kinderachtige taal zorgt waarschijnlijk voor een sterke band tussen moeder en kind. See omnystudio.com/listener for privacy information.
01/07/20231 minute 46 seconds
Episode Artwork

Nieuwe Obesitas-medicijnen

Er zijn twee middelen op de markt tegen obesitas, maar die zijn erg duur en moeten wekelijks worden ingespoten. Binnenkort worden er twee nieuwe middelen toegelaten, in pilvorm en voor een veel lagere prijs. See omnystudio.com/listener for privacy information.
30/06/20231 minute 56 seconds
Episode Artwork

Oerang Oetangs kunnen beatboxen

Vogels kunnen het, sommige beatboxende rappers kunnen het en Oerang Oetangs kunnen het: twee geluiden tegelijk maken.  Onderzoekers van de universiteit van Warwick maakten bijna 4000 uur opnames van de grote mensapen. De meervoudige geluiden worden door de dieren gebruikt als waarschuwing maar ook voor 'battles'. Een vocale strijd waarbij de winnaar degene is die de meest complexe geluiden kan produceren.  De ontdekking zet de taalwetenschap op z'n kop: waarschijnlijk leek vroege menselijke taal meer op beatboxen dan het huidige enkelvoudige geluid dat uit onze monden komt.     See omnystudio.com/listener for privacy information.
29/06/20234 minutes 54 seconds
Episode Artwork

Kannibalisme is zo oud als de mensheid

Wetenschappers hebben sterke aanwijzingen gevonden dat kannibalisme onder mensen zeker anderhalf miljoen jaar geleden al voorkwam. Op een fossiel scheenbeen, gevonden in Kenia, zijn duidelijke snijsporen aangetroffen. Gemaakt met stenen werktuigen. Paleontoloog bij Naturalis Rob van den Berg geeft tekst en uitleg bij deze ontdekking.     See omnystudio.com/listener for privacy information.
28/06/20235 minutes 49 seconds
Episode Artwork

Weinig bewustzijn over bewustzijn

Twee wetenschappers, een filosoof en een neurowetenschapper, maakten 25 jaar geleden een wedje. De neurowetenschapper dacht dat de werking van ons bewustzijn in de hersenen vandaag de dag goed uit te leggen zou zijn. Waar zit het, hoe werkt het technisch. Hij verloor. De filosoof had ingezet op nog steeds grote onwetendheid op deze punten, vandaag de dag. Hij won een kist Portugese wijn.  Het is niet zo dat er niks ontdekt is, we zijn echt wel een stuk verder, legt neurowetenscahpper Simon van Gaal van de UVA in deze uitzending uit.       See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/06/20235 minutes 39 seconds
Episode Artwork

Fosfor aan de rand van de Melkweg

Aan de rand van onze melkweg hebben wetenschappers met behulp van radiotelescopen het element fosfor aangetoond. Dat is bijzonder want fosfor is een van de zes bouwstenen voor leven. Onze ideeën over het bewoonbare deel van de melkweg moeten daarom op de schop. See omnystudio.com/listener for privacy information.
26/06/20231 minute 42 seconds
Episode Artwork

Overlevingskansen borstkanker flink toegenomen

De kans om borstkanker te overleven is fors toegenomen, de afgelopen decennia. Een groot Brits onderzoek, gepubliceerd in Nature stelt: 'Huge leap in breast-cancer survival rate'.  Wetenschap Vandaag sprak met de voorzitter van het Nationaal Borstkanker Overleg, oncoloog en borstkankerchirurg Marie-Jeanne Vrancken Peeters.  Ondanks dit positieve nieuws is borstkanker voor veel te veel vrouwen nog een doodvonnis. Betere medicijnen maar vooral het leren herkennen van de verschillende subtypes kanker moet voor nog betere cijfers zorgen.  Veel statistische informatie over (borst)kanker in Nederland is te vinden op de website www.iknl.nl      See omnystudio.com/listener for privacy information.
26/06/20236 minutes 18 seconds
Episode Artwork

De witte stipjes op de vleugels van monarchvlinders helpen ze beter te vliegen

Monarchvlinders wegen niet meer dan een paperclip, maar leggen gigantische afstanden af als ze in de herfst migreren naar hun overwinterplek. Soms wel 4000 kilometer.   Nou is het voor alle vliegende migrerende dieren belangrijk om zo efficiënt mogelijk te vliegen. Maar dat is helemaal noodzakelijk als je klein en kwetsbaar bent en twee maanden door onvoorspelbare omstandigheden moet reizen.   Er is in de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar hoe de diertjes dit kunnen. Want het is ook nog eens zo dat sommige vlinders de route afleggen zonder hem ooit eerder gevlogen te hebben. Vandaar dat ook naar hun hersenscapaciteit is gekeken. Ook vorm en functie van de vleugels zijn bestudeerd. Nu zijn onderzoekers gedoken in de functie van de kleuren op de vleugels. Kan er misschien een link zijn tussen die kleuren en hoe goed ze vliegen?  Klink een beetje gek toch? Maar er zijn onderzoeken die iets vergelijkbaars laten zien. Zo zouden donkere vleugels meer zonne-en
25/06/20232 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Sterrenkundigen zien voor het eerst lange gammastraling in het centrum van een oud sterrenstelsel

Een internationaal team van sterrenkundigen heeft voor het eerst een lange gammaflits waargenomen bij het centrum van een oud sterrenstelsel. En dat is behoorlijk bijzonder.  Meestal ontstaat zo'n gammaflits, de sterkste en helderste explosie van het universum, bij instortende zware sterren. Of wanneer twee grote sterren die lang om elkaar heen draaien, in neutronensterren veranderen, om vervolgens te botsen in een kilonova. Maar die vind je niet in het centrum van oude sterrenstelsels.  Betekent dit dat er nog een derde manier is waarop gammaflitsen kunnen ontstaan? Hoofdonderzoeker Andrew Levan van de Radboud Universiteit zegt dat hun gegevens erop duiden dat twee losse neutronensterren zijn gefuseerd. Zonder dat ze al hun hele leven om elkaar draaiden. Deze intense ontmoeting heeft vermoedelijk plaatsgevonden omdat de twee sterren door de zwaartekracht van allemaal andere sterren in hun omgeving naar elkaar zijn geduwd.    In het centrum van sterrenstelsel
24/06/20232 minutes 10 seconds
Episode Artwork

Hoe weet een bladsnijdersmier toch altijd precies hoe groot z'n stukje blad moet zijn?

Bladsnijdersmieren, je verwacht het niet, snijden graag kleine stukjes van bladeren af, om ze vervolgens naar hun nest te tillen waar het als voedsel dient voor schimmels die ze daar laten groeien. Die stukjes blad zijn soms wel zes keer zo zwaar als de mier zelf. Maar hoe weet een mier hoe groot het stukje moet zijn dat hij afsnijdt? Te groot en hij kukelt om, te klein en het is de moeite van de reis niet waard.   Gebruiken ze hun lichaam als meetlat? En wat doen ze als het dun, of juist een heel dik blad is? Om daarachter te komen maakten onderzoekers kunstbladeren van verschillende diktes, die ze inwreven met de geur van echte blaadjes. Deze werden bij een onderzoekskolonie gezet en het duurde niet lang voor de eerste mier aan het werk ging.   Het snijwerk van de mier werd met wat high tech camera's nauwkeurig onder de loep genomen. Wat ze zagen was dat de mier soort van om zichzelf heen sneed, terwijl een indrukwekkende voetenchoreografie hielp bij het steeds opn
23/06/20232 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Het slapende superzware zwarte gat in de Melkweg blijkt 200 jaar geleden even wakker te zijn geweest

Een internationaal onderzoeksteam heeft ontdekt dat het slapende superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg zo’n 200 jaar geleden eventjes van zich heeft laten horen.  Een jaar lang slokte het toen nabije objecten op, wat zorgde voor veel intensere röntgenstraling dan nu. Het zou ook verklaren waarom de wolken rondom Sagittarius A* veel meer oplichten dan gebruikelijk: ze reflecteren de straling van dat moment.  Dankzij sonificatie - waarbij data zoals röntgenstraling omgezet wordt naar audio - kunnen we zelfs luisteren naar de röntgen-echo terwijl het door het centrum van de Melkweg beweegt.  Lees hier meer over het onderzoek: Detection of an echo emitted by our Galaxy's black hole 200 years ago. De paper vind je hier: <a href="https://www.nature.com/articles/s41586-023-06064-x.epdf?sharing_token=EaxHf82qSHOzkZ-F_dliC9RgN0jAjWel9jnR3ZoTv0OWUzmqxKAkJM1PDfSr0rNjHFiBg7Ysj9sUaUESavPLQXIPY4gXH
22/06/20234 minutes 19 seconds
Episode Artwork

Kunstmatige intelligentie voorspelt hitpotentie liedje met 97 procent zekerheid

Welk nummer gaat het goed doen onder het grote publiek? Een vraag waarop muziekproducers, radiostations en een hele hoop andere mensen heel graag vooraf het antwoord zouden weten.  Om te voorspellen of iets een hit wordt of niet, hetzelfde geldt voor films of series, wordt vaak gebruik gemaakt van een testpubliek. Ook kunstmatige intelligentie wordt daarbij al wel ingezet, maar alles bij elkaar kwam de accuraatheid van de voorspelling niet boven de 50 procent.   Volgens Amerikaanse wetenschappers gaan zij hier met hun algoritme dik overheen. Door AI en metingen van hersenactiviteit te combineren zeggen ze een hit met 97 procent zekerheid te kunnen voorpellen. En hier hebben ze de data van slechts 33 mensen voor gebruikt.   Die 33 mensen moesten voor het onderzoek luisteren naar niet meer dan 24 nummers. Daarna moesten ze wat gegevens invullen en aangeven welke ze goed vonden. Ook werd dus hun hersenactiviteit tijdens het luisteren gemeten. Met die gegevens we
21/06/20232 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers maken kwaliteit van leven na behandeling kinderkanker meetbaar

Hoe kun je meten of een kinderkankerbehandeling mensen niet alleen in leven houdt, maar of er daarna ook sprake van kwaliteit van leven is? Daar hebben onderzoekers van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie zich de afgelopen jaren op gericht. Ze ontwikkelden per type kinderkanker een soort checklist, met als uiteindelijke doel: de kwaliteit van leven na een behandeling wereldwijd beter maken.  In deze audio hoor je onderzoeker Leontien Kremer. Lees hier meer over het onderzoek: Uitkomstindicatoren maken kwaliteit van leven na kinderkanker meetbaar. De publicatie in Nature: A joint international consensus statement for measuring quality of survival for patients with childhood cancer. See omny.fm/listener for priva
21/06/20236 minutes 21 seconds
Episode Artwork

Haal je altijd koffie voor collega's? Niet meer doen

Ben je zo iemand die altijd koffie haalt voor collega's? Hartstikke lief, maar meteen mee stoppen, volgens nieuw onderzoek. Het heeft alles te maken met ons zitgedrag. Ondanks dat we al een tijdje weten dat veel zitten niet bepaald goed voor ons is, werken strategieën om het tegen te gaan op de lange termijn niet goed genoeg. Sta-bureaus, seintjes op je telefoon: je gedrag verandert er vaak aan het begin even van, maar na een tijdje val je weer terug in je oude patroon. Dat moet anders kunnen, dacht Pam ten Broeke. Zij bekeek in haar promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit waarom deze oplossingen niet werken en wat we dan wel zouden kunnen doen. Meer weten? Vrijdag 22 juni is haar promotie hier te volgen. See omny.fm/listener for privacy information.
20/06/20236 minutes 32 seconds
Episode Artwork

Oppompen grondwater heeft de kanteling van de aarde veranderd

Twee biljoen ton aan water zouden wij mensen tussen 1993 en 2010 alleen al hebben opgepompt uit ondergrondse waterbronnen. Volgens onderzoekers is één van de gevolgen hiervan dat de geografische Noordpool met meer dan 4 centimeter per jaar is opgeschoven.   De kanteling van de as waar omheen een ruimtelichaam - zoals een planeet - draait is over het algemeen stabiel. Toch kunnen er dingen gebeuren die deze as beïnvloeden, ook als het om de aarde gaat. In principe kan alles met veel massa dat zich over de oppervlakte verplaatst van invloed zijn.   Zoals bijvoorbeeld het weer. In dat geval zorgt de wisseling tussen seizoenen voor verplaatsing van atmosferische massa. Dat zorgt er elk jaar voor dat de geografische polen van de aarde enkele meters kunnen wiebelen.   Ook het verplaatsen van watermassa kan veranderingen veroorzaken. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als ijskappen smelten. Maar toen onderzoekers dit fenomeen onderzochten bleek dat dit lang niet het hele
19/06/20232 minutes 20 seconds
Episode Artwork

Europese ruimtetelescoop Euclid klaar om twee miljard sterrenstelsels in kaart te brengen

Begin juli is het zover: dan gaat de Europese telescoop Euclid de ruimte in om onder andere de vorm en verdeling van twee miljard sterrenstelsels in kaart brengen. Ook zal van 35 miljoen verre sterrenstelsels de precieze afstand worden bepaald.  De missie is bedoeld om duidelijkheid te krijgen over de eigenschappen van donkere materie en donkere energie. Met René Laureijs, project wetenschappervan Euclid bij ESA, bespreken we waar ze precies naar willen gaan kijken en wat de (technische) uitdagingen rondom de lancering zullen zijn.  Lees onder andere hier meer over het doel van de missie: Normale materie, donkere materie, donkere energie. Of bekijk ESA's Euclid missie-pagina.See omny.fm/listener for privacy information.
19/06/20236 minutes 19 seconds
Episode Artwork

De havenpissebed is de weg kwijt en dat is onze schuld

Uit nieuw onderzoek blijkt dat een van kleur veranderende pissebed die in het water leeft nogal in de war raakt van onze kunstverlichting aan de kust.   Het diertje van zo'n 2,5 centimeter leeft graag ter hoogte van de vloedlijn, zoekt in het donker naar eten en kan daarbij van kleur veranderen om zich te verstoppen voor hongerige roofdieren.   Engelse wetenschappers hebben nu getest wat één lichtbron doet met het gedrag van de havenpissebed, maar ook wat het effect is van de gloed van een oplichtende stad of straat. De eenzame lichtbron veranderde weinig aan de verstopkwaliteiten van het diertje. De beestjes werden donkerden en zochten een beschut en donker plekje op. Maar de gloed maakte ze juist bleker en beter zichtbaar.    Nog steeds is het zo dat de avond- en nachtluchten wereldwijd lichter worden door lichtvervuiling. Het is belangrijk om te weten wat dit doet met dieren die normaal juist het donker opzoeken tijdens deze uren. Er zijn veel dieren die n
18/06/20232 minutes 2 seconds
Episode Artwork

Preventief afzagen hoorns verandert sociaal gedrag van neushoorns

Toen het stropen van neushoorns op zijn ergst was, kozen sommige natuurbeheerders in Afrika voor een laatste redmiddel om de dieren te beschermen: zelf hun hoorns afzagen. Dit doet een neushoorn geen pijn, al moet het dier wel eerst verdoofd worden natuurlijk, wat ook weer risico's kent. Het idee is dat stropers de dieren hierdoor met rust laten, maar nou laat nieuw onderzoek met 15 jaar aan data zien dat het afzagen van de hoorn ook het gedrag van zwarte neushoorns beïnvloedt en het misschien dus toch niet de allerbeste aanpak is.   De dieren blijken minder ver van huis te gaan en hebben hierdoor ook minder kans op interactie met soortgenoten. Het territorium van sommige neushoorns werd wel 80 procent kleiner. Dit komt waarschijnlijk omdat ze zich kwetsbaarder voelen zonder hun belangrijkste verdedigingsmiddel. De onderzoekers vermoeden dat dit ook gevolgen heeft voor hun paargedrag en dus ook voor de grootte van de populatie.   Van de zwarte neushoorn leven
17/06/20232 minutes 19 seconds
Episode Artwork

De geheimen van het vaginale microbioom: wat weten we en wat nog niet?

Dat de samenstelling van ons darmmicrobioom belangrijk is, dat weten we inmiddels. Maar hoe zit het met het microbioom van de vagina?   Onderzoeker Sarah Lebeer van de Universiteit Antwerpen kijkt hier in haar werk uitgebreid naar. Zij en haar team krijgen daarvoor binnen het Isala-project - het grootste onderzoeksproject op dit gebied ter wereld - de hulp van duizenden burgers. Dat zorgde in de afgelopen tijd al voor een aantal hele interessante ontdekkingen. Je hoort er meer over in deze aflevering.  Lees hier meer over het Isala-project dat afgelopen maand de (pas in het leven geroepen) European Union Prize for Citizen Science won.See omnystudio.com/listener for privacy information.
16/06/20239 minutes 4 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers maken synthetisch menselijk embryo van stamcellen

Groot nieuws op een Amerikaans congres: het zou namelijk voor het eerst gelukt zijn om een synthetisch menselijk embryo te maken van stamcellen. Het gaat nu nog om een model, dat vooral voor onderzoek bedoeld is. We bespreken het nieuws met klinisch embryoloog in het Amsterdam UMC Sebastiaan Mastenbroek. Hij vertelt wat hieraan voorafging en waarom onderzoekers deze kunstmatige embryo's graag willen maken. Lees onder andere hier meer: Synthetic human embryos created in groundbreaking advance. Meer over het congres waarop het is gepresenteerd: ISSCR Annual Meeting. OVer de onderzoeksgroep die het presenteerde: Magdalena Zernicka-Goetz Group. Fotocredit <a href="https://twitter
15/06/20236 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Waarom vliegen die dode soortgenoten zien sneller verouderen

Onderzoekers uit de VS zeggen te hebben ontdekt hoe het kan dat vliegen die dode soortgenoten zien sneller ouder worden. Het zit hem in een specifieke reactie van de hersenen.   Bij veroudering speelt natuurlijk van alles mee. Waaronder genen en leefomstandigheden. Hoewel we weten dat wat we meemaken en zien ook een rol speelt is niet bekend hoe dat precies werkt. Bij fruitvliegjes hadden dezelfde wetenschappers bijvoorbeeld al gezien dat wanneer ze andere dode fruitvliegjes zagen, ze sneller ouder werden. Ook ontdekten ze toen al dat een serotonine receptor daar een rol bij moet spelen. Inmiddels weten ze nog beter hoe het mechanisme werkt.  Uit experimenten zou nu namelijk blijken dat een specifieke groep neuronen verantwoordelijk is voor het effect. Ze zagen hoe het zien van dode soortgenoten activiteit in bepaalde hersengebieden opwekte. Twee type neuronen en de serotonine receptoren die op deze neuronen zitten zijn voor deze reactie essentieel.  Werden d
14/06/20231 minute 52 seconds
Episode Artwork

Heet gebakken eten mogelijk ongezond vanwege DNA-schade in het eten zelf

Diëten waarin veel rood vlees en gefrituurd eten voorkomt worden al lange tijd gelinkt aan ziektes als kanker. In een nieuw onderzoek hebben ze uitgezocht of het effect mogelijk iets te maken heeft met DNA-schade die tijdens het bereidingsproces ontstaat in het eten zelf. Lees hier meer over het Stanford-onderzoek: Stanford researchers discover that heat-damaged DNA in food cooked at high temperatures could pose cancer risk.See omnystudio.com/listener for privacy information.
14/06/20235 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Als de vroegste landdieren toch niet uit eieren kwamen, wint de kip dan de kip/ei-discussie?

Wat kwam eerst: de kip of het ei? Onderzoekers die hebben gekeken naar hoe de allereerste reptielen en vogels hun jongen ter wereld brachten, denken het nu echt te weten. Al waren ze niet echt uit op het winnen van deze discussie.  Uit het onderzoek, zou blijken dat de eerste reptielen, vogels en zoogdieren op aarde, waarschijnlijk geen eieren hebben gelegd, maar levende jongen ter wereld hebben gebracht. En dan zou je dus kunnen zeggen: dat ei, dat kwam later pas. Lees hier meer over het onderzoek: Which came first: the reptile or the egg?  See omnystudio.com/listener for privacy information.
13/06/20234 minutes 28 seconds
Episode Artwork

Voor het eerst gezien: een krokodil die zichzelf zwanger heeft gemaakt

Een maagdelijke geboorte, wordt het ook wel genoemd: wanneer een dier wordt geboren zonder dat de moeder bevrucht is door een mannetje. Dat komt onder andere voor bij sommige vogels, maar nu is het voor het eerst ook bij een krokodil gezien.   Het ei waarin het babykrokodilletje zat komt van een 18-jarige Amerikaanse krokodil die verblijft in een dierentuin in Costa Rica. In haar leven heeft ze nooit samen met andere krokodillen in hetzelfde verblijf gezeten en dus werden verzorgers nogal verrast door het bezette ei. Ze belden een onderzoeker die expert is op dit gebied en hij bevestigde: het krokodilletje heeft inderdaad geen vader.  Het diertje - dat volgroeid was, maar niet meer leefde - is genetisch voor meer dan 99.9 procent gelijk aan de moeder. Verrast was de onderzoeker overigens niet echt, het komt ook voor bij haaien, slangen, vogels en hagedissen. Waarschijnlijk gebeurt het ook bij krokodillen vaker, maar is het gewoon niet eerder opgevallen.   Omd
12/06/20231 minute 55 seconds
Episode Artwork

Kindvriendelijke knoopcelbatterij moet ernstige schade bij doorslikken voorkomen

Naar schatting gaat het om zo'n 2000 kinderen per jaar die overlijden of ernstig letsel oplopen door het doorslikken van een knoopcelbatterij. Je vindt deze kleine batterijtjes onder andere in autosleutels of speelgoed. Onderzoekers uit Delft en Groningen hebben hard gewerkt aan een kindvriendelijke versie van deze batterij. Inmiddels is er een patent aangevraagd en zien eerste testen er goed uit.  Het buiten handbereik bewaren van deze batterijen is gigantisch belangrijk, want komt er eentje vast te zitten in de slokdarm, dan blijft hij stroom produceren en kan de schade aan omliggend weefsel desastreus zijn. Om te voorkomen dat die schade ontstaat hebben wetenschappers van de RUG, het UMCG en de TU Delft samengewerkt om een batterij te ontwikkelen die stopt met stroom produceren op het moment dat hij in de slokdarm terechtkomt.  In deze audio hoor je hart-longchirurg Tjark Ebels van het UMCG en onderzoeker Frans Ooms van de TU Delft. Lees hier meer
12/06/20235 minutes 41 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers ontwerpen voor het eerst samen met ChatGPT een robot

Kan ChatGPT ook een robot ontwerpen? Vroegen ze zich bij de TU Delft af. Komt het model dan ook met iets nuttigs? En tegen welke problemen en risico's lopen we aan als we de aanwijzingen opvolgen?  De onderzoekers wilden niet zomaar een robot ontwerpen, maar eentje waar we ook echt wat aan hebben. Ze kozen voedselvoorziening als uitdaging en in overleg met ChatGPT kwamen ze uit op een tomatenplukrobot. Samen met een Zwitserse onderzoeker gingen ze aan de slag en volgden ze alle ontwerpbeslissingen van het model op.   De input bleek vooral waardevol in de conceptuele fase, waarin ChatGPT kennis uit andere expertises haalde. Maar ook aan de bouw droeg het model bij, met tips voor de beste materialen en onderdelen. Het leverde een robotarm op die ook echt tomaten kan plukken.  Nou betekent dit niet dat ChatGPT deze ontwerptaak vanaf nu helemaal op zich kan nemen, waarschuwen de onderzoekers. De output kan misleidend zijn wanneer die niet wordt gecontroleerd. AI-
11/06/20232 minutes 5 seconds
Episode Artwork

Klitten van zenuwvezels in de hersenen ontwarren met licht

Onze hersengebieden zijn met elkaar verbonden via miljarden hele dunne zenuwvezels. Maar die verbindingen in kaart brengen is heel moeilijk. Ze zitten soms dicht op elkaar gepakt en kunnen in elkaar verstrikt zitten.  Toch is het onderzoekers in Delft nu samen met collega's in Duitsland en de VS wel gelukt. Er wordt al gekeken naar dit soort structuren in de hersenen met – nu volgen wat moeilijke termen - dMRI en Small-angle X-ray scattering. Nu laat Miriam Menzel van de TU Delft zien dat een derde, door haar ontwikkelde techniek: scattered light imaging, het nog beter doet.    Hoe dat werkt: ze schijnen vanuit verschillende hoeken licht door haardunne hersenplakjes heen en analyseren de patronen die ontstaan door het verstrooide licht. Ze maken dus geen foto van neuronen of synapsen, maar kijken hoe ze bedraad zijn. En juist dat is belangrijk om te begrijpen hoe de hersenen functioneren en wat er mis kan gaan.  SLI zoals de techniek afgekort heet, heeft een
10/06/20231 minute 56 seconds
Episode Artwork

Nieuw nanomedicijn veelbelovend tegen levensbedreigende immuunreactie door sepsis

Nanodeeltjes ontwikkeld door bio-ingenieurs van de Technische Universiteit Eindhoven en immunologen van het Radboudumc gaan een overreactie van het immuunsysteem eerst tegen, om het immuunsysteem vervolgens een boost te geven.    Sepsis is een levensbedreigende conditie, waar alleen in Nederland al jaarlijks zo’n 3500 mensen aan overlijden. Bij sepsis taakt het immuunsysteem ontregeld door een infectie met een bacterie, schimmel of virus. Die ontregeling bestaat tegelijkertijd uit een te hevige immuunreactie, genaamd hyperinflammatie en een soort verlamming van het immuunsysteem.  Bij hyperinflammatie raken weefsels beschadigd en kunnen organen uitvallen. Bij immuunparalyse raakt het immuunsysteem uitgeput en verlamd, wat ervoor kan zorgen dat het lichaam niet goed bestand is tegen een nieuwe infectie.  Al jaren zoeken wetenschappers wereldwijd naar een goede therapie tegen sepsis. Wat je dan nodig hebt is dus een middel dat zowel de overreactie als de verlam
08/06/20232 minutes 26 seconds
Episode Artwork

Kun je met alleen smartwatchdata emoties voorspellen?

Kan kunstmatige intelligentie inschatten wanneer we ons goed voelen? En kunnen we dat gebruiken om gezonder te leven? Aan die vragen wordt aan de TU Eindhoven gewerkt door Pieter van Gorp en zijn team.  Vorig jaar september deed hij tijdens het Betweter festival een experiment om te kijken of ze met smartwatchdata konden voorspellen hoe iemand zich voelde op verschillende momenten op de avond. Inmiddels is die data geanalyseerd en weten ze het (voorlopige) antwoord.  Uiteindelijk hoopt Van Gorp dat zijn onderzoek kan bijdragen aan het stimuleren van een gezondere levensstijl. Een seintje krijgen dat het tijd is om te bewegen, werkt wellicht toch net wat beter als we in de juiste stemming zijn. De software die ze hebben ontwikkeld is openbaar. De dataset is vanaf 5 juli voor iedereen beschikbaar. Van Gorp hoopt dat mensen ermee aan de slag gaan en dat geza
08/06/20235 minutes 24 seconds
Episode Artwork

Voor het eerst stuurt een satelliet zonne-energie naar de aarde vanuit de ruimte

Kunnen we in de ruimte, op plekken waar zonlicht altijd kan komen, zonne-energie opwekken? Met dat idee werd in januari een eerste test-satelliet van de technische universiteit Caltech gelanceerd en ze hebben goed nieuws: het is ze gelukt.  De satelliet moest op zo'n 500 kilometer boven de aarde zonne-energie opvangen, dat omzetten in elektriciteit en het dan vervolgens als elektromagnetische straling weer verzenden. Waarom per se vanuit de ruimte: de opbrengst zou daar flink veel hoger moeten zijn, want last van het weer, of een dag- nachtritme heb je er niet.   Makkelijk is het hele project overigens niet. Eén van de vele uitdagingen: de panelen met zonnecellen moeten extreem licht en opvouwbaar zijn. Anders zouden ze niet in een raket passen, of kost het te veel brandstof om ze er te krijgen.   De onderzoekers hebben nu laten zien dat de testopstelling de lancering en reis goed heeft overleefd en dat het lukt om energie op te vangen en een beetje ervan, zo
07/06/20231 minute 57 seconds
Episode Artwork

Naald gebaseerd op angel van wesp & sensor die seintje geeft bij plantenstress

Naar de behoeftes van planten luisteren met slimme sensoren, of een bioptnaald geïnspireerd door de angel van een wesp: het zijn twee voorbeelden van projecten die uit het samenwerkingsverband van de vier technische universiteiten van Nederland zijn gekomen.  We horen van Berend de Klerk hoe het er nu voor staat met zijn plantensensor die luistert naar hoe het met gewassen gaat (waar hij inmiddels vanuit TU Delft spin-off Plense Technologies aan werkt) en hoe ver Aimée Sakes van de TU Delft is met het ontwikkelen van haar flexibele naald. Deze week worden binnen het 4TU High Tech for a Sustainable Future-programma van onze vier technische universiteiten de resultaten van de eerste ronde gepresenteerd en nieuwe onderzoeken geïntroduceerd. Lees hier meer: Talentvolle wetenschappers centraal op HTSF Crossover Event.See
07/06/20235 minutes 41 seconds
Episode Artwork

Waren niet wij, maar een andere mensachtige eerst met begrafenissen, werktuigen en kunst?

Kan het zo zijn dat niet wij moderne mensen, maar een andere mensachtige met veel kleinere hersenen de eerste ter wereld was die aan begrafenissen, het maken van werktuigen en kunst deed? Daarover wordt - naar aanleiding van nieuw onderzoek - nu druk gediscussieerd onder archeologen. We bespreken het met onderzoeker Gerrit Dusseldorp van de Universiteit Leiden. Hij kent de groep onderzoekers, is onder de indruk van wat ze hebben gevonden, maar is ook sceptisch over wat de ontdekkingen zeggen over Homo naledi: de menssoort die zo'n 300.000 jaar geleden tegelijk met de moderne mens in Zuid-Afrika rondliep.  Dusseldorp schreef eerder deze paper: Constraining the Likely Technological Niches of Late Middle Pleistocene Hominins with Homo naledi as Case Study, als react
06/06/20235 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Systemen die luchtkwaliteit meten verzamelen per ongeluk ook eDNA

Engelse en Canadese onderzoekers hebben DNA-bewijs gevonden van meer dan 180 dier- en plantensoorten in de filters van twee systemen die bedoeld zijn om de luchtkwaliteit te monitoren.  Al die tijd zat het er gewoon al: eDNA-data van vogels, bijen, teken, bomen, schimmels, insecten, planten en zoogdieren. Als bijproduct.   Volgens het laatste Living Planet Report van het WNF is de wereldwijde omvang van populaties gewervelde dieren alleen al, in de afgelopen vijftig jaar afgenomen met 69 procent. 69 procent! En die lijn zet door. Ook bij insecten wordt een verontrustende afname gezien.  Een systeem dat op ongekende schaal in realtime wereldwijd de biodiversiteit in de gaten kan houden zou een enorm belangrijke aanwinst zijn voor onderzoek. Niet alleen levert het data op over de stand van de biodiversiteit op dit moment, waarschijnlijk zijn er meerdere meetsystemen waarin deze data al een hele lange tijd verzameld wordt.   Het met zorg verzamelen en an
05/06/20231 minute 46 seconds
Episode Artwork

Duurzaam vis consumeren en serveren: er valt nog veel te leren

Vandaag ontmoeten chef-koks en wetenschappers elkaar op Texel om het te hebben over vis. Met als doel: betere keuzes maken in welke vis er wanneer op ons bord terechtkomt.  In deze audio hoor je onderzoeker Kees Camphuysen van het NIOZ. Meer over World Ocean Day in Nederland vind je hier: NIOZ celebrates World Oceans Day 2023.See omnystudio.com/listener for privacy information.
05/06/20235 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Hoe vind je als woestijnmier je nest terug tussen al dat zand?

Om eten en hun nestgenoten te vinden moeten woestijnmieren gigantische afstanden tot wel 2 kilometer afleggen door barre omstandigheden. En als het ze dan lukt om in die uitgestrekte brandende zandmassa iets van eten te vinden, dan staan ze voor een nog veel grotere uitdaging: het terugvinden van het nest.  Eén specifieke miersoort, die leeft in de zoutvelden van Tunesië, trok de aandacht van onderzoekers vanwege zijn indrukwekkende navigatie skills. Deze mier past verschillende tactieken toe om in extreme omstandigheden snel de weg terug te vinden naar het nest. Een intern kompas dat de zon gebruikt helpt ze samen met een interne stappenteller bepalen waar ze zijn. Wat ze ook hebben ontwikkeld is de vaardigheid om elementen in het landschap te gebruiken om hun weg terug te vinden.   Maar wat als die er niet zijn? Het viel op dat de nesten van deze mieren, wanneer er geen begroeiing of heuveltjes in de buurt zijn, bij de ingang een verhoging hebben. Haalden de onderz
04/06/20232 minutes 5 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers gaan kijken hoe licht het babybrein beïnvloedt

In hoeverre heeft licht invloed op de ontwikkeling van het brein van te vroeg geboren baby's? Met die vraag gaan ze in het UMC Utrecht aan de slag.   Te vroeg geboren baby’s zijn enorm kwetsbaar. Ze lopen onder andere het risico een ontwikkelingsachterstand op te lopen. Elk voordeel dat artsen ze kunnen geven is dus van levensbelang.   In de baarmoeder heerst een duidelijk dag-nachtritme, maar op een neonatale afdeling is dat soms anders. Onderzoeker Jeroen Dudink is ervan overtuigd dat het aanbieden van een dag-nachtritme erg belangrijk kan zijn voor te vroeg geboren baby's.   Maar dit moet wel eerst onderzocht worden en dus is nu samen met het LUMC een onderzoek opgezet waarin de invloed van daglicht op de hersenontwikkeling van te vroeg geboren baby’s bestudeerd zal worden.   De neonatale intensive care ziet er in beide ziekenhuizen anders uit. In Leiden staan bijna alle bedden bijvoorbeeld bij het raam. Maakt dat verschil? En hoe werken die effect
03/06/20231 minute 50 seconds
Episode Artwork

Hoe kouder de leefomgeving, hoe socialer het gedrag?

Voor het eerst hebben onderzoekers laten zien hoe een extreem koude leefomgeving kan zorgen voor het ontstaan van socialer gedrag.  Voor het onderzoek werden langoer-apen en neusapen bestudeerd. Deze soorten vind je in uiteenlopende leefgebieden. Van tropische regenwouden tot met sneeuw bedekte bergketens. Hoe hebben deze soorten zich aangepast aan die koudere omstandigheden?   Om het antwoord op deze vraag te vinden werd naar een heleboel verschillende dingen gekeken. Ecologische data, geologische, fossielen, gedrag en genen. Zo zagen de onderzoekers dat de aapsoorten die in de koudere gebieden leven complexere sociale groepen hebben. Fysiek gezien hebben deze dieren een aangepast metabolisme en aangepaste hormoonhuishouding.   En tussen dat sociale gedrag en die lichamelijke aanpassingen zit vermoedelijk een link. Efficiëntere hormonale paadjes zouden een invloed kunnen hebben op verlengde zorg aan jongen, wat weer kan zorgen voor meer borstvoeding, wat er
02/06/20232 minutes 1 second
Episode Artwork

Zonder het ontstaan van de tong waren wij er allemaal niet geweest

Zo'n 400 miljoen jaar geleden verplaatsen de eerste dieren zich van het water naar het land. Er was genoeg te eten voor ze, alleen was er één probleem: zonder tong en zonder water ging slikken nogal moeilijk.  Inmiddels kan de tong gigantisch veel en komt hij in vele vormen voor. Een giraf kan z'n tong bijna een halve meter uitrekken om blaadjes te pakken. Vleermuizen gebruiken hem voor echolocatie. Een slang gebruikt z'n tong als neus en kan er prooi mee volgen zonder zicht nodig te hebben. Een kameleon kan z'n tong uit zijn mond laten schieten met 5 meter per seconde. En de kolibrie heeft een hele geavanceerde die nectar uit bloemen kan pompen. Maar kijk je naar dieren die nu nog in het water leven, zoals vissen, dan hebben die helemaal geen tong zoals wij die kennen. Op z'n best een voorloper in de vorm van een botachtige structuur die hele andere bewegingen maakt. Wat is er tijdens de evolutie gebeurd om van die structuur naar de dikke gespierde lap in onze mond
01/06/20236 minutes 1 second
Episode Artwork

Mogelijk een derde van meest voorkomende planeten in Melkwegstelsel 'leefbaar'

Astronomen van de Universiteit van Florida denken - op basis van de nieuwste gegevens van twee ruimtetelescopen – dat een derde van de meest voorkomende planeten in ons Melkwegstelsel weleens leven zou kunnen bevatten.   Ons eigen zon is behoorlijk uniek in het Melkwegstelsel. De meest voorkomende sterren zijn een stuk kleiner - niet meer dan de helft van de massa van onze zon - en kouder. Om die kleinere koudere sterren - die rode dwergsterren worden genoemd - draaien in ons heelal miljarden planeten.  Nou is het zo dat - om leven te kunnen herbergen - planeten in het geval van deze sterren niet te ver weg moeten staan. Dan wordt er niet genoeg warmte opgevangen. Maar staan ze te dichtbij, dan kunnen ze weer last krijgen van extreme getijdenkrachten. Daarbij speelt de vorm van de baan een rol. Is deze niet rond maar meer ovaal, dan vervormt de planeet zo erg tijdens deze onregelmatige baan met wisselende zwaartekracht, dat hij heel heet wordt.   Uit een nieu
31/05/20232 minutes
Episode Artwork

Maagverkleining heeft volgens onderzoek ook positief effect op de hersenen

Een maagverkleining leidt volgens nieuw onderzoek niet alleen tot gewichtsverlies, maar de ingreep heeft ook een positief effect op de prestaties van de hersenen. Een half jaar na de operatie scoorde 45 procent van de 146 deelnemers meer dan 20 procent beter op cognitieve testen. En die verbetering zette door als op een later moment weer werd getest. Ook kregen de deelnemers na de operatie een minder hoge bloeddruk, minder diabetes, lager cholesterol, minder depressieve symptomen en ging hun medicijngebruik omlaag. Zelfstandig afvallen (zonder maagverkleining) heeft waarschijnlijk een vergelijkbaar effect.  Waardoor het komt dat gewichtsverlies leidt tot beter functionerende hersenen is nog niet helemaal duidelijk, maar de onderzoekers hebben hier wel ideeën over. In deze audio hoor je daar hoogleraar anatomie Amanda Kiliaan over, één van de onderzoekers. Debby Vreeken, ook onderzoeker bij het Radboudumc, <a href="https://www.ru.nl/over-ons/agenda/obesitas-en-de-hers
31/05/20235 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Plantenstofje dat al eeuwen wordt gebruikt veelbelovend tegen artrose

Zo’n 1,5 miljoen Nederlanders hebben last van artrose. Nu zou uit onderzoek blijken dat een eeuwenoud plantenextract dat gebruikt wordt tegen jicht mogelijk ook effectief is tegen artrose. In deze audio hoor je Michelle Heijman, onderzoeker bij de Sint Maartenskliniek. Lees hier meer over het onderzoek: Eeuwenoud en goedkoop medicijn veelbelovend voor toekomst artrosepatiënten. De paper vind je hier: Association of Low-Dose Colchicine With Incidence of Knee and Hip Replacements. Meer over artrose lees je daar ook, of kijk op deze webpagina van ReumaNederland. See omnystudio.com/listener for privacy information.
30/05/20235 minutes 16 seconds
Episode Artwork

Het gordeldier blijkt toch niet het enige zoogdier ter wereld met botplaten

Als je erover nadenkt zijn zoogdieren best een beetje vreemd. Lang geleden ruilden we beschermende platen en schubben in voor een pluizig laagje haar. Of in ons geval: hier en daar een plukje.   De enige uitzondering: het gordeldier. Tenminste, dat dachten we. Uit een nieuw onderzoek blijkt dat er nog een zoogdier bestaat dat nog steeds gebruikmaakt van platen: de Afrikaanse stekelmuis. De ontdekking werd gedaan toen in het Florida Museum of Natural History een CT-scan van één van deze muizen werd gemaakt. De staart zag er uitzonderlijk donker uit het beeld.  Dat bleek geen conserveringsprobleem of een foutje te zijn, maar bewijs voor osteo-dermen in de staart: botplaatjes. Eén keer eerder werden ze bij deze muis gezien. In 1975, door de Duitse bioloog Jochen Niethammer. Maar met die ontdekking gebeurde weinig. In 2012 zagen andere onderzoekers hoe dit diertje beschadigd weefsel volledig kan laten herstellen, zonder littekens. Iets wat niet ongewoon is onder reptiele
29/05/20232 minutes 37 seconds
Episode Artwork

Nieuw ontdekt mechanisme in koraal kan mogelijk helpen bij het herstel van riffen

Wie twintig jaar geleden gedoken of gesnorkeld heeft op plekken als het Great Barrier Reef en dat nu weer zou doen zou meteen de enorme verschillen zien. Het gaat slecht met koraalriffen wereldwijd. Ze verbleken, veel soorten kunnen moeilijk omgaan met de huidige opwarming en verzuring van de oceanen en op sommige plekken zijn de riffen te erg beschadigd geraakt - door ons - om zelf te herstellen.   Overal ter wereld werken wetenschappers dan ook aan het behouden en herstellen van koraal. Onderzoekers uit de VS hebben hun aandacht gericht op de relatie tussen koraal en de algen waarmee ze samenleven. Deze algen leven in de cellen van het koraal, waar ze de energie van de zon omzetten in eten. Een deel van die voedingsstoffen, geven ze terug aan het koraal.    In een nieuw onderzoek laten ze zien wat er helemaal aan het begin van die samenwerking gebeurt. Het koraal laat bij de mond een eiwit los - genaamd LePin - dat bindt aan vriendelijke algen die voorbijkomen. De
28/05/20232 minutes 2 seconds
Episode Artwork

James Webb ziet enorme waterpluim van één van de manen van Saturnus afkomen

De James Webb ruimtetelescoop heeft tijdens het bestuderen van Enceladus - één van de meer dan 80 manen van Saturnus - een enorme wolk van waterdamp gespot.  De pluim is de grootste die daar ooit gezien is en bevat mogelijk de chemische ingrediënten die nodig zijn voor leven. De pluimen van waterdamp die ontsnappen vanonder het ijzige oppervlakte van de maan waren eerder gezien en de samenstelling ervan is ook al bestudeerd, maar nu lijkt het erop dat het materiaal veel verder de ruimte in gespoten kan worden dan eerder werd gedacht. Meerdere keren de grootte van de planeet in afstand.   In 2005 vloog NASA's ruimtevoertuig Cassini al meerdere keren door de pluimen. Zo werd al ontdekt dat er methaan, koolstofdioxide en ammoniak in de wolken zat. Ook werden er silica-deeltjes gedetecteerd, die mogelijk van de oceaanbodem van de maan omhoog waren gekomen. Toch kon Cassini van dichtbij niet zien wat Webb nu van een afstandje en binnen 4,5 minuut wel heeft gezien: de koud
27/05/20232 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Politiek niet, maar geslacht wel bepalend voor hoe goed we anderen kunnen 'lezen'

Of het nou komt door politieke voorkeur, het wel of niet vertrouwen hebben in de wetenschap, of iets als religieuze- of sociale overtuigingen: we lijken steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar te staan.   Een team van Britse psychologen heeft nu gekeken wat bepaalt of iemand zich in kan leven en kan begrijpen wat een ander denkt. Ze bestudeerden hiervoor een groep van 4000 mensen. Van deze mensen verzamelden ze gegevens over onder andere leeftijd, politieke voorkeur, opleiding, sociaaleconomische status en geslacht.   Vervolgens lieten ze de proefpersonen een ‘mindreading test’ doen. Deze test werd in 2021 door dezelfde groep onderzoekers ontwikkelt en bestaat vooral uit stellingen waarmee bepaald wordt of een persoon zich goed kan inleven in wat iemand anders denkt. Nou kun je bij deze methode wel enige vraagtekens zetten, onder andere dat de uitkomst een gemiddelde betreft en je ervan uit moet gaan dat mensen eerlijke antwoorden geven. Toch was het wel interessant
26/05/20232 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Blijven rennen als je ouder wordt houdt geheugengebieden hersenen verbonden

Wil je zo lang mogelijk een goed geheugen houden, dan moet je vooral blijven rennen als je ouder wordt, zou blijken uit een nieuw onderzoek waarin muizen wel of geen loopradje in hun kooi hadden.  Er was eerder al gezien dat muizen die veel bewegen - ten opzichte van muizen die minder of niet bewegen - meer neuronen hebben in bepaalde gebieden van de hersenen. Ook was al bekend dat muizen die bewegen een beter geheugen hebben. Maar hoe zit dat nou precies in de hersenen?  Onderzoeker Henriette van Praag van de Florida Atlantic University vertelt hoe ze die neuronen en hersengebieden die een belangrijke rol spelen bij geheugen precies hebben bestudeerd en wat ze voor verschil zagen tussen actieve ouder wordende muizen en inactieve ouder wordende muizen.  Mocht je overigens niet in het bezig zijn van een looprad op mensengrootte, of is hardlopen om wat voor reden dan ook niet jouw sport, onthoudt dan gewoon: blijven bewegen als je ouder wordt. Zo blijven jij en
25/05/20235 minutes 30 seconds
Episode Artwork

Van oeroude Neanderthaler-tandplak naar nieuwe medicijnen

Je zou denken dat de moderne mens - vergeleken met onze verre voorouders - een stuk beter is in gezond blijven. Toch wordt er de laatste tijd juist naar Neanderthalers gekeken als het gaat om onze toekomstige gezondheid.  Zoals in een onderzoek van eerder deze maand, waarin Harvard-wetenschappers niet alleen het genoom van honderdduizend jaar oude micro-organismen in elkaar wisten te puzzelen die afkomstig waren uit Neanderthaler-tandplak, maar er ook nog in slaagden oeroude moleculen uit die tijd tot leven te brengen in het lab. Allemaal in de hoop dat het ons nieuwe medicijnen, zoals antibiotica kan brengen.  Iets vergelijkbaars werd vorig jaar al gedaan door onderzoekers uit de VS. Zij vonden stukjes genetische code in Neanderthaler-DNA die b
24/05/20235 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Meer duidelijk over waarom een vrouw uit Schotland nooit pijn voelt

In 2019 ontdekte een team van Engelse onderzoekers dat een zeldzame mutatie in het FAAH-OUT gen er - samen met een minder zeldzame mutatie in het FAAH-gen - bij een vrouw in Schotland voor zorgt dat ze vrijwel nooit pijn ervaart, zelfs niet bij operaties. Ook voelt ze vrijwel geen angst.   In een nieuw onderzoek zijn ze nu gaan kijken hoe de biologie hierachter precies in elkaar steekt. De hoop is dat het leidt tot nieuwe pijnbehandelingen en belangrijke informatie over wondherstel.  Ze zagen onder andere dat het FAAH-OUT-gen - waarvan ooit werd gedacht dat het geen functie heeft - de expressie van het FAAH-gen sterk beïnvloedt. Bij Jo Cameron, de Schotse vrouw die geen pijn voelt, zorgen mutaties ervoor dat FAAH minder sterk aanstaat. Daardoor wordt er minder van bepaalde eiwitten aangemaakt. En FAAH is weer gelinkt aan het mechanisme dat betrokken is bij pijn, stemming en geheugen.  Terwijl de mutaties er bij Jo Cameron voor zorgen dat FAAH wordt afgeremd,
24/05/20232 minutes 10 seconds
Episode Artwork

Hoe twee piepkleine nagebouwde signaalmoleculen helpen grote medische vragen te beantwoorden

Een flinke Europese subsidie is toegekend aan het maken van piepkleine chemische gereedschappen waarmee hele kleine veranderingen op de eiwitten in onze cellen gemeten kunnen worden. En dat priegelige klusje gebeurt in een Nederlands lab.  In deze audio hoor je chemicus Gerbrand van der Heden van Noort van het Leids Universitair Medisch Centrum. Lees hier meer over de subsidie en het onderzoek: ERC-subsidie voor onderzoek naar eiwitmodificaties in lichaamscellen. Het covid-onderzoek waaraan hij een belangrijke bijdrage leverde vind je hier: Papain-like protease regulates SARS-CoV-2 viral spread and innate immunity. Een recent voorbeeld van onderzoek door zijn groep naar de link tussen ADPribose en Ubiquitine in de context van Le
23/05/20235 minutes 40 seconds
Episode Artwork

Klein draadloos echo-apparaatje meet diepe weefsels en hartactiviteit, zelfs tijdens beweging

Het lab zelf noemt het een giant leap forward in het draadloos monitoren van diepliggend weefsel. De onderzoekers ontwierpen namelijk een draadloos echo-apparaatje dat als patch gedragen kan worden en dat meet terwijl iemand gewoon vrijuit beweegt.  Het materiaal van de draagbare sensor, ongeveer zo groot is als een luciferdoosje, is zacht, waardoor het meebeweegt met de drager. Het kan meer dan 16 centimeter diep meten en kan zeker 12 uur achter elkaar informatie verzamelen over iemands bloedruk, hartslag, stijfheid van de bloedvaten en andere fysiologische signalen.  Deze gegevens stuurt het apparaatje allemaal draadloos door en - dit was één van de lastigste dingen om voor elkaar te krijgen - het lukt zelfs om goed te meten terwijl iemand flink beweegt. Daarvoor moesten slimme algoritmes worden ontwikkeld waarmee het nog steeds lukt om tussen al dat bewegend weefsel het juiste signaal in de gaten te houden.   De belangrijkste toepassingen zullen volgens de
22/05/20231 minute 46 seconds
Episode Artwork

In twee jaar tijd 380 nieuwe dier- en plantensoorten ontdekt in Zuidoost-Azië

In twee jaar tijd hebben wetenschappers in Zuidoost-Azië 380 nieuwe dier- en plantensoorten ontdekt. Dat staat vandaag in een rapport van het WWF. Het gaat specifiek om nieuwe soorten in het stroomgebied van de Mekong, waarmee het totaal aantal nieuwe vaatplanten, vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren dat daar sinds 1997 is beschreven, nu op 3.389 staat. Tussen de nieuwe aanwinsten zit een agressieve hagedis die van kleur verandert als verdedigingsmechanisme, een vleermuis met muisoren en dikke duimen, een orchidee die lijkt op een muppet en een boomkikker die eruitziet alsof hij helemaal bedekt is met mos. Hans Beukeboom, adviseur voor Zuidoost-Azië bij het WNF, vertelt meer over het belang van het rapport en waarom we hier in Nederland ook aandacht aan moeten besteden. Lees hier meer over het rapport: Wetenschappers ontdekken 38
22/05/20236 minutes 45 seconds
Episode Artwork

Twee belangrijke stofjes gewoon aanwezig in melk van vegan moeders

In de afgelopen vier jaar is het aantal mensen dat vegan is gaan eten - in Europa alleen al - verdubbeld. Omdat het dieet van een moeder van grote invloed is op de melk die zij produceert na een bevalling, waren er ongeruste geluiden over het effect van zo'n vegan dieet op de kwaliteit van de moedermelk.  Krijgen baby's dan nog wel genoeg goede stofjes binnen? Van sommigen is bekend dat je er minder van binnenkrijgt als je vegan eet. Dat zou bijvoorbeeld gelden voor carnitine, wat een belangrijke rol speelt in het metabolisme. Een tekort daaraan kan bij baby's zorgen voor een verstoorde bloedsuikerspiegel, maar ook voor hart- en hersenproblemen. Een tekort aan vitamine B2 kan bij baby's ook voor allerlei - onder andere neurologische - problemen zorgen. Daarom wordt soms gesuggereerd dat vegan moeders hun dieet moeten aanpassen als ze borstvoeding geven.   Onderzoekers van het Amsterdam UMC zochten uit of die tekorten er inderdaad waren en vonden dat een vegan dieet n
21/05/20231 minute 59 seconds
Episode Artwork

Hechtdraad dat zelf ontsteking detecteert en behandelt

Hechtingen worden over het algemeen gebruikt om herstellend weefsel op de goede plek te houden tot de beschadiging hersteld is. MIT-onderzoekers hebben nu hechtdraad ontwikkeld dat nog veel meer kan dan alleen dat.  De inspiratie hiervoor komt uit de tijd van de Romeinen, toen hechtdraad van dierendarmen werd gebruikt. Dat bestaat nog steeds en heet catgut. Cat verwijst in dit geval overigens naar cattle en niet naar katten. Het materiaal komt meestal uit schapen, koeien en geiten.   De collageen draden die hiervan worden gemaakt lossen na zo'n 90 dagen vanzelf op. Er zijn inmiddels synthetisch alternatieven, toch wordt er bij inwendige wonden nog steeds wel gebruik gemaakt van de dierlijke variant.  Ook voor deze nieuwe hechtingen is teruggegrepen naar dierlijke materiaal, afkomstig van varkens in dit geval. Materiaal dat eerst helemaal schoon en celvrij is gemaakt en waar daarna een laagje hydrogel omheen is gedaan. In die hydrogel kunnen minuscule sensoren
20/05/20232 minutes 10 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers ontdekken het geheim van één van de dodelijkste paddenstoelen ter wereld

Elk jaar gaan honderden mensen dood door het eten van giftige paddenstoelen. In 90 procent van die gevallen is het de groene knolamaniet die ze fataal wordt. Het is één van de giftigste paddenstoelen ter wereld. Niet zo gek dat hij bijnamen heeft gekregen als King Killer en Death Cap. Eeuwen geleden was al bekend hoe desastreus het binnenkrijgen van het gif van deze paddenstoel was.   Krijg je het binnen, dan kun je rekenen op: overgeven, stuiptrekkingen, ernstige leverschaden en in het ergste geval - dit overkwam vermoedelijk minstens twee Romeinse keizers - de dood.   Ondanks deze ver teruggaande reputatie als moordenaar was tot nu niet duidelijk hoe de paddenstoel precies zorgde voor deze aanslag op het lichaam. Maar toen onderzoekers recent achter een mogelijk tegengif kwamen, ontdekten ze ook gelijk meer over hoe het gif onze cellen binnenkomt.  Op zoek naar het antigif maakten de wetenschappers genetische aanpassingen in menselijke cellen in het lab om
19/05/20232 minutes 34 seconds
Episode Artwork

Regelmatig sporten vermindert de kans op overlijden aan griep of longontsteking, suggereert onderzoek

Probeer je in totaal 2,5 uur per week matig intensief in te spannen, zegt de Nederlandse beweegrichtlijn. En doe twee keer per week aan krachttraining. Bewegen is belangrijk voor onze gezondheid, zowel mentaal als fysiek, dat heeft onderzoek allang laten zien. Nu lijkt er ook bewijs te zijn gevonden dat beweging invloed heeft op de kans om te sterven aan griep of longontsteking.   Voor dit onderzoek is data bekeken van bijna 580.000 volwassenen die in de VS tussen 1998 en 2018 hebben meegedaan aan het National Health Interview Survey.  Deelnemers werd gedurende die periode van 20 jaar gevraagd bij te houden hoe vaak ze meer dan 10 minuten sporten in hun vrije tijd en hoe intensief ze dat deden. Hierbij werd zowel naar cardio- als krachttraining gevraagd. Ze zagen dat de helft van de respondenten de wekelijkse richtlijnen niet haalden. Een derde deed niet aan cardio en meer dan driekwart rapporteerde minder dan twee krachttrainingssessies per week.   Op zich a
18/05/20233 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Nieuwe testmethode voor patiënten met onbegrepen infecties

Als iemand een ernstige infectie heeft is het natuurlijk belangrijk om snel te achterhalen wat de oorzaak is. Maar met reguliere testen wordt die oorzaak lang niet altijd gevonden. En daar hebben onderzoekers van het LUMC nu iets op bedacht. Ze hebben een methode ontwikkeld waarmee naar het complete metagenoom van een sample wordt gekeken. Met een soort vangnet worden vervolgens de stukjes virus eruit gevist en die worden door software dan weer in elkaar gepuzzeld.  In deze audio hoor je klinisch viroloog Jutte de Vries en promovenda en moleculair bioloog Ellen Carbo van het Leids Universitair Medisch Centrum. Lees hier meer over het onderzoek: Via metagenoom ziekteverwekkende virussen detecteren van onbegrepen infecties.See omnystudio.com/listener for privacy information.<
17/05/20236 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Data opslaan in DNA: waarvoor is het handig en wat zijn de uitdagingen?

Het lukt steeds beter om data op te slaan in synthetische DNA en het dan ook weer uit te lezen, maar hoe werkt het en waarom moeten we dit willen? Onderzoeker Tom de Greef van de TU Eindhoven werkt met zijn team op het moment vooral aan het uitleesgedeelte van de techniek. Hij vertelt over de laatste resultaten en legt uit wat de voordelen zijn van deze manier van data opslaan.  Lees hier meer over zijn laatste onderzoek: De toekomst van dataopslag schuilt in microbolletjes met DNA. Een ander interessant recent onderzoek op dit gebied: Toward highly effective loading of DNA in hydrogels for high-density and long-term information storage.See omnystudio.com/listener for privacy information.
16/05/20235 minutes 49 seconds
Episode Artwork

Hamerhaaien houden hun adem in om warm te blijven

Net als vissen zijn haaien koudbloedig: hun lichaamstemperatuur is grotendeels afhankelijk van de temperatuur van hun omgeving. Best een uitdaging als je een groot roofdier bent dat regelmatig moet afdalen naar koude dieptes op zoek naar prooi.  De walvishaai behoudt warmte door heel groot te zijn, de witte haai heeft er een speciaal regulatiesysteem voor ontwikkeld bij de kieuwen, maar de geschulpte hamerhaai, die kan deze trucjes niet.   De haaisoort leeft in tropische kustgebieden waar het over het algemeen lekker warm is, maar duikt met enige regelmaat naar dieptes van bijna 1000 meter waar het soms maar 4 graden is. Hoe zorgt deze haai dan dat hij warm genoeg blijft om daar te kunnen jagen?   Dankzij een klein afbreekbaar implantaatje dat diepte, watertemperatuur, activiteit, beweging en lichaamstemperatuur in de haai meet, denken de onderzoekers nu het antwoord te weten. Ze zagen dat de haaien hun lichaamstemperatuur hoog wisten te houden, tot het momen
15/05/20232 minutes 25 seconds
Episode Artwork

Kletsen tegen baby's heeft invloed op hun hersenstructuur

Hoe en hoe vaak je als ouder of verzorger tegen een baby kletst heeft impact op taalontwikkeling laten verschillende onderzoeken zien. Nu blijkt zelfs dat dit geklets invloed heeft op de hersenstructuur van een baby. Lees hier meer over het nieuwe onderzoek: Talking to babies may help shape brain structure, research finds. Het eerdere onderzoek (uit 2014) naar de invloed van pratende ouders op taalvaardigheid vind je hier: Talking to babies boosts their brain power, studies show. En het onderzoek naar depressiviteit bij moeders en taalvaardigheid vind je hier: Association of Postpartum Maternal Mood With Infant Speech Perception at 2 and 6.5 Months of Age. See <a
15/05/20236 minutes 47 seconds
Episode Artwork

Jongens met overgewicht meer kans om later onvruchtbaar te worden

Eén op de zes mensen krijgt te maken met onvruchtbaarheid. Naar schatting zorgde dat in 2010 voor zeker 48 miljoen stellen die zonder hulp geen kinderen konden krijgen.   Als wordt gekeken naar onvruchtbaarheid in mannen is in een groot deel van de gevallen niet bekend wat de oorzaak is. Wel suggereren recente onderzoeken dat het aantal spermacellen dat wordt geproduceerd en mogelijk ook de kwaliteit ervan terugloopt. Parallel aan deze dalende lijn, loopt een stijgende lijn. Eentje die laat zien dat overgewicht nog altijd toeneemt. Er zijn onderzoekers die verwachten dat 60 procent van de kinderen van vandaag obesitas zal hebben tegen de tijd dat ze 35 zijn.  Om die link beter te bestuderen hebben onderzoekers nu bij 268 kinderen en jongvolwassenen tussen de 2 en 18 jaar gekeken naar het volume van de zaadbal, hun gewicht, leeftijd, BMI en insuline resistentie. Ze zagen zo dat het volume van de zaadbal bij jongens met overgewicht en jongens die problemen hadden met h
14/05/20232 minutes 1 second
Episode Artwork

Hoe de hersenen reageren op verschillende soorten aanraking

Hoe we reageren op aanraking is - niet onverwachts - enorm afhankelijk van context. Wie raakt je aan, is de aanraking prettig en zit je er op dat moment op te wachten?   Nu hebben onderzoekers uit Zweden gekeken wat er met het hormoon oxytocine, ook wel het knuffelhormoon, gebeurt als de context van die aanraking wisselt en wat er op dat moment in de hersenen te zien is.   Het experiment zag er als volgt uit: een kleine groep vrouwelijke proefpersonen nam één voor één plaats in een fMRI-scanner. Vervolgens aaide of eerst de partner van de vrouw, of eerst een niet bedreigende onbekende, over haar arm. Ze kregen vooraf te horen door wie ze als eerst werden aangeraakt. Daarna wisselden deze mannen om en volgde dezelfde aanraking van de ander. Tijdens het experiment werden ook bloedmonsters afgenomen om de aanwezigheid van oxytocine te kunnen meten.   De onderzoekers waren benieuwd of het stofje veel sterker aanwezig zou zijn als de aanraking van de partner kwam.
13/05/20232 minutes 33 seconds
Episode Artwork

Astronomen zien grootste kosmische explosie ooit

Tien keer feller dan een supernova en drie keer feller dan een ster die in een superzwaar zwart gat valt is de gigantische explosie die door astronomen is waargenomen in 2020 en die ze nu bekend hebben gemaakt.   De meeste supernova's (dat is wanneer een ster explodeert) zijn niet heel lang, meestal een paar maanden, zichtbaar. Deze explosie, die de naam AT2021lwx heeft gekregen, is op het moment al drie jaar bezig en hij wordt momenteel nog steeds gezien door een netwerk van telescopen. Hij vond 8 miljard lichtjaar van de aarde plaats, toen het universum ongeveer 6 miljard jaar oud was.  De oorzaak voor dit enorme spektakel is volgende de onderzoekers waarschijnlijk een gewelddadige confrontatie tussen een gaswolk wel duizend keer groter dan onze zon en een superzwaar zwart gat. Terwijl delen van de gaswolk worden opgeslokt trekken krachtige schokgolven door wat er van de wolk over is en de stoffige ring om het zwarte gat.   Dit soort gebeurtenissen is enorm
12/05/20231 minute 57 seconds
Episode Artwork

Baggeren naar een oplossing voor methaan uitstotende meren en sloten

Meren en sloten zijn belangrijke bronnen van methaanuitstoot. Kunnen we daar ook iets aan doen? Een promovendus van de Radboud Universiteit baggerde tussen de beestjes naar een oplossing. Onderzoeker Tom Nijman verdedigt op 26 mei zijn proefschrift: De methaan cyclus in ondiepe meren. Mocht je erbij willen zijn, dan kan dat. See omnystudio.com/listener for privacy information.
11/05/20236 minutes 13 seconds
Episode Artwork

Ook in Engeland is een baby geboren met het DNA van drie mensen

Mitochondriën bevinden zich in bijna elke cel van ons lichaam. Het zijn de energiefabriekjes van onze cellen. De chemische processen die nodig zijn voor het maken van die energie kunnen ook verstoort raken. Dan is er sprake van een mitochondriële stoornis.  Deze ziektes kunnen ongeneeslijk zijn en baby's met sommige vormen kunnen er binnen dagen of zelfs uren na de geboorte al aan sterven. Problemen met mitochondriën worden door de moeder doorgegeven.   Om te voorkomen dat kinderen met mitochondriële aandoeningen worden geboren is daarom enige tijd terug een nieuwe vorm van IVF bedacht, waarbij naast het DNA van de ouders, ook een piepklein stukje van het DNA van een derde persoon wordt doorgegeven. Dat stukje moet alleen zorgen voor gezonde mitochondriën. Het is dus niet zo dat het kind drie ouders heeft of dat dit stukje DNA bijdraagt aan hoe het eruitziet.   In 2016 werd uit deze techniek de eerste baby geboren in de VS. Inmiddels zijn er meerdere baby's g
10/05/20231 minute 49 seconds
Episode Artwork

Hoe zebravissen en stamcellen hielpen een medisch raadsel op te lossen

Bijna 20 jaar lang hadden twee broers geen idee wat de oorzaak was van hun ziekte. Maar nu is het een Nederlandse arts en zijn team gelukt om dit medische raadsel op te lossen. Hoe ze dat deden? Met behulp van stamcellen en zebravissen.  In deze audio hoor je Stefan Barakat, klinisch geneticus in het Erasmus MC. Hij vertelt hoe ze er uiteindelijk achter zijn gekomen welke zeldzame aandoening deze twee broers hebben. Lees hier meer over het onderzoek: Zebravissen en stamcellen lossen medisch raadsel op.See omnystudio.com/listener for privacy information.
10/05/20236 minutes 21 seconds
Episode Artwork

Een nieuwe faciliteit voor de nanolaagjes die nodig zijn voor de energietransitie

Voor de energietransitie hebben we een heleboel nieuwe materialen nodig. Materialen die bijvoorbeeld nodig zijn voor zonnecellen en die uit hele dunne laagjes bestaan.  Om die laagjes, die duizend keer dunner zijn dan een menselijke haar, preciezer en sneller te kunnen maken, wordt er gewerkt aan een gloednieuwe Nederlandse faciliteit. In deze audio hoor je Anja Bieberle van DIFFER. Lees hier meer over het project: DIFFER ontwikkelt onderzoeksfaciliteit voor energietransitie.See omnystudio.com/listener for privacy information.
09/05/20234 minutes 15 seconds
Episode Artwork

Regulatie van genen met 100 keer hogere resolutie in beeld gebracht

Een flink deel van ons genoom bestaat uit regulerende onderdelen. Dat wil zeggen: elementen die aansturen welke genen in een cel, wanneer -aan en uitgaan, en in welke mate.   Een voorbeeld van zo'n regulerend onderdeel is een promotor: een stukje DNA dat voor het gen zit en dat het uitlezen van dat gen in gang kan zetten.   Soms zitten onderdelen van het aansturend mechanisme, zoals zo'n promotor, dus vlak bij het gen dat aangestuurd wordt. Andere onderdelen die een rol spelen bij genexpressie kunnen wel 2 miljoen gen-paren verder zitten. Een interactie met een gen kan dan behoorlijk uitdagend zijn. Daarom vormt het genoom zich in een 3D-structuur van allemaal lussen om dit makkelijker te maken.   Met een nieuwe techniek is het MIT-onderzoekers nu gelukt om de interacties in deze structuur met een 100 keer hogere resolutie in beeld te brengen dan voorheen. Daarmee zagen ze gelijk een heleboel interacties die niet eerder waren gezien. Ook konden ze bepalen dat
08/05/20231 minute 59 seconds
Episode Artwork

Start-up Rift verwarmt succesvol 500 huishoudens met behulp van ijzerpoederverbranding

Start-up Rift werkt aan het verbranden van ijzerpoeder als duurzame energiebron en ze hebben goed nieuws: een eerste test om 500 huishoudens te verwarmen met de techniek is succesvol afgerond.  De techniek is volgens het team zo interessant omdat het CO2-neutraal kan en met veel lagere stikstofuitstoot dan bij fossiele brandstoffen. Ook kan de roest die overblijft na de verbranding weer worden omgezet naar ijzerbrandstof. Omdat er hele hoge temperaturen (tot 1800 graden) mee kunnen worden gehaald is het vooral veelbelovend voor de zware industrie. Tijdens de 40 uur waarin gedurende een half jaar is getest werd 5 ton minder CO2 en 66 procent minder stikstof uitgestoten dan normaal.  Rift heeft onder andere financiering ontvangen van Breakthrough Energy Fellows, opgericht door Bill Gates. Ook voor de volgende stappen is al geld binnengehaald. De eerste commerciële installaties moeten voor 2030 draaien, uiteindelijk willen ze 1 gigaton CO2 besparing per jaar ger
08/05/20235 minutes 38 seconds
Episode Artwork

Een koelsysteem gemaakt van paddenstoelen

Paddenstoelen kunnen zichzelf koeler houden dan hun omgeving. Maar hoe reguleer je als schimmel je lichaamstemperatuur?   Met behulp van infrarood metingen konden onderzoekers zowel in het wild als in het lab de temperatuur van paddenstoelen, maar ook gist en gistachtigen bestuderen.   Ze zagen dat de oppervlaktetemperatuur van wilde paddenstoelen, afhankelijk van het soort, zo'n 1,4 tot 5,9 graden kouder was dan de lucht in de omgeving. In het lab waren schimmelkolonies zo'n 0,3 tot 1,9 graden kouder dan het medium waar ze in groeiden. Met de koudste temperaturen gemeten in het midden van de kolonie.   Testen in het lab met oesterzwammen lieten zien dat de koude temperaturen tijdens het hele groeiproces en in alle delen van de schimmel aanhielden. Maar hoe doen ze het nou? Eigenlijk raken ze hun warmte kwijt door iets te doen wat op zweten lijkt.   Kunnen we dan ook wat met deze kennis? Ja, menen de onderzoekers. Ze ontwikkelden een passief koelsyste
07/05/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Waarom insecten zich 's nachts aangetrokken voelen tot het licht

Zit je in de zomer lekker nog even buiten en brandt er ergens een lamp of kaars dan duurt het vaak niet lang of er beginnen insecten op af te komen. Maar waarom die insecten dit doen, vaak in vrij hysterische vluchtpatronen, dat is al 2000 jaar een raadsel. Nu denken onderzoekers dat raadsel te hebben opgelost, dankzij het maken van een aantal high tech 3D-opnames. In een pre print verwerpen ze allereerst een aantal bestaande theorieën.   Gebruiken de insecten het licht om te navigeren? Nee. Dat konden ze zien aan hun positie ten opzichte van de lichtbron, die veranderde steeds. Komen ze af op de warmte dan? Ook niet. Want de lampen in de experimenten gaven amper warmte af. Worden ze verblind? Nee, want ze vliegen in patronen en niet blindelings. Proberen ze een weg uit het duister te vinden, alsof ze ontsnappen uit een donkere grot? Nee, zeggen de onderzoekers, dan zouden ze er wel recht op af vliegen.  Wat is het dan wel? Volgens de onderzoekers is aan de b
06/05/20232 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Zijn de minst sociale dieren het meest innovatief?

Om te kunnen overleven is het vinden van innovatieve oplossingen voor problemen voor zowel mens als dier van groot belang. Maar wat maakt het ene dier nou innovatiever dan het ander?   Daar probeerden onderzoekers van de universiteit van Barcelona het antwoord op te vinden binnen een subgroep van de hoefdieren. Eentje waaronder dieren vallen die op hun tenen of het puntje van hun hoef lopen, zoals dromedarissen, paarden en geiten.   In de literatuur zijn al resultaten te vinden over aapsoorten. Die laten zien dat minder sociale dieren minder toegang verkrijgen tot eten, maar dat deze individuen sneller over hun angst voor nieuwe dingen heen zijn als ze een oplossing proberen te vinden dan hun socialere soortgenoten.   Zou dit bij hoefdieren hetzelfde zijn? Dat moest een experiment met honderdelf niet wilde dieren uitwijzen. 13 soorten deden mee. Allemaal moesten ze een deksel van een voor hun onbekende beker openkrijgen om bij hun favoriete voedsel te komen.
05/05/20232 minutes 20 seconds
Episode Artwork

Wat kunnen we van emoes leren over hoe onze eigen spieren werken?

Onderzoeker Pasha van Bijlert zocht niet al te lang geleden nog uit wat de wandelsnelheid van T Rex moet zijn geweest. Inmiddels is hij terechtgekomen bij een ander dier: de emoe. Het voordeel van een bewegingsmodel maken voor een levend dier, is natuurlijk dat je achteraf kunt nagaan of het klopt. En als blijkt dat het model dat hij voor T Rex gebruikt heeft, ook voor een hedendaags goed dier werkt, dan zou dat kunnen betekenen dat het voor alle dieren zou werken, uitgestorven of niet. We bespreken ook waar zijn onderzoek nog meer bij kan helpen: meer leren over onze eigen spieren, efficiëntere robots bouwen en betere behandelingen in de diergeneeskunde.  Lees hier meer over het werk van Pasha van Bijlert, onderzoeker bij de Universiteit Utrecht en Naturalis. See omnystudio.com/listener for privacy information.
04/05/20236 minutes 39 seconds
Episode Artwork

Webb vindt sporen van waterdamp, maar komt het van de exoplaneet of de ster?

Astronomen hebben met gebruik van de James Webb telescoop de rotsige exoplaneet GJ486b bestudeerd. De planeet, die zo'n 30 procent groter is dan de aarde, staat te dicht bij zijn ster om bewoonbaar te zijn. Met oppervlakte temperaturen van rond de 430 graden is het er net iets te warm voor ons.   En toch hebben onderzoekers in de buurt van de planeet sporen van waterdamp gedetecteerd. Als die waterdamp afkomstig is van de planeet, dan zou dat suggereren dat de planeet, ondanks die gigantisch hoge temperaturen, een atmosfeer heeft.   Eerder werd al wel waterdamp gevonden in de buurt van gassige exoplaneten, maar tot nu is er nooit eerder een atmosfeer rond een rotsige exoplaneet gevonden. Nou is het wel zo, zeggen de onderzoekers er meteen bij, dat de waterdamp ook van de ster kan komen en niet de planeet.   Er zijn meer observaties nodig, met andere instrumenten aan boord van de telescoop, om zeker te weten waar de waterdamp vandaan komt. Als er echt een atmo
03/05/20231 minute 58 seconds
Episode Artwork

Sporten, eten en medicijngebruik aanpassen aan je biologische klok

Met een nieuwe methode lukt het onderzoekers beter en makkelijker om iemands biologische klok te bepalen. En dat kan ons helpen gezonder te leven. Sporten, eten en medicijngebruik zouden we veel meer moeten aanpassen aan onze individuele klokjes, is het idee. Iets als melatonine geeft een goed idee van iemands biologische klok, alleen is het meten daarvan veel gedoe. Door naar andere stofjes in het bloed te kijken zou het bepalen van die klok weleens veel makkelijker kunnen worden. In deze audio hoor je onderzoeker Roelof Hut van de Rijksuniversiteit Groningen. Lees hier meer over het onderzoek: New machine-learning method predicts body clock timing to improve sleep and health decisions. See omnystudio.com/listener for privacy information.
03/05/20236 minutes 9 seconds
Episode Artwork

Een dino-quiz vol feiten en fabels met onderzoeker Pasha van Bijlert

Morgen vindt in Middelburg het jaarlijkse NWO wetenschapsfestival Expeditie Next plaats voor het hele gezin. We krijgen alvast een voorproefje in de vorm van een heuse dino-quiz.  Onderzoeker Pasha van Bijlert van de Universiteit Utrecht en Naturalis heeft een paar mooie stellingen voor ons. Feit of fabel: Alle dino's zijn uitgestorven. T Rex wandelde even snel als jij en ik. Alle dino's hadden veren. Triceratopsen ontwikkelden hun nekschild om zich te beschermen tegen T Rex.  T Rex wisselde elke twee jaar van tanden.  Lees hier meer over het festival: Expeditie Next. En hier meer over het werk van Pasha van Bijlert. Over zijn meest recente onderzoek hoor je meer in een volgend deel van deze uitzending. See omnystudio.com/listener for privacy information.</p
02/05/20236 minutes 46 seconds
Episode Artwork

Algoritme leest aan hersenactiviteit af welk verhaal iemand hoort of bedenkt

Een nieuw AI-systeem kan de hersenactiviteit van iemand die luistert naar een verhaal, of iemand die zich een verhaal voorstelt, omzetten in een constante stroom van tekst. Anders dan bij veel andere systemen die hiervoor worden ontwikkeld, zijn geen implantaten nodig.  Hoe het nieuwe systeem werkt: terwijl proefpersonen naar uren aan podcasts luisterden, liggend in een fMRI-scanner, werd een algoritme getraind om de hersenactiviteit en de tekst in de podcast aan elkaar te linken. Vervolgens luisterden de proefpersonen naar een nieuwe podcast, of verzonnen ze een nieuw verhaal in hun hoofd en is geprobeerd om het algoritme te laten vertalen wat er in het hoofd van de proefpersonen gebeurde.   Het resultaat is niet een woord-voor-woord transcriptie van het verhaal, maar het komt in sommige gevallen al aardig in de buurt. Hoorde een proefpersoon in de podcast bijvoorbeeld de zin ‘I don’t have my driver’s license yet’, dan maakte het algoritme daar ‘She has not even sta
01/05/20232 minutes 21 seconds
Episode Artwork

De link tussen staartloze spermacellen en de trilhaartjes in onze longen

Een Afrikaanse vissoort maakt als enige gewervelde diersoort spermacellen zonder staart. Onderzoekers zoeken momenteel uit wat ze hier evolutionair gezien aan hebben en welke genen erbij betrokken zijn. Onder ander omdat er een interessante link zou zijn met slecht functionerende trilhaartjes in de mens.  Lees hier meer over het onderzoek: Shocking implications of electric fishes’ tailless sperm. Meer informatie over PCD vind je hier: Primaire Ciliaire Dyskinesie (PCD).See omnystudio.com/listener for privacy information.
01/05/20236 minutes 25 seconds
Episode Artwork

Link tussen mentale gezondheid en het snoeien van onnodige hersenverbindingen gevonden

Eén op de zeven adolescenten ontwikkelt, volgens cijfers van de WHO, mentale gezondheidsproblemen. Daaronder vallen bijvoorbeeld depressie, angststoornissen en ADHD. Onderzoekers hebben nu een proces ontdekt in de hersenen dat mogelijk verklaart wat er rond deze leeftijd gebeurt als deze gezondheidsproblemen ontstaan.   Ze vonden een patroon van hersenactiviteit specifiek in deze groep jongvolwassenen toen ze naar de data van 1750 veertienjarigen keken. Ze keken hierbij vooral naar hersenscans die waren gemaakt terwijl cognitieve taken werden uitgevoerd, met een focus op hersenverbindingen.   Ze zagen overeenkomsten tussen jongvolwassenen met mentale gezondheidsproblemen, los van het type stoornis, als ze keken naar deze hersenverbindingen. Met name die in de frontale kwab, het gedeelte van het brein dat betrokken is bij zelfcontrole en emotionele regulatie. Het sterkst waren de gevonden patronen bij dragers van het IGSF11-gen, dat ook in eerder onderzoek al eens was
30/04/20232 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Voor het eerst seismische golven gemeten die door de kern van Mars bewegen

Een nieuwe studie geeft een bijzonder kijkje in de samenstelling van de vloeibare kern van Mars. Het helpt onderzoekers beter te begrijpen hoe de planeet is ontstaan en gevormd.   In het onderzoek is door een groot internationaal team van wetenschappers voor het eerst vastgelegd hoe geluidsgolven door de kern van Mars bewegen. Een analyse van deze seismische golven die werden vastgelegd door NASA’s Marslander InSight en die ontstonden door een beving en een meteorietinslag, laat zien dat de vloeibare kern van Mars dichter en kleiner is dan eerder werd gedacht.   1780 tot 1810 kilometer om precies te zijn. Ook konden ze aantonen dat de samenstelling van de kern een ijzerlegering bevat met een fors aandeel zwavel en zuurstof.   De ontdekking was een combinatie van wachten op de juiste data, een beetje geluk en tientallen jaren hard werk door onderzoekers uit verschillende disciplines. De resultaten helpen bij het begrijpen van hoe het ontstaan van Mars verschil
29/04/20231 minute 38 seconds
Episode Artwork

Van stress worden we sneller ouder, maar dat effect is niet altijd blijvend

Als we het hebben over ons leeftijd, dan gaat het meestal om onze leeftijd in het aantal gevierde verjaardagen. Maar leefstijl en gezondheid kunnen ervoor zorgen dat een jong iemand een biologisch gezien ouder lichaam heeft en andersom.   Deze biologische leeftijd wordt bepaald door naar markers in ons DNA te kijken, die iets zeggen over, nou ja, de aftakeling van ons lichaam. Nu suggereert nieuw onderzoek dat stress hier een negatieve invloed op heeft, maar dat dit deels ook weer terug te draaien is.   In het onderzoek is gekeken naar het DNA van mensen die drie verschillende stressvolle ervaringen meemaakten. Ze zagen dat de biologische leeftijd van een kleine groep patiënten omhoogschoot na een acute heupoperatie, maar dat deze na een week weer herstelde.   Ze zagen de biologische leeftijd van vrouwelijke patiënten die in het ziekenhuis belandden met ernstige covid-klachten nadat ze naar huis mochten weer netjes terugzakken, maar dit zagen ze bij mannen di
28/04/20232 minutes 13 seconds
Episode Artwork

Nieuwe immunotherapie verbetert overlevingskans van baby’s met leukemie

Het is een vreselijke ziekte: leukemie, of ook wel bloedkanker. Eentje die in verschillende vormen voorkomt, waardoor ook de overlevingskansen sterk verschillen. Sommige vormen zijn zeldzaam, zoals acute lymfatische leukemie. De diagnose voor deze vorm van de ziekte wordt in Nederland jaarlijks bij ongeveer 250 mensen gesteld en vaker bij kinderen dan bij volwassenen. Ook baby's kunnen deze ziekte hebben en voor hen hebben onderzoekers van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie nueen belangrijk internationaal onderzoek afgerond. We spreken onderzoeker Inge van der Sluis over een behandeling met een bestaand medicijn dat deze groep kwetsbare patiëntjes een veel grotere kans op genezing en herstel geeft. See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/04/20235 minutes 24 seconds
Episode Artwork

In de oceaan gaat het ene na het andere warmterecord eraan, wat zijn de consequenties?

Na nieuws van eerder deze maand dat het oppervlaktewater warmer is dan ooit, laat onderzoek nu ook zien dat 89 procent van de warmte die wordt vastgehouden in ons klimaatsysteem in de oceaan zit.  Met NIOZ-onderzoeker Femke de Jong bespreken we wat dit voor consequenties heeft en wat de link is met haar eigen onderzoek naar oceaancirculatie.  Lees hier meer over de warmterecords die de laatste tijd zijn gebroken en de warmteopslag in het klimaatsysteem: Recent, rapid ocean warming ahead of El Niño alarms scientists. Meer over het besproken onderzoek vind je hier: Heat stored in the Earth system 1960–2020: where does the energy go?See omnystudio.com/listener for privacy information.
26/04/20236 minutes 14 seconds
Episode Artwork

Als het loont om een brutale aap te zijn, waarom zijn ze dan niet allemaal zo?

Asociale mannetjes chimpansees eindigen hoger op de sociale ladder en krijgen meer nageslacht. Maar als deze persoonlijkheidstrek voor zoveel succes zorgt, waarom zijn alle mannetjes apen dan niet zo?  Uit onderzoek naar een groep chimpansees in het Gombe National Park in Tanzania blijkt dat er flink wat persoonlijkheidsverschillen onder de mannetjes bestaan. Nu blijkt dat dominant en asociaal gedrag loont, levert dat een evolutionaire puzzel op.  In een ander onderzoek is gekeken naar het maken van weloverwogen berekende keuzes. Iets wat alleen mensen doen toch? Of toch niet? Makaken laten in een experiment zien dat ze (weer eens) veel intelligenter zijn dan we dachten.  Lees hier meer over het onderzoek over brutale apen: If it pays to be a jerk, why isn’t everyone that way? En hier meer over de slimme makaken: Monkeys are smarter than we
25/04/20235 minutes 52 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers denken te weten waarom ons haar grijs wordt

Wetenschappers denken het mechanisme achter het grijs worden van haren te hebben ontdekt. De kennis zou volgens hun de basis kunnen zijn voor een behandeling die het proces terugdraait.  Niet iedereen krijgt grijze haren van het krijgen van grijze haren. Daarbij speelt ook cultuur en tijdsgeest een rol. Toch zijn er wereldwijd nog genoeg mensen die zo snel mogelijk met verf aan de slag gaan als hun eigen haarkleur langzaam plaatsmaakt voor grijstinten.   In nieuw onderzoek is bij muizen onderzocht wat er nou eigenlijk op celniveau gebeurt, als haren grijs worden. De resultaten suggereren dat stamcellen, die in jongere jaren kunnen bewegen tussen verschillende compartimenten van haarzakjes, klem komen te zitten als haar ouder wordt. Dat zorgt ervoor dat ze niet de juiste signaaltjes meer krijgen om te volgroeien en de eiwitten die nodig zijn om pigment te maken niet meer worden aangemaakt.  Ondanks dat het type stamcel dat hier is bestudeerd ook in mensen voor
24/04/20231 minute 59 seconds
Episode Artwork

64 miljoen keer scherpere afbeeldingen van de hersenen

MRI-afbeeldingen van de hersenen zijn dankzij een internationaal team onderzoekers en een combinatie van technieken nu 64 miljoen keer scherper dan voorheen. Dit hebben ze aangetoond door het scherpste beeld ooit vast te leggen van een volledig muizenbrein. Chantal Tax, onderzoeker in het UMC Utrecht, volgt het onderzoek met interesse. Alleen al vanwege de gedetailleerde dataset die het op heeft geleverd. Zelf kijkt ze onder andere naar axonen: de connecties tussen verschillende hersengebieden die informatie van de ene naar de andere plek transporteren. Ook daar kan met zo'n nieuwe techniek veel beter naar gekeken worden. De verwachting is dat de nieuwe techniek onder andere veel kan betekenen voor onderzoek naar veroudering en ziektes als Alzheimer. Zelfs als het alleen om afbeeldingen van de hersenen van muizen gaat.  Lees hier meer over het onderzoek: <a href="https://today.duke.edu/2023/04/brain-imag
24/04/20235 minutes 44 seconds
Episode Artwork

Walvissen gebruiken Kim Kardashian-stemgeluid uit hun neus om vis te vangen in de diepte

Tandwalvissen, zoals dolfijnen, orka's en potvissen, gebruiken geluid voor zowel communicatie als het vangen van eten. Ze kunnen wel 2000 meter diep duiken en eten meer vis dan alle vissers ter wereld bij elkaar vangen.   Als ze op jacht zijn naar eten in diepe donkere wateren, gebruiken ze korte, krachtige, ultrasonische echolocatie klikjes. Die produceren ze tot wel 700 keer per seconde om prooi te vinden, volgen en vangen.   Maar voor geluid heb je vibratie nodig. En voor vibratie lucht. Hoe doe je dat als je diep in de oceanen rondzwemt onder hele hoge druk? Uit nieuw onderzoek blijkt dat deze dieren een speciale geluidsbron in hun neus hebben ontwikkeld, waarmee ze - net als wij mensen met onze stem - verschillende geluidregisters kunnen produceren.   Voor het vangen van eten in de diepte gebruiken ze hun bromstem, of kraakstem. In het Engels vocal fry. Een register dat ook vaak wordt ingezet door Kim Kardashian, Katy Perry en Scarlett Johannsen. Voor de
23/04/20232 minutes 6 seconds
Episode Artwork

Het bizarre zenuwstelsel van de ribkwal eindelijk in beeld gebracht

Ribkwallen zijn wonderlijke doorzichtige zeedieren die al 600 miljoen jaar in onze oceanen rondzwemmen. Hun acht lange dunne kamachtige ribben kunnen oplichten in prachtige kleuren. Wat ze ook hebben? Een bizar zenuwstelsel, dat nu voor het eerst goed in beeld is gebracht.   Ons eigen zenuwstelsel bestaat uit individuele cellen, die met elkaar communiceren via synapsen: contactpunten waar signaaltjes van de ene cel naar de andere cel kunnen gaan. Het idee was lang dat er maar één ontwerp is ontstaan in de evolutie, dat de blauwdruk is geweest voor de zenuwstelsels van alle dieren die nu leven. Behalve dan, de ribkwal.   Dat het dier hierin afwijkt was al wel bekend, maar het bestuderen van het zenuwstelsel van deze kleine kwetsbare zeedieren bleek simpelweg te moeilijk. Met behulp van een 3D elektronenmicroscoop is het onderzoekers nu wel gelukt om het in beeld te brengen bij een één dag oude Amerikaanse ribkwal.  Ribkwallen hebben een zenuwstelsel dat niet b
22/04/20231 minute 53 seconds
Episode Artwork

Hoe dichtbij zijn we bij het zien van donkere materie?

Al tien jaar houdt hoogleraar natuurkunde en Nikhef-onderzoeker Auke Pieter Colijn zich bezig met de zoektocht naar donkere materie. Maar hoe onderzoek je zoiets? En hebben ze nou al een keer iets gevonden?  Vrijdag 21 april vindt de oratie van Colijn plaats bij de Universiteit van Amsterdam. Die is hier te volgen: Boodschappers uit de Oersoep. Ook leuk om te lezen: 10 jaar Higgs: interview met Auke-Pieter Colijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.
21/04/20235 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Filosofie | Wat heb je eigenlijk aan een flinke portie liefdesverdriet?

Dit weekend vindt in Utrecht de Dag van de Filosofie plaats. We krijgen alvast een voorproefje van filosoof Roos Slegers van de universiteit van Tilburg. Ze neemt ons mee in een wereld vol verlangen en verliefdheid. We duiken in de verhalen van schrijvers Proust en Stendhal, die beiden nogal cynisch waren over de liefde. Eigenlijk zien we in een ander wat we willen zien en gebruiken we verliefdheid om verveling te verdrijven, was het idee. Natuurlijk leven we nu in een andere tijd, maar Slegers ziet zeker overeenkomsten.  Lees hier meer over De Utrechtse Dag van de Filosofie.See omnystudio.com/listener for privacy information.
20/04/20236 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Voor het lezen van zinnen gebruiken we twee verschillende hersennetwerken

Wat gebeurt er precies in het brein als we betekenis geven aan complexe zinnen? Daar hopen onderzoekers al heel lang het antwoord op te vinden, zodat mensen die problemen hebben met lezen, zoals bij dyslexie, mogelijk beter geholpen kunnen worden.   Om deze vraag te beantwoorden hebben ze epilepsiepatiënten die al ingepland stonden voor een operatie waarbij elektroden op de hersenen worden geplaatst, gevraagd om hele zinnen, rijtjes met losse woorden en zinnen met onzinwoorden te lezen.  Vervolgens keken ze wat ze aan activiteit in de hersenen konden zien. Bij het lezen van normale zinnen zagen ze twee netwerken actief worden. In één netwerk gingen er seintjes van de voorhoofdskwab naar de slaabkwab. Deze activiteit zagen ze toenemen naarmate iemand verder in de zin kwam en de complexiteit van het bepalen van de betekenis toenam.  In een ander netwerk zagen ze seintjes van een ander deel van de slaabkwab naar een gebied in de voorhoofdskwab gaan. Dit moet hel
19/04/20231 minute 47 seconds
Episode Artwork

Filosofie | Houvast vinden in een wereld met oneindig veel keuzes

April is in Nederland en Vlaanderen elk jaar de Maand van de Filosofie. Ook dit jaar maken we daarom een uitstapje naar de grote vragen des levens. Met vandaag: hoe vind je houvast in een wereld vol oneindige keuzes en mogelijkheden? Filosoof en universitair docent aan de Universiteit Utrecht Simon Gusman neemt ons mee in de wereld van Sartre, existentialisme, avonturenfilms en keuzes maken.  Van zijn hand verschenen een aantal boeken, waaronder Diep van buiten: De mens volgens Sartre, over het denken van Jean-Paul Sartre en Avonturen bestaan niet, over onze drang naar avontuur. Lees hier meer over De Utrechtse dag van de filosofie en De maand van filosofie. <p
19/04/20236 minutes 11 seconds
Episode Artwork

Wil je synthetische cellen bouwen, dan moet je eerst begrijpen hoe ze omgaan met druk

Het is een droom van veel onderzoekers: het maken van een werkende synthetische cel. Makkelijk is dat absoluut niet, maar er worden de laatste tijd belangrijke stappen in de goede richting gezet. Ook hier in Nederland. Gijsje Koenderink, hoogleraar Bionanoscience aan de TU Delft, is één van de onderzoekers die werkt aan een belangrijk onderdeel van zo'n nagebouwde cel: het cytoskelet. Ze vertelt meer over haar onderzoek waarin ze onder andere kijkt hoe cellen omgaan met mechanische krachten. See omnystudio.com/listener for privacy information.
18/04/20236 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Dit gen leidt de weg naar een mannenpil zonder hormonen

Onderzoekers van Washington State University zijn een gen op het spoor dat weleens de perfecte schakelaar zou kunnen zijn voor een nieuwe veilige mannenpil.  Het ontdekte gen - Arrdc5 – is alleen te vinden in het testisweefsel van mannen. Wanneer uitgeschakeld zorgt het - dus alleen bij mannen - voor onvruchtbaarheid. Waarbij het invloed heeft op aantal spermacellen, hun vorm en beweging. De spermacellen worden dus nog wel geproduceerd, ze kunnen alleen niet meer een eitje bevruchten.   De onderzoekers vermoeden dat het eiwit dat door dit gen wordt geproduceerd essentieel is voor goed werkende spermacellen. De volgende stap: een middel ontwikkelen dat deze eiwitten kan beïnvloeden. Hormonen zijn daarbij niet nodig.   En niet gevreesd, mannen: het is een omkeerbaar proces. Je stopt namelijk niet het productieproces, je saboteert alleen een stapje onderweg en dat zou na het stoppen met de behandeling gewoon weer opgelost moeten zijn.   Omdat het gen bij
17/04/20231 minute 58 seconds
Episode Artwork

Waarom hechten we zo veel waarde aan de monogame relatie?

Waarom is een monogame relatie eigenlijk nog steeds de norm? En wat speelt er allemaal mee bij het kiezen van een andere vorm? Dat wordt vanavond tijdens Studium Generale in Utrecht besproken met meerdere onderzoekers.  Psycholoog Tila Pronk van de Universiteit van Tilburg vertelt alvast meer over haar onderzoek naar vreemdgaan en legt uit dat het wat sommige dingen betreft helemaal niet uitmaakt wat de relatievorm is. De avond is uitverkocht, maar via livestream te volgen of terug te kijken: Is de mens wel gemaakt voor monogamie? Deze kwam ook ter sprake: Polyamorous relationships can have as many benefits as monogamous ones, shows research.  Ook interessant om terug te kijken: <a href="https://debalie.nl/programma/polyamorie-de-slaapkamer-is-poli
17/04/20236 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Unieke dubbele DNA-set ontdekt in mannetjes van de hysterische hazewindmier

De invasieve hazewindmier - in het Engels yellow crazy ant genoemd, waarschijnlijk vanwege de hysterische bewegingen die ze maken als je ze verstoort - heeft onderzoekers wereldwijd verbaasd.  Niet vanwege die wilde bewegingen, maar vanwege hun genen. De mannetjes van deze mier blijken namelijk twee verschillende DNA-sets in zich te dragen. Alsof ze uit twee soorten bestaan. Zo'n dubbelsoort komt weleens vaker voor bij andere dieren, maar dan gaat het meestal om een foutje. Bij deze mier was dat misschien ooit zo, maar inmiddels is het een essentieel onderdeel van hun bestaan.   De ontdekking lost een raadsel op waar al 15 jaar naar gekeken wordt. Gebruikelijk planten mieren zich voort door bevruchting van eitjes door mannetjes, of door aseksuele reproductie, waarbij slechts één ouder betrokken is: de koningin. Vrouwtjes mieren worden meestal geboren uit bevruchte eitjes, mannetjes uit de onbevruchte variant.    Maar in 2007 ontdekten onderzoekers da
16/04/20232 minutes 30 seconds
Episode Artwork

Waarom beren tijdens hun winterslaap geen bloedpropjes krijgen

Ondanks dat ze een winterslaap van meer dan een half jaar houden in koude temperaturen, blijven bruine beren uitzonderlijk gezond. Mensen kunnen al bij korte periodes van te weinig beweging, bijvoorbeeld wanneer je een tijdje in bed moet blijven vanwege een ziekte of breuk, last krijgen van bloedpropjes. Komen die op de verkeerde plek in het lichaam vast te zitten, dan kunnen ze levensgevaarlijk zijn.  Beren hebben, ondanks lange periodes zonder beweging, geen last van bloedpropjes. In een nieuw onderzoek hebben wetenschappers uitgezocht wat ervoor zorgt dat de vorming van propjes wordt tegengegaan. Daarvoor moesten wel bloedmonsters worden verzameld van 13 Zweedse bruine beren in winterslaap. Ook werden dezelfde beren in de zomer, wanneer ze actief waren, één keer verdoofd, zodat ook dan een bloedmonster genomen kon worden.     Daarna was het tijd voor een rits bloedtesten. Ze zagen dat de hoeveelheden van zeker 150 eiwitten erg verschillend waren als ze het bloed u
15/04/20232 minutes 22 seconds
Episode Artwork

Aangepaste plant produceert verwarrend seksstofje als vervanger voor pesticide

Feromonen zijn moleculen die boodschappen overbrengen tussen individuele organismen. Die boodschap kan bijvoorbeeld zijn: hoi hoi, ik zoek een partner. Soms wordt een synthetische variant van deze stofjes ingezet tussen gewassen om insecten voor de gek te houden.   Alleen de productie ervan is duur en de bijproducten zijn niet altijd even milieuvriendelijk. En dus dachten onderzoekers: misschien is het wel mogelijk om die stofjes te laten maken door planten.   Nou kun je planten zo aanpassen dat ze meer van iets gaan produceren. Of je kunt het anders aanpakken. In dit geval namen ze tabaksplanten en pasten ze die zo aan dat ze - met niet meer dan een beetje water en zonlicht - motten-seksferomonen fabriekjes werden.   De planten produceerden dus stofjes die ze van nature niet maken en die in plaats van pesticiden gebruikt kunnen worden tussen gewassen. Eerder werd dezelfde plantensoort al gebruikt om onder andere ebola-antilichamen te produceren.   De
14/04/20232 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Op bezoek in het nieuwe microscopie lab van de Universiteit Utrecht

Op de campus van de Universiteit Utrecht opent een indrukwekkend nieuw microscopie-centrum. We mochten alvast even een kijkje nemen tussen alle high tech. Faciliteitsmanager Chris Schneijdenberg vertelt meer over de bijzondere dingen die gemeten kunnen worden met de verschillende elektronenmicroscopen, wat het paradepaardje van het centrum wordt en waarom in de bodem onder de meest geavanceerde microscopen niet alleen een dikke laag beton, maar ook heel veel lucht zit.  Meer lezen over het nieuwe centrum kan hier: Elektronenmicroscopie Centrum.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
13/04/20239 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Een Afrikaanse vogel als inspiratie voor betere waterflessen

Afrikaanse zandhoenders - ze zien er een beetje uit als een zandkleurige duif met exotische patronen - hebben een slim trucje om water te verplaatsen van de ene naar de andere plek.   Onderzoekers ontdekten dit toen ze ongelooflijk ver inzoomden op de veren van de vogel. Met het trucje lukt het mannetjes zandhoenders om zo'n 15 procent van hun eigen lichaamsgewicht aan water te verplaatsen naar hun jongen, terwijl ze bijna 65 kilometer per uur vliegen, een half uur lang.    Het zit hem allemaal in het ontwerp van de borstveren, die de mannetjes in het water laten zakken om het water op te nemen. Zo'n 50 jaar geleden werden de speciale veren al ontdekt, maar hoe ze precies water vasthouden, dat kon nu pas aangetoond worden dankzij hoge resolutie microscopen.  De veren hebben allemaal gespecialiseerde vertakkingen, kamertjes en buisjes die vloeistof perfect vasthouden. De onderzoekers denken dat de structuur - nu ze dit tot op de kleinste details in kaart hebbe
12/04/20232 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Nieuw instrument moet chirurgische robot helpen om tumoren naast te zien ook te 'voelen'

Een chirurgische robot die niet alleen kan zien waar tumorweefsel zit, maar het ook kan 'voelen': dat is waar onderzoekers in Leiden aan gaan werken de komende tijd. In deze audio hoor je onderzoeker Fijs van Leeuwen van het Leids Universitair Medisch Centrum. Hij vertelt hoe robotische ingrepen nu gaan en wat ze daaraan hopen te verbeteren. Ook legt hij uit dat het voelen van het instrument dat ze ontwikkelen in dit geval iets anders is dan knijpen in weefsel om te bepalen of het hard of zacht is.  Lees hier meer over het onderzoek: Subsidie voor medische technologie die chirurgische robot tumorweefsel kan laten ‘voelen’. Meer werk van de onderzoeksgroep vind je hier: Interventional Molecular Imaging Laboratory.See
12/04/20236 minutes 5 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers vinden sporen van drugsgebruik in 3000 jaar oude plukjes haar

Het vermoeden was er al wel, maar niet eerder werd het op deze manier aangetoond: ook duizenden jaren geleden werd er in Europa drugs gebruikt.  Eerdere onderzoeken gebruikten indirect bewijs als resten van bepaalde planten om dit aan te tonen. Die vondsten suggereerden al dat geestverruimende middelen al gigantisch lang door mensen worden gebruikt. Maar nu denken onderzoekers in oeroude haren voor het eerst direct bewijs te hebben gevonden.  Plukjes ervan werden gevonden in houten doosjes verstopt in een apart afgesloten ruimte in een grot op Menorca die 3600 jaar geleden voor het eerst door mensen werd bewoond.  Alleen van sommigen individuen van de ongeveer 210 mensen die er moeten hebben geleefd werden deze plukjes haar op deze manier bewaard. Mogelijk als onderdeel van rituele ceremonies.   De onderzoekers gebruikten een heleboel moderne techniek om de 3000 jaar oude haren te analyseren, met als doel onder andere: het vinden van specifieke stofje
11/04/20231 minute 59 seconds
Episode Artwork

Beter onderzoek en miljoenen minder muizen nodig dankzij nieuwe synthetische gel

De substantie waarin cellen worden gekweekt in het lab - eentje die wereldwijd door onderzoekers wordt gebruikt - is verre van ideaal. Gelukkig denken Nederlandse onderzoekers een goed alternatief te hebben gevonden. In deze audio hoor je Paul Kouwer, moleculair chemicus aan de Radboud Universiteit. Hij vertelt meer over de nadelen van de huidige gel en de verbeteringen die hopelijk mogelijk worden met de nieuwe gel waar ze al een tijdje met het hele team aan werken.  Hier lees je meer over het onderzoek: Cellen kweken op synthetische PIC-gel kan miljoenen muizen schelen. Hier meer over de competitie: Dit zijn de teams van de Proefdiervrij Venture Challenge 2023.See <a href="https://omnystudio.com/
11/04/20236 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Hoe mieren de wereld overnamen door planten te volgen

Er lopen zo'n 4 quadriljoen mieren op aarde rond. Dat is een 4 met 15 nullen erachter! Je vindt ze overal ter wereld - behalve op Antarctica - en er zijn zo'n 14.000 verschillende soorten.    Ze leven diep onder de grond en hoog in bomen, in allerlei verschillende omstandigheden. Maar hoe mieren zich zo succesvol over onze planeet hebben verspreid, dat wisten we nog niet goed.   Onderzoekers hebben nu fossielen, DNA-samples en leefomgevingsdata gecombineerd om uit te zoeken hoe mieren - en bloeiende planten – samen geëvolueerd zijn in de laatste 60 miljoen jaar. Het was namelijk al bekend dat ze zo'n beetje tegelijk - 140 miljoen jaar geleden – zijn ontstaan. Kwamen er meer bloeiende planten, dan kwamen er meer mieren en dus was het logisch om eens goed te kijken hoe hun evolutionaire paden precies gelinkt zijn.    Wat ze zagen was onder andere dit: 60 miljoen jaar geleden, toen planten in bossen evolueerde om meer waterdamp vrij te laten, werden die bossen e
09/04/20232 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Oefenzwemparcours helpt gezondere zaadcellen selecteren voor IVF

Wereldwijd krijgt één op de zes mensen te maken met onvruchtbaarheid. In Australië - waar dit onderzoek is uitgevoerd - wordt één op de tweeëntwintig kinderen geboren via IVF. Dat is een hoop, maar heel veel pogingen om op deze manier zwanger te raken lukken niet.  Hoe dat kan, daar wordt heel veel onderzoek naar gedaan. Makkelijk is dat niet, want iedere situatie en ieder lichaam is anders. Gelukkig maken nieuwe technieken het mogelijk om steeds verder in te zoomen op de biologie van zaadcellen en eicellen. Snappen we waarom sommigen niet tot een succesvolle bevruchting komen, dan kunnen we beter selecteren, met meer kans op succes.   Nou hebben onderzoekers een apparaatje gemaakt, een microfluidic sperm selection device dat op een andere manier ook bijdraagt aan een betere selectie. Bestaande selectiemethoden voor zaadcellen kunnen zorgen voor DNA-schade aan de cellen of zelfs celdood. Worden deze geselecteerde cellen gebruikt, dan snap je dat de kans op e
08/04/20232 minutes 3 seconds
Episode Artwork

De bijzondere genomineerden voor Insect van het jaar

Niet lang meer en dan weten we welk beestje het Insect van het Jaar 2023 wordt. Er kan nog gestemd worden en dus nemen we met Jan Wieringa van Naturalis nog één keer uitgebreid de bijzondere genomineerden door.  Stemmen kan tot vrijdagmiddag 14:00 uur op deze site: Insect van het Jaar 2023See omnystudio.com/listener for privacy information.
06/04/202310 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Oh oh, ons geheugen faalt al na een paar seconden

We weten dankzij onderzoek al een tijdje dat ons geheugen op de lange termijn nogal wankel is. Maar nu blijkt ons kortetermijngeheugen ook nog eens een stuk onbetrouwbaarder dan gedacht. In deze audio hoor je cognitief psycholoog Marte Otten van de Universiteit van Amsterdam. Lees hier meer over het onderzoek: Seeing Ɔ, remembering C: Illusions in short-term memory.See omnystudio.com/listener for privacy information.
06/04/20235 minutes 48 seconds
Episode Artwork

Onderzoek naar oude contactadvertenties laat zien hoe persoonlijkheid het steeds meer van geld wint

In onze zoektocht naar de liefde kijken we steeds meer naar persoonlijkheid en steeds minder naar iemands financiële situatie. Tenminste: in welvarende landen dan.  Onderzoekers bestudeerden contactadvertenties die tussen 1950 en 1995 in kranten werden geplaatst in Canada, de VS, Frankrijk en India. Ze analyseerden de woordkeuze en kwamen uit op vier thema's die het meest voorbijkwamen: persoonlijkheid, financiële situatie, uiterlijk en smaak.  Ze zagen dat persoonlijkheid in die periode een steeds grotere rol ging spelen en financiële situatie een steeds kleinere, met name na de jaren zestig. Behalve in India. Daar werd iemands financiële situatie na de jaren 70 juist steeds belangrijker, terwijl wensen rondom persoonlijkheid gelijk bleven. En die trend was sterker te zien in advertenties geplaatst door vrouwen dan advertenties die door mannen werden geschreven.   Deze trend past volgens de onderzoekers keurig binnen de hierarchy of needs theorie, d
05/04/20231 minute 54 seconds
Episode Artwork

Enorme slaapmuis helpt ons begrijpen waarom kleine dieren op eilanden gigantisch worden

In sommige omstandigheden kunnen diersoorten gigantisch groot worden, of juist piepklein. Dit soort dwerggroei en gigantisme zie je vooral veel op eilanden. Maar wat zorgt er precies voor die aanpassingen?  Bioloog Jesse Hennekam, van de Universiteit Maastricht en Naturalis deed onderzoek naar de kaken van uitgestorven enorme slaapmuizen om daarachter te komen. Wat ze ontdekten had hij niet verwacht.  Leuk filmpje over het onderzoek: Hoe kleine (slaap)muizen groot worden. De paper: Feeding biomechanics reveals niche differentiation related to insular gigantism. See omnystudio.com/listener for privacy information.
05/04/20236 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Hersenstimulatie voor beter herstel na beroerte

Veel mensen houden na een beroerte last van motorische problemen. Iets wat bij een behoorlijk grote groep patiënten niet volledig verholpen kan worden met fysiotherapie. Onderzoekers van het UMC Utrecht gaan nu kijken of een behandeling met hersenstimulatie deze mensen kan helpen beter te herstellen.  In deze audio hoor je neurobioloog Rick Dijkhuizen en technisch geneeskundige Jord Vink van het UMC Utrecht. Lees hier meer: Hersenstimulatie voor beter herstel na beroerte. See omnystudio.com/listener for privacy information.
04/04/20235 minutes 10 seconds
Episode Artwork

DNA-onderzoek helpt bij in kaart brengen palingmaffia

Het gaat gigantisch slecht met de Europese palingpopulatie. De EU heeft dan ook de import en export van de dieren verboden, maar dat heeft gezorgd voor het ontstaan van een heuse palingmaffia.   Een lucratieve illegale palinghandel waarin miljarden rond zouden gaan. Juni vorig jaar werden nog 49 mensen gearresteerd omdat ze onderdeel waren van een smokkelnetwerk dat palingen in koffers probeerde te verplaatsen.   Nu hebben onderzoekers uit Engeland DNA-testen uitgevoerd om te bepalen of voedsel met daarin paling dat wordt verkocht in Azië, Noord-Amerika en Europa als legaal, ook echt legaal is. Helaas was dit niet altijd het geval.   114 samples werden geanalyseerd en daar zaten zowel bedreigde Europese, als bedreigde Amerikaanse en Japanse soorten tussen. Van de unagi die ze bestudeerden - een veelgebruikt ingrediënt in de Japanse keuken - ging het in 40 procent van de samples om bedreigde Europese zoetwaterpaling.  Palingen leggen grote afstanden af
03/04/20232 minutes 2 seconds
Episode Artwork

Onderzoekers leggen diepst zwemmende vis ooit vast op beeld

Wetenschappers hebben een vis op beeld vastgelegd die vrolijk aan het rondzwemmen was op een diepte van meer dan 8,3 kilometer. En dat is een diepterecord. Het gaat om een jonge slakdolf. Uit eerder onderzoek bleek al dat slakdolvensoorten die op deze dieptes zwemmen aardig wat aanpassingen hebben ondergaan om tegen de hoge druk te kunnen. De onderzoekers hebben er ook twee gevangen, op zo'n 8000 meter diepte, wat ook een record is.  Lees hier meer over de ontdekking: Scientists break new record after finding world's deepest fish. En hier meer over het onderzoek uit 2019 naar de anatomie van de slakdolf: Unique anatomical structures, proteins, and cell membranes allows them to withstand crushing pressure and darkness.See <
03/04/20235 minutes 35 seconds
Episode Artwork

Terug naar de tekentafel: T. rex had waarschijnlijk toch lippen

Meer en meer beginnen we te ontdekken - met dank aan steeds betere technieken en een paar gelukkige archeologische vondsten - dat hoe we ons T. rex en andere dino's hebben voorgesteld niet helemaal klopt.   Zo ontdekten onderzoekers al eens dat T. rex heel veel zenuwuiteinden in z'n snuit moet hebben gehad, waardoor hij waarschijnlijk niet alleen scheurde en schrokte, maar ook knabbelde. Nu is er weer een nieuwe ontdekking gedaan over deze dino. Vergeet die altijd zichtbare rij vlijmscherpe tanden zoals bij een krokodil: T. rex had waarschijnlijk lippen. Net als een hagedis.   Dit idee is onder wetenschappers niet nieuw, maar verdween onder andere uit de beeldcultuur door films waarin het beter werkte om dino's als de T. rex een angstaanjagend imago te geven, mét zichtbare tanden. Er was ook nooit eerder een onderzoek gedaan dat voldoende uitsluitsel kon geven. In een nieuw gedetailleerd onderzoek denken onderzoekers dat nu wel te hebben bereikt.   Ze onderzo
02/04/20232 minutes
Episode Artwork

Hoe vindt een herinnering de weg van het kortetermijngeheugen naar het langetermijngeheugen?

Onderzoekers hebben inmiddels een behoorlijk goed beeld van waar herinneringen in de hersenen zich vormen. Korte termijn herinneringen vormen diep in het brein in de hippocampus en als de situatie erom vraagt worden ze voor de lange termijn opgeslagen in de cortex: de buitenste laag van de grote hersenen.  Maar wat er tussen die twee typen geheugen precies gebeurt is nogal mysterieus. Het is ook niet makkelijk te onderzoeken. Je moet er meerdere actieve hersengebieden wekenlang in realtime voor meten en dat gaat niet zomaar.   Onderzoekers uit de VS richtten zich in een nieuwe studie daarom op muizen. Ze ontwikkelden een techniek waarmee het gedrag van neuronen in en tussen de twee gebieden in het brein van de muizen een lange tijd achter elkaar kon worden bestudeerd.  Het betekende wel dat de muizen wekenlang niet te veel mochten bewegen en daarom werden ze al navigerend door een virtueel doolhof, in een geïmproviseerd looprad gezet. Sommigen afslagen in het
01/04/20232 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Zo klinkt een plant die intense dorst heeft, van een meter afstand

Dit klinkt misschien als iemand die morsecode verstuurt door op bubbelfolie te drukken, maar het is een dorstige en ongelukkige plant.   Het is niet voor het eerst dat is ontdekt dat planten geluid kunnen produceren, maar wel is voor het eerst aangetoond dat dit op een meter afstand van de plant nog steeds te horen is en wat de geluiden zeggen over de gezondheid van de plant.  Een onderzoeksteam uit Israël kwam erachter tijdens experimenten met tomaten- en tabaksplanten. Terwijl geluidsapparatuur de planten nauwlettend in de gaten hield, werden ze opzettelijk ongelukkig gemaakt door ze of dagenlang geen water te geven, of door in ze te snijden. Vervolgens leerden ze een algoritme om onderscheid te maken tussen de geluiden van beide plantensoorten en tussen opnames van gezonde planten, dorstige planten en beschadigde planten.  Zo hoorden ze dat planten die gestrest zijn een stuk meer geluid maken, zo'n 30 tot 50 klikjes per uur. En dat dorstige planten al gelu
31/03/20232 minutes 27 seconds
Episode Artwork

Op naar de ijsmanen van Jupiter

Over zo'n twee weken - als de omstandigheden het toelaten - vertrekt Europese ruimtesonde Juice richting de manen van Jupiter.  Bert Vermeersen, hoogleraar Planetaire Exploratie aan de TU Delft vertelt meer over waarom we erheen willen, wat wetenschappers daar hopen te ontdekken en hoe ze dat gaan doen. Ook legt hij uit op welke manier Nederland een belangrijke bijdrage aan het project levert. Eentje met een glansrol voor onze radiotelescopen.  Lees hier meer over de ESA-missie: Jupiter Icy Moons Explorer. See omnystudio.com/listener for privacy information.
30/03/20236 minutes 21 seconds
Episode Artwork

Hoe botox onze hersenactiviteit kan beïnvloeden

Hoe we ons voelen kan soms van ons gezicht af te lezen zijn. Er zijn ook theorieën die stellen dat je met het veranderen van die gezichtsuitdrukkingen juist emoties kan sturen en dat ons eigen gezichtsspieren ook een rol spelen bij het aflezen en begrijpen van de emoties van anderen.   Dit is onderdeel van de gezichtsfeedbackhypothese. Als we een boze of blije uitdrukking op het gezicht van iemand anders zien, zouden we onbewust de spieren in ons gezicht gebruiken om die uitdrukking te kopiëren. Dit helpt de hersenen vervolgens om te begrijpen hoe een ander zich voelt. Maar het gebruiken van die gezichtsuitdrukkingen en het spiergeheugen dat daarmee wordt opgebouwd speelt ook een rol bij hoe we zelf die emoties ervaren.    Onderzoekers van de universiteit van Calofornia wilden kijken of het gebruik van botox in ons gezicht dit proces wellicht beïnvloedt. Ze voerden een kleine studie uit onder 10 vrouwen tussen de 33 en de 40. Deze vrouwen kregen allemaal botoxinjecti
29/03/20232 minutes 33 seconds
Episode Artwork

Dreamhall TU Delft broedplaats voor techniek van de toekomst

In de Dream Hall van de TU Delft werken vijf dreamteams van studenten aan allerlei veelbelovende high tech projecten.  Wetenschap Vandaag zoomt in op project Epoch en project March, respectievelijk AI om de wereld beter te maken en een exoskelet.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
29/03/20236 minutes 12 seconds
Episode Artwork

Zika en Gele Koorts zijn gevolg van de slavernijtransporten

De Aedes Egyptii, tegenwoordig de Gele-koortsmug genoemd, was ooit een onschuldig beestje. Door veranderend klimaat op de Afrikaanse Savanne, 5000 jaar geleden, is hij antropofiel geworden, afhankelijk van mensenbloed. De slavernijtransporten, van West-Afrika naar de Amerika's hebben 500 jaar geleden voor een nieuwe variant van de mug gezorgd, zo schrijven onderzoekers in Science. Deze variant is tot op de dag van vandaag verantwoordelijk voor het verspreiden van ziektes als Gele Koorts en Zika.  Muggenkenner Bart Knols legt uit hoe de onderzoekers te werk gingen en hij benadrukt dat hij goede hoop heeft: als we willen kunnen we de mug uitroeien.   See omnystudio.com/listener for privacy information.
28/03/20236 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Plant houdt bestuivers voor de gek met super geloofwaardige nepvliegjes

De natuur zit vol trucjes, of misschien kun je beter zeggen: vol evolutionaire aanpassingen die het voortbestaan van soorten hebben bevorderd. Een zeer zeldzaam Zuid-Afrikaans plantje uit de madelieffamilie heeft precies zo'n aanpassing gemaakt om het te winnen van de buren.  Dit plantje maakt namelijk blaadjes met patronen erop die lijken op vrouwelijke vliegjes. Ze zijn zo overtuigend, dat mannelijke vliegjes maar al te graag even langskomen om er vervolgens zo bovenop te duiken. In een poging om te paren bewegen ze flink heen en weer, maar iets klopt er niet. Na nog wat vruchteloze pogingen geven ze op, maar dan heeft de plant al precies wat de plant wil: stuifmeel.   Dat deze plant deze slimme afbeelding op de blaadjes voor elkaar krijgt, inclusief bobbels en haartjes, dat wisten we al, maar hoe de plant dit doet nog niet. Nu hebben onderzoekers drie groepen genen gevonden die op een nieuwe manier samen zijn gebracht in de blaadjes om het maken van de nep vliegje
27/03/20232 minutes 17 seconds
Episode Artwork

Bouwstenen voor leven gevonden op planetoïde

Op de planetoïde Ryugu zijn cruciale bouwstenen voor het leven gevonden. De Japanse ruimtesonde Hayabusa2 nam een paar jaar geleden monsters op deze ruimterots en bracht ze terug naar de Aarde. Na uitgebreide analyse blijkt er Uracil in de monsters te zitten. Uracil is RNA, een organische verbinding die waarschijnlijk nog ouder is dan DNA.  De conclusie kan niet anders zijn dat de bouwstenen voor leven overal in het heelal aanwezig zijn, zegt sterrenkundige en paleontoloog Rob van den Berg.  Nieuw onderzoek op een andere planetoïde, Bennu, moet binnen een paar jaar meer gegevens opleveren over buitenaards leven.  See omnystudio.com/listener for privacy information.
27/03/20236 minutes 8 seconds
Episode Artwork

Haar van Beethoven onthult geheimen over gezondheid en familiegeschiedenis

Dankzij plukjes bewaard gebleven haar is bijna 200 jaar na zijn dood het DNA van componist Ludwig van Beethoven geanalyseerd.  Beethoven had in zijn leven last van tal van gezondheidsproblemen. Zijn bekende gehoorverlies was er één van, zijn ernstige darmklachten een andere, maar nu onderzoekers zo'n twee derde van zijn genoom hebben uitgezocht aan de hand van plukjes van zijn haar, denken ze meer over zijn gezondheid te kunnen zeggen.   Meerdere vrienden van Beethoven waren in het bezit van een plukje van zijn haar, iets wat niet ongebruikelijk was in die tijd. Van de samples in handen van de onderzoekers moest natuurlijk eerst worden uitgezocht of ze authentiek waren. Eentje was dat niet, eentje kwam van een vrouw en eentje leverde niet genoeg DNA-materiaal op. Maar vijf kwamen er vrijwel zeker van het hoofd van de bekende componist.   Daarmee lukte het de onderzoekers niet om een genetische verklaring te vinden voor zijn gehoorverlies of buikklachten. Wel
26/03/20232 minutes 15 seconds
Episode Artwork

James Webb ziet stofstorm op verre planeet

Voor het eerst is op een planeet buiten ons zonnestelsel een daverende stofstorm gezien. De James Webb Telescoop legde het vast toen hij naar VHS 1256b keek, een exoplaneet die in 2015 werd ontdekt, ongeveer 40 lichtjaar van de aarde.   We weten zelfs waar de stofdeeltjes in de wolk uit bestaan: smalle korreltjes van silicium en zuurstof, wat de basis is van de meeste rotsachtige mineralen. De deeltjes zijn een stuk fijner dan zandkorrels. Ze hebben meer weg van de deeltjes in rookwolken. De storm leek dan ook niet op een stofstorm zoals we die in woestijnen weleens zien. Het had meer weg van een mist.   Een vrij hete mist ook nog. De wolk kan temperaturen halen die vergelijkbaar zijn met het vlammetje van een kaars, vertelde onderzoeker Beth Biller tegen de BBC. De exoplaneet zelf is een Super Jupiter. Vergelijkbaar met de grootste gasreus in ons eigen zonnestelsel, maar dan nog groter en met 12 tot 18 keer meer massa. De planeet draait rond twee sterren, maar op gr
25/03/20232 minutes 3 seconds
Episode Artwork

Zo halen kevers water uit de lucht met hun achterwerk

Mocht je op het moment aan het eten zijn, dan is het geen slecht idee om daar even mee te stoppen. We gaan het namelijk hebben over hoe kevers water uit de lucht kunnen halen met hun achterste.  Kevers zijn kampioen overleven in droge omstandigheden. Sommige kunnen hun hele leven zonder het drinken van een druppel water. Toch hebben ze wel water nodig en dit lossen ze op door met hun endeldarm, of rectum, vocht uit de lucht naar binnen te halen en dat om te zetten naar vloeistof die door het lichaam opgenomen kan worden. Leuk trucje toch?  Dat ze dit kunnen, dat wisten we al. Hoe ze het doen nog niet. En dat willen onderzoekers wel graag weten. Niet om een hele leuke reden voor de kevers zelf overigens, want ze willen het tegen ze gebruiken. Sommige kevers zorgen voor gigantische problemen in de voedselproductie. Ze zijn bijna onstopbaar gebleken als plaag. De hoop is nu, dat de oplossing te vinden is bij de achterdeur.   Onderzoekers hebben daarom het molecu
24/03/20232 minutes 7 seconds
Episode Artwork

Stress op de werkvloer is zo slecht nog niet

Van kantoorbaan tot topsport .. iedereen krijgt wel eens te maken met stress. In onze samenleving wordt er bijna non-stop een beroep gedaan op ons stress-systeem. Is dat erg? Helemaal niet, zegt stress-sociologe Suzan Kuijsten. Zij organiseert het Stresstival, een festival over stressmanagement in de Duif in Amsterdam. Verslaggever Michal van der Toorn nam er een kijkje.  Deze vierde editie draait om organisaties. Hoewel stress onvermijdelijk is, en we het zelfs nodig hebben om te presteren, zijn te veel stressklachten weer niet goed. Werkgevers zouden daar veel beter mee om kunnen gaan, vertelt Christiaan Vinkers, psychiater en hoogleraar Stress en veerkracht bij het Amsterdam UMC.  En Gregory Sedoc, olympisch atleet en presentator van Tv-programma Sportlab, laat zien dat topsport en het bedrijfsleven helemaal niet zo verschillend zijn als misschien lijkt. Als het om prestaties gaat tenminste.See <a href="https://omny